Hà Nội tái thiết làng xóm dọc sông Hồng trong quy hoạch đô thị mới
Hà Nội đang triển khai điều chỉnh quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng với mục tiêu phát triển trục đại lộ cảnh quan dài 40 km, đi qua trung tâm thủ đô. Liệu các làng xóm truyền thống lâu đời sẽ được bảo tồn hay phải di dời, tái thiết ra sao trong bối cảnh đô thị hóa và phòng chống thiên tai ngày càng cấp thiết?
Bối cảnh
UBND TP Hà Nội đang lấy ý kiến nhân dân về điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000. Dự án đầu tư Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng trải dài khoảng 40 km theo hướng Tây Bắc - Đông Nam, đi qua địa giới hành chính của 16 xã, phường ven sông Hồng, từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở. Quy mô nghiên cứu khoảng 11.418 ha với dân số dự báo từ 800.000 đến 1,2 triệu người.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nguy cơ ngập lụt gia tăng, việc quy hoạch lại khu vực ven sông Hồng không chỉ nhằm phát triển đô thị mà còn nâng cao khả năng phòng chống thiên tai, đặc biệt là lũ lụt. Đây là khu vực trọng điểm của thủ đô Hà Nội, nơi tập trung nhiều làng xóm truyền thống, làng nghề lâu đời có giá trị lịch sử, văn hóa.
Diễn biến chính
Quy hoạch phân khu xác định 12 cụm làng xóm truyền thống sẽ được di dời, tái thiết hoặc chỉnh trang có chọn lọc theo nguyên tắc an toàn và phát triển bền vững. Tổng diện tích các làng xóm này khoảng 1.067 ha với dân số khoảng 160.400 người, tương ứng 46.689 hộ gia đình.
- Diện tích làng xóm phải di dời theo Quyết định 257/2016 của Thủ tướng về phòng chống lũ và quy hoạch đê điều khoảng 67 ha.
- Diện tích bị ảnh hưởng bởi trục đại lộ cảnh quan khoảng 50 ha.
- Diện tích làng xóm được tái thiết khoảng 108 ha.
- Diện tích cải tạo, chỉnh trang khoảng 842 ha.
Nguyên tắc di dời và tái thiết áp dụng với các làng không đảm bảo an toàn phòng chống lũ, nằm trong phạm vi mở đường giao thông của trục đại lộ cảnh quan hoặc trong khu vực quy hoạch "phòng khách đô thị" - khu vực bên trong vành đai II, đoạn từ cầu Nhật Tân đến cầu Vĩnh Tuy, ngoài đê Hữu sông Hồng.
Cụ thể, hai cụm làng thuộc diện di dời gồm một phần Võng La - Hải Bối thuộc xã Thiên Lộc, Vĩnh Thanh và toàn bộ làng Bắc Cầu thuộc phường Bồ Đề với tổng diện tích 35,5 ha. Tại Võng La - Hải Bối, thành phố sẽ di dời một phần diện tích khu dân cư không đảm bảo an toàn phòng chống lũ và nằm trong phạm vi xây dựng trục đại lộ cảnh quan với diện tích 27 ha.
Hai cụm làng thuộc diện tái thiết nhằm phục vụ quy hoạch khu vực "phòng khách đô thị" gồm Nhật Tân - Tứ Liên thuộc phường Hồng Hà với tổng diện tích 96 ha và cụm làng Thống Nhất (Hạ Trại, Trung Thôn) thuộc phường Long Biên với diện tích 12 ha.
Ngoài ra, có 8 cụm làng thuộc diện cải tạo, chỉnh trang có chọn lọc, không bao gồm diện tích di dời theo quy hoạch phòng chống lũ hay giải phóng mặt bằng cho các tuyến trục đại lộ cảnh quan và nút giao thông. Các cụm này nằm rải rác tại các xã Mê Linh, Vĩnh Thanh, Bát Tràng, Lĩnh Nam, Thanh Trì, Nam Phù.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc quy hoạch lại các làng xóm ven sông Hồng là bước đi quan trọng nhằm cân bằng giữa phát triển đô thị hiện đại và bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử lâu đời. Hà Nội xác định nguyên tắc bảo tồn các di tích lịch sử văn hóa, địa điểm lưu niệm, sự kiện cách mạng kháng chiến với 123 công trình di tích được xếp hạng hoặc chưa xếp hạng gắn liền với cộng đồng dân cư.
Đặc biệt, khu vực lõi của làng xóm, nơi có các thành tố cấu thành làng nghề truyền thống với giá trị kiến trúc, lịch sử và văn hóa vật thể, phi vật thể được công nhận sẽ được giữ lại và cải tạo chỉnh trang. Thành phố cũng kiểm soát mật độ xây dựng và hạn chế tầng cao công trình để bảo tồn không gian làng xã đặc trưng.
Về phương án tái định cư, thành phố ưu tiên bố trí đa dạng địa điểm và loại hình nhà đất để đáp ứng nguyện vọng của cộng đồng dân cư, đồng thời giữ nguyên địa bàn sinh sống, sinh kế và gắn kết cộng đồng. Thứ tự ưu tiên là tái định cư ngay trên cùng địa bàn phường, xã; nếu không đủ quỹ đất sẽ bố trí tại khu vực lân cận thuận lợi cho người dân duy trì công việc và quan hệ xã hội.
Đối với cộng đồng người Việt, đặc biệt những ai quan tâm đến phát triển kinh doanh nhỏ, làng nghề truyền thống hay sinh hoạt cộng đồng tại các khu vực ven sông Hồng, quy hoạch này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nơi ở, môi trường sống và điều kiện kinh doanh. Việc di dời và tái thiết sẽ tạo ra cơ hội phát triển đô thị hiện đại nhưng cũng đặt ra thách thức trong việc bảo tồn văn hóa và duy trì các hoạt động truyền thống.
Kết luận
Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng của Hà Nội là một dự án lớn, tác động sâu rộng đến hàng chục nghìn hộ dân và nhiều làng xóm truyền thống lâu đời. Việc di dời, tái thiết và chỉnh trang được thực hiện theo nguyên tắc bảo đảm an toàn phòng chống lũ, phát triển bền vững và bảo tồn giá trị văn hóa. Đây là bước đi quan trọng để Hà Nội phát triển đô thị hiện đại, đồng thời giữ gìn bản sắc truyền thống trong bối cảnh biến đổi khí hậu và đô thị hóa nhanh.
Hình ảnh từ bài viết
Các làng, cụm làng trong phạm vi lập điều chỉnh quy hoạch. Nguồn: UBND TP Hà Nội
12 cụm làng thuộc diện di dời, tái thiết, chỉnh trang, cải tạo. Nguồn: UBND TP Hà Nội
16 xã, phường nằm trong phân khu đô thị sông Hồng. Đồ họa: Hoàng Khánh
Hà Nội tái thiết làng xóm dọc sông Hồng trong quy hoạch đô thị mới