Hà Nội tiếp tục hoãn thông qua đề án vùng phát thải thấp
Hà Nội đang đối mặt với thách thức trong việc triển khai đề án vùng phát thải thấp, một chính sách quan trọng nhằm cải thiện chất lượng không khí tại trung tâm thành phố. Tại kỳ họp mới nhất, Hội đồng Nhân dân (HĐND) thành phố lần thứ hai chưa xem xét thông qua đề án này, khiến tiến trình thực hiện bị trì hoãn. Vì sao đề án lại cần thêm thời gian chuẩn bị và điều chỉnh? Điều này ảnh hưởng thế nào đến đời sống người dân và doanh nghiệp trong khu vực?
Bối cảnh
Hà Nội, thủ đô và trung tâm kinh tế - văn hóa của Việt Nam, đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm không khí nghiêm trọng, đặc biệt là ở khu vực trung tâm như phường Hoàn Kiếm. Theo nghiên cứu giai đoạn 2023-2025, giao thông được xác định là một trong những nguồn phát thải bụi mịn lớn nhất, góp phần làm suy giảm chất lượng không khí. Thành phố hiện có khoảng 6,9 triệu xe máy, trong đó khu vực vành đai 1 có khoảng 450.000 xe. Đề án vùng phát thải thấp được xây dựng nhằm giảm thiểu lượng khí thải độc hại, cải thiện môi trường sống cho người dân.
Vùng phát thải thấp là khu vực được quy định hạn chế hoặc kiểm soát chặt chẽ các phương tiện giao thông sử dụng nhiên liệu hóa thạch gây ô nhiễm. Đây là một biện pháp phổ biến trên thế giới để giảm khí thải và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Việc triển khai đề án này tại Hà Nội được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao chất lượng không khí, giảm thiểu các bệnh liên quan đến ô nhiễm.
Diễn biến chính
Đây là lần thứ hai HĐND thành phố chưa xem xét thông qua đề án vùng phát thải thấp. Trước đó, tại kỳ họp ngày 11/5, cơ quan này đã quyết định chưa đưa đề án ra xem xét do hồ sơ và thông tin chưa đầy đủ theo quy định. Phó chủ tịch Thường trực HĐND thành phố, ông Trần Thế Cương, cho biết các chính sách liên quan có tác động lớn đến đời sống xã hội nên đã được tham vấn ý kiến chuyên gia, nhà khoa học và thẩm tra nhiều lần.
Dù dự thảo đã tiếp thu nhiều góp ý, HĐND thành phố vẫn cho rằng cần tiếp tục đánh giá kỹ lưỡng, lấy thêm ý kiến người dân, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan để bảo đảm tính khả thi, công bằng và phù hợp với thực tiễn. Theo tờ trình của UBND TP Hà Nội, lộ trình triển khai vùng phát thải thấp vẫn giữ nguyên như dự thảo trước đó:
- Giai đoạn thí điểm từ ngày 1/7 đến hết năm 2026 tại phường Hoàn Kiếm;
- Năm 2027 mở rộng sang phường Cửa Nam;
- Từ năm 2028 đến hết năm 2029 triển khai trên toàn bộ khu vực bên trong vành đai 1.
Trong dự thảo mới, thành phố đề xuất thay đổi biện pháp áp dụng với xe ôm công nghệ sử dụng xe máy chạy xăng trong giai đoạn thí điểm, từ cấm lưu thông sang khuyến khích hạn chế hoạt động. Đồng thời, bổ sung khoảng 6.422 tỷ đồng để triển khai các chính sách hỗ trợ giai đoạn 2026-2030.
Cùng với đề án vùng phát thải thấp, thành phố trình nghị quyết về hỗ trợ chuyển đổi phương tiện giao thông từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng sạch. Ban đầu, người dân thường trú hoặc tạm trú liên tục từ 2 năm trở lên trong khu vực vành đai 1 được hỗ trợ tiền mặt khi chuyển đổi phương tiện, với mức tối đa 5 triệu đồng cho người dân thông thường, 15 triệu đồng cho hộ cận nghèo và 20 triệu đồng cho hộ nghèo.
