Hơn 29 triệu người Việt Nam đối mặt nguy cơ thiếu nước nghiêm trọng do El Nino
Hiện tượng El Nino đang gây ra những tác động sâu rộng đến nguồn nước tại nhiều vùng miền Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ Việt Nam. Hơn 29 triệu người dân tại các khu vực này có thể phải đối mặt với tình trạng thiếu nước sinh hoạt và sản xuất do dòng chảy sông suối giảm mạnh, lượng mưa thiếu hụt và xâm nhập mặn gia tăng. Vậy El Nino là gì và tác động của nó đến đời sống người dân ra sao?
Bối cảnh
El Nino là hiện tượng khí tượng đặc trưng bởi sự ấm lên bất thường của mặt nước biển tại vùng trung và đông Thái Bình Dương, gây ra biến đổi khí hậu toàn cầu. Ở Việt Nam, El Nino thường làm giảm lượng mưa, gây hạn hán và xâm nhập mặn nghiêm trọng, đặc biệt tại các vùng ven biển và đồng bằng sông Cửu Long. Năm 2026, hiện tượng này đã bắt đầu ảnh hưởng từ tháng 5, khiến nguồn nước trên nhiều sông suối giảm xuống dưới mức trung bình nhiều năm.
Phó cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước, ông Ngô Mạnh Hà, cho biết dòng chảy trên hầu hết các sông suối thuộc 12 lưu vực lớn giảm từ 10 đến 75% so với trung bình nhiều năm, ngoại trừ lưu vực sông Hồng và dòng chính sông Mã. Lượng mưa dự báo thiếu hụt từ 10-40%, trong khi xâm nhập mặn xuất hiện sớm và lan sâu hơn so với các năm bình thường.
Diễn biến chính
Tại các nhóm lưu vực như Bằng Giang - Kỳ Cùng, Hồng - Thái Bình, Mã và Cả, dù có hệ thống thủy lợi tương đối đồng bộ, tình trạng thiếu nước vẫn diễn ra do mực nước sông suy giảm. Khoảng 29 triệu người có thể bị ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nước sinh hoạt, sản xuất và kinh doanh dịch vụ.
Xâm nhập mặn tại sông Cả có thể lấn sâu đến 32 km, sông Mã từ 28-30 km, đe dọa khoảng 800.000 ha đất nông nghiệp. Các hệ thống thủy lợi lớn trên sông Hồng như Bắc Hưng Hải, Bắc Đuống, Nhuệ - Đáy cũng bị ảnh hưởng, làm giảm khả năng lấy nước phục vụ sản xuất.
Dòng chảy mùa cạn tại một số sông như sông Chu, sông Đà và sông Cả dự báo giảm mạnh từ 46,8% đến 56,4%, gây khó khăn cho cấp nước, sản xuất nông nghiệp, giao thông thủy và duy trì dòng chảy sinh thái ở hạ du.
Tại duyên hải Nam Trung Bộ, tình trạng thiếu nước còn nghiêm trọng hơn do đặc điểm lưu vực sông ngắn, dốc và mùa khô kéo dài. Dòng chảy sông Kôn có thể giảm đến 72,8%, sông Ba 67,5%, sông Thu Bồn 52,8%. Thành phố Đà Nẵng cũng chịu áp lực lớn khi nguồn nước từ hai nhà máy nước Cầu Đỏ và Hòa Liên phụ thuộc nhiều vào nguồn nước sông và điều tiết hồ chứa.
Nông nghiệp khu vực này dễ bị ảnh hưởng do tỷ lệ diện tích được tưới bằng hệ thống thủy lợi còn thấp, chỉ khoảng 23% tại lưu vực sông Ba và 35% tại Vu Gia - Thu Bồn. Các khu kinh tế, khu công nghiệp như Chu Lai, Dung Quất cũng đứng trước nguy cơ thiếu nước nếu dòng chảy tiếp tục suy giảm.
Tại Tây Nguyên, sản xuất cây công nghiệp và cây lâu năm có nguy cơ lớn do nhiều diện tích nằm ngoài phạm vi cấp nước của công trình thủy lợi, với tỷ lệ chủ động nước chỉ khoảng 17-19%.
Ở Đông Nam Bộ, lưu vực sông Đồng Nai có chỉ số căng thẳng nguồn nước mùa cạn cao nhất cả nước do nhu cầu sử dụng lớn. Hệ thống cấp nước đô thị có tổng công suất khoảng 5,21 triệu m3/ngày đêm, trong đó 91% phụ thuộc vào nguồn nước từ các hồ chứa thượng lưu.
Đồng bằng sông Cửu Long cũng rất nhạy cảm với El Nino do phụ thuộc gần 95% nguồn nước từ thượng lưu sông Mekong. Nếu dòng chảy sông Tiền, sông Hậu giảm 40-60%, xâm nhập mặn có thể vào sâu 40-70 km, đe dọa nguồn nước sinh hoạt và sản xuất, đặc biệt tại các khu vực ven biển.
Phân tích & Ý nghĩa
Những con số trên cho thấy tác động của El Nino không chỉ là thiếu hụt lượng nước mà còn ảnh hưởng đến chất lượng nước, đặc biệt tại các khu vực ven biển bị xâm nhập mặn. Điều này gây khó khăn cho sinh hoạt hàng ngày, sản xuất nông nghiệp và các hoạt động kinh tế khác như công nghiệp và dịch vụ.
Đối với cộng đồng người Việt, đặc biệt là những người làm trong ngành nông nghiệp, kinh doanh nhỏ, hoặc sinh sống tại các vùng chịu ảnh hưởng, việc thiếu nước sẽ làm tăng chi phí sinh hoạt, giảm năng suất lao động và có thể gây gián đoạn nguồn cung cấp nước sạch. Các khu vực đô thị cũng có thể đối mặt với nguy cơ gián đoạn cấp nước do phụ thuộc vào nguồn nước sông và hồ chứa.
Việc chủ động theo dõi dự báo khí tượng thủy văn, xây dựng phương án điều hòa và phân phối nguồn nước theo từng lưu vực sông là rất cần thiết. Đồng thời, các địa phương cần ưu tiên nước cho sinh hoạt, điều chỉnh mùa vụ, cơ cấu cây trồng và cắt giảm diện tích sản xuất không đảm bảo nguồn nước để giảm thiểu thiệt hại.
Kết luận
Hiện tượng El Nino năm 2026 đang đặt ra thách thức lớn về nguồn nước cho hơn 29 triệu người tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ Việt Nam. Tác động của nó không chỉ làm giảm lượng nước mà còn ảnh hưởng đến chất lượng nước, gây khó khăn cho sinh hoạt và sản xuất. Việc chủ động ứng phó, điều hòa nguồn nước và điều chỉnh sản xuất là cần thiết để giảm thiểu thiệt hại và bảo đảm an ninh nguồn nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.
Hình ảnh từ bài viết
Ông Ngô Mạnh Hà nói về nguy cơ thiếu nước, sáng 16/9. Ảnh: Gia Chính
Người dân Bình Thuận ứng phó với hạn hán năm 2020. Ảnh: Việt Quốc
Hơn 29 triệu người Việt Nam đối mặt nguy cơ thiếu nước nghiêm trọng do El Nino