Hành trình biến bãi rác lớn nhất Đà Nẵng thành công viên 'Chiếc nhẫn Hòa Bình'
Giữa trung tâm Đà Nẵng, một công viên rộng hơn 20 ha ngày nay mang tên 29/3 từng là bãi rác lớn nhất khu vực, chứa đầy phế liệu quân sự và ô nhiễm nặng nề. Làm thế nào vùng đất này được hồi sinh thành không gian xanh biểu tượng hòa bình, thu hút người dân và du khách? Câu chuyện về công viên 29/3 là minh chứng sống động cho sự đổi thay và ý chí của người dân Đà Nẵng sau năm 1975.
Bối cảnh
Công viên 29/3 tọa lạc trên khu đất rộng hơn 20 ha, nằm giữa các trục đường lớn như Điện Biên Phủ, Nguyễn Tri Phương và Nguyễn Văn Linh, ngay gần sân bay quốc tế Đà Nẵng và nhà ga đường sắt. Khu vực này từng được gọi là Hầm Bứa, tên gọi bắt nguồn từ cảnh tượng rác thải ngổn ngang, bừa bãi. Trước năm 1975, đây là bãi tập kết rác lớn nhất nhì thành phố, chủ yếu chứa phế liệu quân sự của quân đội Mỹ như đinh rỉ, tôn rách, thùng phi, bao bạt và dây kẽm gai. Những phế liệu này tràn xuống lòng hồ tự nhiên, gây ô nhiễm nguồn nước và mùi hôi thối nồng nặc.
Bên cạnh đó, khu vực còn giáp với bãi mìn McNamara, một vành đai mìn rộng 200-250 m, kéo dài hơn 3 km với hơn 20 tầng rào kẽm gai bao quanh sân bay Đà Nẵng, căn cứ quân sự lớn nhất miền Trung thời chiến tranh. Sau ngày thống nhất đất nước, lực lượng công binh và biệt động đã phải mất nhiều năm rà phá mìn, trong đó có khu vực gần Hầm Bứa, để đảm bảo an toàn cho người dân và phát triển đô thị.
Diễn biến chính
Cuối tháng 3 năm 1975, khi ông Phạm Kiều Đa, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, làm Chỉ huy trưởng Biệt động tự vệ cánh Đông Đà Nẵng tiến vào tiếp quản thành phố, Hầm Bứa vẫn còn là bãi rác khổng lồ. Ngay sau đó, thành phố chủ trương biến nơi đây thành công viên với khẩu hiệu "Tuổi thanh niên không thể thiếu công viên". Lực lượng thanh niên, do ông Đa làm Bí thư Quận đoàn quận Nhất, phối hợp cùng cán bộ cơ sở, trí thức, học sinh và sinh viên, đã bắt tay vào công cuộc dọn dẹp.
Toàn bộ công trường không có trang thiết bị bảo hộ chuyên dụng. Hàng nghìn người mặc quần áo lao động bình thường, mang theo cuốc, xẻng và chủ yếu dọn phế liệu bằng tay trần. Khu vực lòng hồ rộng khoảng 10 ha ngập bùn sâu, với dây kẽm gai rỉ sét và sắt vụn chìm dưới đáy, là nơi khó khăn nhất. Ông Đa cùng thanh niên phải lội bùn để cào, móc từng mảng rác, dù bị thương tích do kim loại sắc nhọn. Rác gom lên bờ được chở về bãi rác Đà Sơn. Người dân địa phương cũng được huy động tham gia lao động cuối tuần, tạo nên sự đoàn kết và mong muốn xây dựng không gian công cộng chung.
Sau nhiều tháng làm việc thủ công, mặt nước hồ dần lộ diện. Ban đầu, nơi đây chỉ là bãi đất trống quanh bờ nước với vài luống hoa và cây bóng mát đơn sơ. Năm 1982, Công viên Cây xanh được thành lập và tiếp quản, quy hoạch hệ thống cây xanh cho công viên. Tuy nhiên, sau nhiều năm, hồ nước bị ô nhiễm nặng do nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý đổ vào mỗi ngày, gây cá chết hàng loạt và mùi hôi khó chịu. Các khu vui chơi xuống cấp chỉ được sơn sửa tạm thời phục vụ người dân trong dịp Tết Nguyên đán.
Phân tích & Ý nghĩa
Quá trình cải tạo công viên 29/3 là minh chứng cho sự nỗ lực vượt khó của người dân Đà Nẵng trong việc biến vùng đất ô nhiễm thành không gian xanh công cộng. Việc huy động lực lượng thanh niên và người dân tham gia dọn dẹp không chỉ giúp giải quyết vấn đề môi trường mà còn tạo nên sự gắn kết cộng đồng. Công trình này cũng phản ánh sự quan tâm của chính quyền địa phương trong việc phát triển đô thị bền vững, nâng cao chất lượng sống cho cư dân.
Đáng chú ý, trước khi dự án cải tạo lớn được triển khai, công viên từng bị chuyển nhượng một phần diện tích sang đất thương mại để xây dựng trụ sở doanh nghiệp. Sau nhiều kiến nghị, chính quyền đã thu hồi và đưa vào dự án cải tạo nhằm khôi phục không gian xanh. Việc này cho thấy sự đấu tranh bảo vệ không gian công cộng của người dân và vai trò quản lý của chính quyền trong phát triển đô thị hiện đại.
Kết luận
Công viên 29/3 ngày nay, với biểu tượng "Chiếc nhẫn Hòa Bình", là kết quả của một hành trình dài từ bãi rác và phế liệu chiến tranh đến không gian xanh thân thiện, góp phần làm đẹp bộ mặt đô thị Đà Nẵng. Câu chuyện này không chỉ là bài học về bảo vệ môi trường mà còn là biểu tượng của sự kiên trì, đoàn kết và ý chí xây dựng cuộc sống mới của người dân sau chiến tranh.
Hình ảnh từ bài viết
Một góc công viên 29/3, năm 2019, phía xa là sân bay Đà Nẵng. Ảnh: Nguyễn Đông
Ông Phạm Kiều Đa kể về những ngày lội bùn đen dọn rác ở công viên 29/3. Ảnh: Nguyễn Đông
Cảnh ô nhiễm hồ nước tại công viên 29/3 tháng 4/2019. Dự án cải tạo đã nạo vét khoảng 115.000 m3 bùn lắng, tách riêng hệ thống thu gom nước thải để xử lý ô nhiễm. Ảnh: Nguyễn Đông
Toàn cảnh công viên 29/3 sau cải tạo giai đoạn 1. Ảnh: Nguyễn Đông
Hành trình biến bãi rác lớn nhất Đà Nẵng thành công viên 'Chiếc nhẫn Hòa Bình'