Hành trình tìm kiếm ADN trong hài cốt liệt sĩ sau ba thập kỷ
Hơn ba mươi năm kiên trì tìm kiếm hài cốt liệt sĩ Nguyễn Văn Thưởng đã khép lại bằng kết quả giám định ADN xác nhận danh tính. Câu chuyện của vợ chồng ông Lê Văn Dương không chỉ là hành trình cá nhân mà còn phản ánh quy trình phối hợp phức tạp giữa các cơ quan trong việc xác minh danh tính liệt sĩ tại Việt Nam. Liệu công nghệ ADN có thể giúp hàng trăm nghìn liệt sĩ chưa xác định được danh tính sớm trở về với quê mẹ?
Bối cảnh
Liệt sĩ Nguyễn Văn Thưởng, quê Hải Hưng cũ (nay thuộc tỉnh Hưng Yên), hy sinh năm 1971 tại mặt trận phía Nam trong cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc. Sau nhiều năm, hài cốt liệt sĩ vẫn chưa được tìm thấy, gây đau đáu cho gia đình và người thân. Từ năm 1995, ông Lê Văn Dương – con rể liệt sĩ – bắt đầu hành trình tìm kiếm với những manh mối ít ỏi như tấm bằng Tổ quốc ghi công và giấy báo tử ghi rõ "hy sinh tại mặt trận phía Nam".
Trong bối cảnh chiến tranh và hậu chiến, việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ là một nhiệm vụ đầy khó khăn do nhiều yếu tố như địa hình hiểm trở, thông tin thiếu hụt, và sự phân tán của các đơn vị chiến đấu. Hơn 1,2 triệu liệt sĩ đã nằm lại khắp các chiến trường trên toàn quốc, trong đó khoảng 175.000 liệt sĩ chưa thể trở về quê mẹ và 300.000 mộ chưa xác định được danh tính. Đây là thách thức lớn đối với công tác quy tập và xác minh danh tính liệt sĩ tại Việt Nam.
Diễn biến chính
Ông Lê Văn Dương sau nhiều năm gửi thư, tìm kiếm thông tin từ các đơn vị quân đội, cuối cùng đã xác định được đơn vị cũ của liệt sĩ Nguyễn Văn Thưởng thuộc Bộ tư lệnh Công binh. Năm 2023, Đội quy tập của Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Bình tiến hành khai quật hài cốt tại Km1+500 Đường 14, dãy Trường Sơn, nơi liệt sĩ và đồng đội yên nghỉ.
Dưới lớp đất dày hơn một mét, các hài cốt được phát hiện nằm cạnh nhau thành hàng, kèm theo nhiều vật dụng cá nhân còn nguyên vẹn như giày dép, tăng võng. Mẫu ADN được lấy từ hài cốt và gửi đến Viện Pháp y quốc gia để giám định. Quá trình này kéo dài nhiều năm, trong lúc đó vợ chồng ông Dương ngày ngày thắp hương cầu khấn, mong linh hồn liệt sĩ được dẫn lối về với gia đình.
Cuối năm 2024, Viện Pháp y quốc gia xác nhận danh tính liệt sĩ Nguyễn Văn Thưởng, trong số sáu hài cốt được quy tập có bốn hài cốt được trả lại tên. Sau 54 năm, liệt sĩ được đưa về an táng tại Nghĩa trang Dốc Lã, Gia Lâm, Hà Nội vào đầu năm 2025. Tuy nhiên, hai đồng đội còn lại vẫn nằm lại Nghĩa trang Mai Thuỷ, Quảng Bình do mẫu hài cốt phân hủy quá nặng, không đủ điều kiện phân tích ADN.
Phân tích & Ý nghĩa
Quy trình xác minh danh tính liệt sĩ dựa trên giám định ADN là bước tiến quan trọng trong công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Theo TS Dương Ngọc Cường, Tổng Giám đốc GeneStory – công ty phối hợp cùng Bộ Công an trong việc thu nhận và phân tích mẫu ADN thân nhân liệt sĩ – việc xây dựng cơ sở dữ liệu ADN thân nhân đã giúp đảo ngược quy trình truyền thống, từ việc người sống đi tìm người mất sang người mất có thể tìm về với người sống.
Quy trình này bao gồm nhiều mắt xích phối hợp chặt chẽ: Quân đội phụ trách tìm kiếm, quy tập và khai quật hài cốt; các đơn vị giám định tách chiết và phân tích ADN; Bộ Công an xây dựng cơ sở dữ liệu ADN thân nhân và thực hiện đối chiếu; chính quyền địa phương xác minh thông tin và trao kết quả cho gia đình. Sự thiếu hụt dữ liệu từ bất kỳ phía nào cũng có thể làm gián đoạn toàn bộ hệ thống.
Đối với cộng đồng người Việt, đặc biệt là những gia đình có người thân là liệt sĩ, việc xác minh danh tính qua ADN không chỉ là sự khép lại một chương đau thương mà còn là sự an ủi tinh thần to lớn. Đồng thời, quy trình này cũng đặt ra yêu cầu về sự phối hợp liên ngành và đầu tư công nghệ hiện đại để giải quyết bài toán còn tồn đọng hàng chục năm qua.
Kết luận
Câu chuyện tìm kiếm hài cốt liệt sĩ Nguyễn Văn Thưởng là minh chứng cho nỗ lực không ngừng nghỉ của các gia đình và các cơ quan chức năng trong việc khép lại những mất mát chiến tranh bằng công nghệ hiện đại. Giám định ADN đã trở thành mắt xích quan trọng nhất trong chuỗi công tác xác minh danh tính liệt sĩ, giúp hàng trăm nghìn liệt sĩ chưa rõ danh tính có cơ hội trở về với quê mẹ, mang lại niềm an ủi sâu sắc cho những người ở lại.
Hình ảnh từ bài viết
Tờ kết quả giám định ADN được vợ chồng ông Lê Văn Dương treo ở vị trí trang trọng trong nhà. Ảnh: Hồng Chiêu
Cán bộ, chiến sĩ Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337, cất bốc một hài cốt liệt sĩ tại rừng khe núi Cha Lỳ, thôn Cựp, xã Hướng Lập, hồi tháng 3/2026. Ảnh: Đoàn kinh tế Quốc phòng 337
TS Dương Ngọc Cường, Tổng giám đốc GeneStory. Ảnh: Sơn Hà
Bên trong phòng giám định ADN tìm danh tính liệt sĩ của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Ảnh: Giang Huy
Đội 584, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Trị, khai quật hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính tại Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9, lấy mẫu ADN. Ảnh: Đắc Thành
Nghĩa trang liệt sĩ Ba Dốc, xã Nam Trạch, Quảng Trị, an táng 3.126 phần mộ, trong đó có 1.320 phần mộ chưa xác định được danh tính, được lấy mẫu ADN. Ảnh: Đắc Thành
Hành trình tìm kiếm ADN trong hài cốt liệt sĩ sau ba thập kỷ