Tuy nhiên, Ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường thuộc HĐND thành phố đã đề nghị làm rõ nguồn lực thực hiện, khả năng cân đối ngân sách cũng như tính phù hợp của việc chuyển từ "cấm lưu thông" sang "khuyến khích hạn chế hoạt động" đối với xe ôm công nghệ. Ban nhấn mạnh cần rà soát để bảo đảm thống nhất với Nghị quyết 57 của HĐND thành phố, trong đó quy định xe máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch hoạt động trên nền tảng kết nối vận tải không được lưu thông trong vùng phát thải thấp.
Tiếp thu ý kiến thẩm tra, UBND thành phố đã bỏ đề xuất hỗ trợ trực tiếp bằng tiền cho người dân trong khu vực vành đai 1, cũng như bỏ chính sách hỗ trợ chung về phí, lệ phí khi chuyển đổi phương tiện. Dự thảo hiện tập trung hỗ trợ các nhóm yếu thế như hộ nghèo, thông qua chính sách vay vốn, hỗ trợ lãi suất và khuyến khích sử dụng vận tải hành khách công cộng. Tổng kinh phí dự kiến sau điều chỉnh giảm từ 6.422 tỷ đồng xuống còn hơn 1.045 tỷ đồng.
Về đề xuất chuyển từ "cấm lưu thông" sang "khuyến khích hạn chế hoạt động", UBND thành phố khẳng định đây không phải thay đổi chủ trương đã được HĐND thông qua mà chỉ là giải pháp áp dụng trong giai đoạn thí điểm. Thành phố sẽ tập trung tuyên truyền, rà soát dữ liệu phương tiện, phối hợp với các nền tảng gọi xe điều chỉnh thuật toán điều hướng, khuyến khích sử dụng phương tiện năng lượng sạch và đánh giá tác động thực tế trước khi triển khai đầy đủ các biện pháp theo lộ trình.
Sở Nông nghiệp và Môi trường, cơ quan chủ trì xây dựng đề án, cho biết đã tiếp thu ý kiến của các hiệp hội và doanh nghiệp nhằm bảo đảm tính khả thi, hạn chế tác động đột ngột tới hoạt động vận tải, sinh kế của người lao động và nhu cầu đi lại của người dân trong khu vực thí điểm.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc Hà Nội tiếp tục lùi thời gian thông qua đề án vùng phát thải thấp phản ánh sự thận trọng trong quản lý chính sách liên quan đến môi trường và giao thông, đặc biệt khi ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân và hoạt động kinh doanh. Đề án này không chỉ nhằm giảm ô nhiễm mà còn tác động đến sinh kế của nhiều người, trong đó có các tài xế xe ôm công nghệ và các doanh nghiệp vận tải.
Việc chuyển đổi từ "cấm lưu thông" sang "khuyến khích hạn chế hoạt động" đối với xe ôm công nghệ cho thấy thành phố đang tìm cách cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ môi trường và duy trì hoạt động kinh tế, tránh gây sốc cho người lao động. Đồng thời, việc tập trung hỗ trợ nhóm yếu thế qua vay vốn và khuyến khích sử dụng vận tải công cộng cũng là hướng đi thực tế, phù hợp với nguồn lực ngân sách hiện có.
Đối với cộng đồng người Việt tại Hà Nội và các khu vực lân cận, đề án vùng phát thải thấp có thể ảnh hưởng đến chi phí đi lại và hoạt động kinh doanh, đặc biệt trong các ngành như vận tải, giao hàng, và dịch vụ xe ôm công nghệ. Việc cần thiết là theo dõi sát sao các chính sách hỗ trợ và điều chỉnh phù hợp để giảm thiểu tác động tiêu cực.
Kết luận
Đề án vùng phát thải thấp tại Hà Nội là bước đi quan trọng trong nỗ lực cải thiện chất lượng không khí và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, việc chưa thông qua đề án tại kỳ họp HĐND lần này cho thấy cần thêm thời gian để hoàn thiện, lấy ý kiến rộng rãi và đảm bảo tính khả thi, công bằng. Thành phố đang điều chỉnh chính sách để vừa bảo vệ môi trường, vừa hỗ trợ người dân và doanh nghiệp thích nghi với thay đổi.
Hình ảnh từ bài viết
Người dân sử dụng xe máy lưu thông trên phố Đinh Tiên Hoàng, phường Hoàn Kiếm hồi đầu tháng 5. Ảnh: Hoàng Giang
Hà Nội tiếp tục hoãn thông qua đề án vùng phát thải thấp