Hai thập kỷ TP HCM loay hoay giảm chôn lấp rác thải sinh hoạt
TP HCM, trung tâm kinh tế lớn nhất Việt Nam, đang đối mặt với thách thức lớn trong việc giảm tỷ lệ chôn lấp rác thải sinh hoạt. Mặc dù đã có nhiều dự án xử lý rác bằng công nghệ hiện đại được triển khai, tiến độ chậm trễ và các khó khăn về quy hoạch khiến thành phố vẫn phải phụ thuộc nhiều vào các bãi chôn lấp truyền thống, gây áp lực lớn lên môi trường và sức khỏe cộng đồng.
Bối cảnh
TP HCM phát sinh lượng rác thải sinh hoạt rất lớn mỗi ngày, do mật độ dân cư cao và tốc độ đô thị hóa nhanh. Từ đầu những năm 2000, thành phố đã nhận thấy bãi chôn lấp Đông Thạnh quá tải và gây ô nhiễm nghiêm trọng, nên đã quy hoạch các khu xử lý rác mới như Phước Hiệp và Đa Phước để thay thế. Trong đó, Phước Hiệp được định hướng là khu xử lý chính với công suất ban đầu khoảng 3.000 tấn/ngày, dự kiến mở rộng lên 8.000 tấn/ngày, còn Đa Phước ban đầu chỉ là khu dự phòng cho phía Nam.
Việc xử lý rác thải theo hướng công nghệ hiện đại như đốt phát điện, tái chế và sản xuất phân hữu cơ được xem là giải pháp bền vững, giảm thiểu diện tích chôn lấp và ô nhiễm môi trường. Tuy nhiên, quá trình triển khai các dự án này tại TP HCM gặp nhiều khó khăn về thủ tục, quy hoạch và vốn đầu tư.
Diễn biến chính
Đầu tháng 8 năm 2026, tại Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc TP HCM (thuộc huyện Củ Chi cũ), nhà máy đốt rác phát điện Vietstar đang trong giai đoạn hoàn thiện các hạng mục cuối cùng. Công trình có hai ống khói cao hơn 60 m và hệ thống lò đốt cơ bản đã hoàn thành. Dự án này được khởi công chính thức vào tháng 3/2025 sau nhiều năm trì hoãn do vướng mắc về quy hoạch và thủ tục.
Nhà máy Vietstar là một phần trong tổ hợp xử lý chất thải rộng 30 ha, hoạt động từ năm 2010 với quy trình phân loại rác, sản xuất phân compost từ phần hữu cơ và tái chế nhựa thành hạt PE. Công suất mục tiêu của dự án theo lộ trình có thể đạt 10.000-12.000 tấn rác mỗi ngày khi hoàn thành toàn bộ các giai đoạn.
Tuy nhiên, sau hơn 15 năm hoạt động, Vietstar mới chỉ vận hành được một phần quy trình, còn phần rác dành cho nhà máy điện rác vẫn phải chôn tạm trong khi chờ công trình hoàn thiện. Theo ông Ngô Như Hùng Việt, Tổng giám đốc Vietstar, doanh nghiệp đã gặp phải ít nhất 49 thủ tục hành chính và phải chờ các quy hoạch liên quan như Quy hoạch điện VIII và quy hoạch chi tiết xây dựng, khiến tiến độ dự án kéo dài.
Bên cạnh Vietstar, nhiều dự án khác cũng chậm tiến độ như nhà máy Tâm Sinh Nghĩa, khởi công lần đầu năm 2019 nhưng đến nay mới bắt đầu vận hành giai đoạn một dự kiến vào quý I/2027, hay các dự án của Citenco và VWS vẫn đang hoàn thiện thủ tục đầu tư. Việc này khiến TP HCM nhiều lần không đạt được mục tiêu giảm tỷ lệ chôn lấp rác theo kế hoạch đề ra.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc chậm trễ trong triển khai các dự án xử lý rác bằng công nghệ hiện đại khiến TP HCM vẫn phải phụ thuộc nhiều vào các bãi chôn lấp truyền thống, trong đó bãi Đa Phước đã trở thành đầu mối chôn lấp chính với công suất tiếp nhận lên đến 10.000 tấn mỗi ngày. Đỉnh rác tại đây cao hơn 40 m, tương đương tòa nhà 12-13 tầng, gây áp lực lớn về môi trường và cảnh quan đô thị.
Theo ông Trần Anh Đức, Phó trưởng phòng Quản lý chất thải rắn thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP HCM, thành phố đang triển khai 8 dự án đốt rác phát điện với mục tiêu nâng tỷ lệ xử lý rác bằng công nghệ hiện đại lên trên 90% vào năm 2030. Tuy nhiên, tính đến tháng 3/2026, chỉ khoảng 41% trong tổng số 14.000 tấn rác sinh hoạt phát sinh mỗi ngày được xử lý bằng công nghệ hiện đại, còn lại 59% vẫn bị chôn lấp.
ThS Nguyễn Trung Duy, Viện Quy hoạch Xây dựng TP HCM, đánh giá việc không đạt mục tiêu không chỉ là vấn đề của một nhiệm kỳ mà còn là hệ lụy lâu dài khiến thành phố tiếp tục phụ thuộc vào các bãi chôn lấp ngày càng đầy và gây ô nhiễm.
Kết luận
Qua hơn hai thập kỷ nỗ lực, TP HCM vẫn chưa thể giảm đáng kể tỷ lệ chôn lấp rác sinh hoạt do nhiều dự án xử lý rác công nghệ cao liên tục chậm tiến độ và vướng mắc về quy hoạch, thủ tục. Bãi chôn lấp Đa Phước trở thành điểm nóng với đỉnh rác cao như tòa nhà chọc trời, gây áp lực lớn lên môi trường. Thành phố cần đẩy nhanh tiến độ các dự án đốt rác phát điện và tái chế để đạt mục tiêu xử lý rác hiện đại trên 90% vào năm 2030, giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ sức khỏe người dân.
Hình ảnh từ bài viết
Một phần công trường thi công nhà máy đốt rác phát điện Vietstar, công suất xử lý 2.000 tấn/ngày khi hoàn thành giai đoạn một, tháng 8/2026. Ảnh: Giang Anh
Rác sinh hoạt chưa tái chế được chôn lấp tạm của Công ty Vietstar, chờ xử lý theo công nghệ mới, tháng 8/2026. Ảnh: Giang Anh
Các mốc giảm chôn lấp rác tại TP HCM. Đồ họa có sự hỗ trợ của AI
Hiện trạng bãi rác Đa Phước cao 40 m, tương đương tòa nhà 12-13 tầng. Ảnh: Đình Văn
Bãi chôn lấp rác Đa Phước hiện đã vượt công suất được duyệt. Ảnh: Đình Văn
Một điểm tập kết rác thải dân lập ở khu vực quận Bình Thạnh cũ. Ảnh: Thành Nguyễn
Hai thập kỷ TP HCM loay hoay giảm chôn lấp rác thải sinh hoạt