Hoàn thiện đề án xã, phường hạt nhân thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội
Chính phủ vừa yêu cầu Bộ Nội vụ hoàn thiện đề án xây dựng các xã, phường hạt nhân trong tháng 10, nhằm tạo ra những đơn vị hành chính cấp xã có năng lực phát triển vượt trội, đóng vai trò trung tâm thúc đẩy kinh tế - xã hội tại địa phương. Vậy xã, phường hạt nhân là gì và mục tiêu của đề án này ra sao?
Bối cảnh
Đề án xây dựng xã, phường hạt nhân được Chính phủ đưa ra trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển kinh tế xã hội ở cấp cơ sở. Từ năm 2025, sau sắp xếp đơn vị hành chính, cả nước còn 34 tỉnh, thành phố và 3.321 xã, phường, đặc khu. Việc xây dựng mô hình xã, phường hạt nhân nhằm tạo ra những đơn vị hành chính cấp xã tiêu biểu, có khả năng dẫn dắt và lan tỏa phát triển trong khu vực, góp phần thúc đẩy sự phát triển đồng đều và bền vững.
Khái niệm xã, phường hạt nhân không phải là một loại đơn vị hành chính mới, mà là sự lựa chọn từ các xã, phường hiện có dựa trên tiêu chí về nền tảng kinh tế - xã hội, hạ tầng, dịch vụ công và năng lực quản trị vượt trội. Chủ trương này được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu hồi tháng 6 năm nay, nhằm tăng khả năng điều phối phát triển, kết nối hạ tầng và các không gian kinh tế trọng điểm.
Diễn biến chính
Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ ngày 5 tháng 10, Bộ Nội vụ được giao nhiệm vụ hoàn thiện mô hình đơn vị hành chính cấp xã mang tính hạt nhân tiêu biểu, có khả năng dẫn dắt và lan tỏa phát triển để nhân rộng trên toàn quốc. Bộ cũng sẽ thẩm định hồ sơ thành lập các đơn vị hành chính đô thị cấp xã đủ điều kiện, trình Chính phủ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong tháng này.
Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà giải thích rõ, xã, phường hạt nhân không phải đơn vị hành chính mới mà là các xã, phường được lựa chọn dựa trên tiêu chí cụ thể. Những địa phương khác nếu đáp ứng tiêu chí cũng có thể được lựa chọn trong tương lai. Các xã, phường này phải có nền tảng kinh tế - xã hội, hạ tầng, dịch vụ công và năng lực quản trị vượt trội, được phân cấp, trao quyền và bố trí nguồn lực phù hợp để trở thành trung tâm quản trị, phát triển và cung cấp dịch vụ cho khu vực xung quanh.
Đáng chú ý, xã, phường hạt nhân không chỉ phát triển tại chỗ mà còn phải có năng lực liên kết, hỗ trợ các địa phương lân cận, tạo động lực phát triển chung. Việc lựa chọn không giới hạn ở những xã, phường từng là trung tâm hành chính đô thị mà dựa trên tiềm năng, năng lực quản trị và khả năng lan tỏa thực tế.
Bên cạnh đó, Chính phủ cũng giao Bộ Nội vụ hoàn thiện khung tổ chức các cơ quan, đơn vị trong hệ thống hành chính nhà nước từ trung ương đến cấp tỉnh, xã và đề án giao biên chế giai đoạn 2027-2031, nhằm đồng bộ hóa hệ thống hành chính với mô hình mới.
Để đánh giá kết quả phát triển kinh tế - xã hội ở cấp cơ sở, Bộ Tài chính được giao phối hợp với các địa phương xây dựng hai chỉ tiêu quan trọng gồm tổng sản phẩm trên địa bàn cấp xã (GRDP) và thu nhập bình quân đầu người, hoàn thành trong tháng 10. GRDP cấp xã phản ánh tổng giá trị sản phẩm vật chất và dịch vụ do các cơ sở sản xuất, kinh doanh thuộc mọi thành phần kinh tế tạo ra trên địa bàn trong một năm. Thu nhập bình quân đầu người được tính bằng tổng thu nhập của các hộ dân cư trên địa bàn chia cho tổng số nhân khẩu trong năm báo cáo.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc xây dựng xã, phường hạt nhân là bước đi quan trọng nhằm nâng cao năng lực quản trị và phát triển kinh tế xã hội ở cấp cơ sở, tạo ra những điểm sáng lan tỏa thúc đẩy phát triển vùng. Mô hình này giúp tập trung nguồn lực, phân cấp phù hợp, đồng thời tăng cường kết nối hạ tầng và dịch vụ công, góp phần giảm sự chênh lệch phát triển giữa các địa phương.
Đặc biệt, việc xây dựng chỉ tiêu GRDP và thu nhập bình quân đầu người ở cấp xã sẽ giúp đánh giá chính xác hơn hiệu quả phát triển kinh tế xã hội tại từng địa phương, từ đó làm cơ sở giao chỉ tiêu tăng trưởng và phân bổ nguồn lực phù hợp. Đây cũng là bước chuẩn bị cho mô hình chính quyền hai cấp, giúp nâng cao trách nhiệm và hiệu quả quản lý ở cấp xã.
Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, những chính sách phát triển cấp xã, phường hạt nhân tại Việt Nam có thể tạo điều kiện thuận lợi cho việc kết nối, hợp tác kinh doanh, đầu tư và hỗ trợ phát triển kinh tế xã hội tại quê nhà. Đồng thời, việc nâng cao năng lực quản trị và phát triển kinh tế xã hội ở cấp cơ sở cũng góp phần cải thiện đời sống người dân, giảm bớt áp lực di cư, từ đó ảnh hưởng gián tiếp đến dòng người Việt sang châu Âu.
Kết luận
Chính phủ đang quyết liệt hoàn thiện đề án xây dựng xã, phường hạt nhân trong tháng 10 nhằm tạo ra những đơn vị hành chính cấp xã có năng lực phát triển vượt trội, dẫn dắt và lan tỏa kinh tế - xã hội tại địa phương. Việc xây dựng chỉ tiêu kinh tế cấp xã cũng là bước chuẩn bị quan trọng để đánh giá và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội ở cấp cơ sở. Đây là bước tiến quan trọng trong cải cách hành chính và phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam.
Hình ảnh từ bài viết
Trụ sở UBND phường Cầu Giấy, Hà Nội, tháng 7/2026. Ảnh: Hoàng Giang
Hoàn thiện đề án xã, phường hạt nhân thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội