Hai phương án phân quyền thu hồi đất trong dự thảo Luật Đất đai sửa đổi
Việc thu hồi đất luôn là vấn đề nhạy cảm, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân và sự phát triển kinh tế - xã hội. Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa công bố dự thảo sửa đổi Luật Đất đai, trong đó đề xuất hai phương án phân cấp thẩm quyền thu hồi đất nhằm tăng trách nhiệm cho chính quyền địa phương và cải cách thủ tục hành chính. Vậy những thay đổi này có ý nghĩa gì và ảnh hưởng ra sao đến người dân?
Bối cảnh
Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi đang được Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoàn thiện để trình Quốc hội cho ý kiến vào tháng 8. Luật Đất đai năm 2024 đã quy định chi tiết các trường hợp Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, đồng thời bảo đảm quyền lợi người dân bị thu hồi đất. Tuy nhiên, trong quá trình thực thi, nhiều quy định về thẩm quyền và thủ tục hành chính còn gây khó khăn, kéo dài tiến độ dự án. Vì vậy, dự thảo lần này tập trung vào việc phân cấp, phân quyền rõ ràng hơn cho các cấp chính quyền địa phương, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát của Trung ương và cải cách thủ tục hành chính.
Diễn biến chính
Dự thảo đưa ra hai phương án chính về thẩm quyền thu hồi đất:
- Phương án thứ nhất tiếp tục luật hóa các quy định hiện hành tại Nghị định số 49/2026. Theo đó, toàn bộ các quyết định về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất đều thuộc thẩm quyền của UBND cấp tỉnh. UBND cấp tỉnh có thể phân cấp hoặc ủy quyền cho các cơ quan, người có thẩm quyền thực hiện các nhiệm vụ này, đồng thời quy định trình tự, thủ tục hành chính liên quan.
- Phương án thứ hai quy định rõ thẩm quyền của từng cấp chính quyền ngay trong luật. Theo đó, UBND cấp tỉnh quyết định thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với các tổ chức trong nước, tổ chức tôn giáo, tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài và tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Trong khi đó, UBND cấp xã có thẩm quyền đối với cá nhân và cộng đồng dân cư. Nếu dự án có đối tượng thuộc cả hai cấp, UBND cấp tỉnh sẽ quyết định hoặc ủy quyền cho cấp xã thực hiện.
Bên cạnh đó, dự thảo cũng đề xuất điều chỉnh quy định về trình tự thu hồi đất trong các dự án đặc thù. Luật Đất đai năm 2024 yêu cầu phải hoàn thành phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước khi ban hành quyết định thu hồi đất nhằm bảo đảm người dân có nơi ở mới trước khi bàn giao mặt bằng. Tuy nhiên, quy định này làm chậm tiến độ các dự án quan trọng quốc gia hoặc dự án đầu tư công khẩn cấp. Vì vậy, dự thảo đề xuất cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án đối với một số dự án đặc thù nhằm tạo sự linh hoạt và đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc phân cấp rõ ràng thẩm quyền thu hồi đất là bước đi quan trọng nhằm nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương trong quản lý đất đai. Phương án thứ nhất tập trung quyền lực ở cấp tỉnh, giúp thống nhất quản lý nhưng có thể gây áp lực lớn cho UBND cấp tỉnh và làm chậm trễ thủ tục do tập trung quá nhiều nhiệm vụ. Phương án thứ hai phân quyền sâu hơn, giao thẩm quyền cho cấp xã đối với cá nhân và cộng đồng dân cư, qua đó có thể giải quyết nhanh hơn các thủ tục liên quan đến người dân, đồng thời vẫn giữ sự kiểm soát của cấp tỉnh đối với các tổ chức và dự án lớn.
Đề xuất linh hoạt trong việc thu hồi đất trước khi hoàn thành phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cũng là điểm mới đáng chú ý. Điều này nhằm tháo gỡ vướng mắc kéo dài tiến độ các dự án quan trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư và phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, việc này cũng cần được giám sát chặt chẽ để bảo đảm quyền lợi người dân không bị ảnh hưởng tiêu cực.
Ngoài ra, việc luật hóa nguyên tắc "nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ" theo hướng cụ thể, có thể kiểm chứng qua các tiêu chí về hạ tầng, sinh kế, việc làm, trường học, y tế, giao thông và dịch vụ công sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bị thu hồi đất, đồng thời tăng tính minh bạch và hiệu quả trong công tác tái định cư.
Kết luận
Dự thảo sửa đổi Luật Đất đai với hai phương án phân quyền thu hồi đất và các điều chỉnh về thủ tục hành chính thể hiện nỗ lực của cơ quan soạn thảo trong việc nâng cao hiệu quả quản lý đất đai, tăng cường trách nhiệm của chính quyền địa phương và bảo vệ quyền lợi người dân. Những thay đổi này có thể tạo ra bước đột phá trong công tác thu hồi đất, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời giảm thiểu các tranh chấp, khiếu kiện liên quan đến đất đai.
Hình ảnh từ bài viết
Trung tâm hành chính công tại UBND xã Bà Điểm, TPHCM tất nập người dân ra vào làm thủ tục. Ảnh: Đình Văn
Hai phương án phân quyền thu hồi đất trong dự thảo Luật Đất đai sửa đổi