Hệ lụy nghiêm trọng khi nhiệt độ Trái Đất vượt ngưỡng an toàn 1,5 độ C
Nhiệt độ Trái Đất đang tiến sát ngưỡng nguy hiểm 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp, mốc giới hạn mà cộng đồng quốc tế đã thống nhất nhằm hạn chế biến đổi khí hậu. Vậy điều gì sẽ xảy ra nếu ngưỡng này bị vượt qua? Những hệ quả nào đang chờ đợi nhân loại và thế giới tự nhiên? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các tác động theo báo cáo mới nhất của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP).
Bối cảnh
Giới hạn tăng nhiệt độ toàn cầu không quá 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp là mục tiêu quan trọng được 195 quốc gia đồng thuận tại Thỏa thuận Paris năm 2015. Mốc này xuất phát từ đề xuất của các quốc đảo nhỏ, như Quần đảo Marshall, nhằm bảo vệ sự sinh tồn khỏi nguy cơ nước biển dâng cao. Tony de Brum, cố Bộ trưởng Ngoại giao Quần đảo Marshall, từng nhấn mạnh rằng ngưỡng 1,5 độ C là cột mốc quyết định để quốc gia của ông tránh bị nhấn chìm dưới biển.
Báo cáo mới nhất của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) cảnh báo rằng nhiệt độ Trái Đất sẽ vượt ngưỡng an toàn này trong giai đoạn 2026-2030, chủ yếu do lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính từ than đá, dầu mỏ và khí đốt chưa được kiểm soát hiệu quả.
Diễn biến chính
Việc nhiệt độ tăng vượt 1,5 độ C sẽ kéo theo nhiều hệ quả nghiêm trọng, trong đó nước biển dâng là mối đe dọa trực tiếp với hơn 20 quốc đảo nhỏ và các vùng ven biển thấp. Ví dụ điển hình là Tuvalu, quốc gia đang đứng trước nguy cơ bị nhấn chìm trong vòng 24 năm tới. Năm ngoái, Tuvalu đã trở thành nước đầu tiên thực hiện chương trình "di cư khí hậu", đưa hàng trăm người dân sang Australia để tìm kiếm cuộc sống mới.
UNEP cũng cảnh báo các hiện tượng khí hậu cực đoan sẽ xảy ra liên tục và có tính dây chuyền, gây rủi ro lớn cho đời sống con người và sự ổn định của hành tinh. Nông nghiệp, một ngành then chốt trong đảm bảo an ninh lương thực toàn cầu, sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề. Tăng nhiệt độ chỉ 0,5 độ C cũng có thể làm giảm năng suất cây trồng, đẩy giá lương thực tăng cao và làm gia tăng nguy cơ đói nghèo trên quy mô toàn cầu.
- Sản lượng lương thực toàn cầu có thể giảm tới 14% vào năm 2050 nếu không có biện pháp thích ứng hiệu quả.
- Tại Ghana, nắng nóng và bệnh tật liên quan dự kiến làm giảm năng suất lao động trong nông nghiệp khoảng 8,5%, trong khi ngành sản xuất giảm 2,6% vào năm 2050.
- Argentina đối mặt thiệt hại tài sản hàng năm do lũ lụt lên tới 1,4 tỷ USD, với nguy cơ tăng 125% nếu tần suất lũ lụt tăng gấp đôi.
- Ở Trung Đông, như Iraq, giảm 20% nguồn cung nước có thể khiến GDP mất khoảng 3,9%.
Bên cạnh đó, các đợt nắng nóng cực đoan vốn chỉ xuất hiện một lần trong trăm năm nay trở thành hiện tượng phổ biến hơn, gây ra nhiều bệnh tật và tử vong do sức nóng và các mầm bệnh truyền qua trung gian như muỗi. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính biến đổi khí hậu sẽ gây ra khoảng 250.000 ca tử vong mỗi năm do suy dinh dưỡng, sốt rét, tiêu chảy và say nắng, với chi phí thiệt hại sức khỏe lên tới 2-4 tỷ USD mỗi năm, đặc biệt ảnh hưởng nặng nề ở khu vực nhiệt đới như Đông Nam Á và Trung Mỹ.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc nhiệt độ Trái Đất vượt ngưỡng 1,5 độ C không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là thách thức lớn về kinh tế và xã hội. Giảm năng suất lao động và sản lượng nông nghiệp sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập, sinh kế và an ninh lương thực của hàng tỷ người trên toàn cầu. Các quốc gia đang phát triển, trong đó có nhiều nước Đông Nam Á, sẽ chịu thiệt hại nặng nề do phụ thuộc lớn vào nông nghiệp và nguồn nước tự nhiên.
Hơn nữa, các điểm bùng phát khí hậu như tảng băng Greenland và rừng Amazon đang đứng trước nguy cơ tan chảy hoặc suy thoái không thể đảo ngược, đẩy nhanh quá trình biến đổi khí hậu và làm trầm trọng thêm các thảm họa thiên nhiên. Điều này cũng đồng nghĩa với việc các hiện tượng như lũ lụt, hạn hán, cháy rừng sẽ ngày càng thường xuyên và nghiêm trọng hơn, ảnh hưởng đến đời sống người dân và hoạt động kinh tế.
Kết luận
Báo cáo của UNEP nhấn mạnh rằng dù nhiệt độ toàn cầu có thể vượt ngưỡng an toàn 1,5 độ C trong thập kỷ tới, vẫn cần nỗ lực mạnh mẽ để hạn chế mức tăng này và giảm thiểu tác động tiêu cực. Việc kiểm soát khí thải và thích ứng với biến đổi khí hậu là cấp thiết để bảo vệ môi trường, kinh tế và xã hội toàn cầu. Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, những thay đổi này cũng có thể gián tiếp ảnh hưởng đến chi phí sinh hoạt, nguồn cung thực phẩm và các vấn đề môi trường toàn cầu.
Hình ảnh từ bài viết
Người dân thu gom đồ đạc từ một tòa nhà bị hư hại do lũ quét tại huyện Nuwakot, Nepal, 1/9. Ảnh: AP
Mức tăng nhiệt độ trung bình hàng năm so với thời tiền công nghiệp. Nguồn: ECMWF
Hệ lụy nghiêm trọng khi nhiệt độ Trái Đất vượt ngưỡng an toàn 1,5 độ C