Hướng dẫn sáp nhập xã, phường: Cơ hội và thách thức cho địa phương
Việc sắp xếp lại các đơn vị hành chính cấp xã, phường đang được Bộ Nội vụ chỉ đạo thực hiện theo yêu cầu của Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà. Liệu đây có phải là bước đi cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời tạo ra các mô hình xã, phường tiêu biểu, hạt nhân? Người dân và chính quyền địa phương cần lưu ý những gì trong quá trình này?
Bối cảnh
Từ giữa năm 2025, sau khi hoàn thành đợt sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã và kết thúc hoạt động cấp huyện, Việt Nam còn lại 34 tỉnh, thành phố và 3.321 xã, phường, đặc khu. Tuy nhiên, theo đánh giá của Bộ Nội vụ, trong số này có tới 705 đơn vị cấp xã chưa đạt tiêu chuẩn về diện tích và dân số, gồm 17 đơn vị chưa đạt cả hai tiêu chí, 529 đơn vị chưa đạt diện tích và 159 đơn vị chưa đạt dân số.
Việc duy trì các đơn vị hành chính nhỏ lẻ được cho là làm phân tán nguồn lực đầu tư, tăng chi phí quản lý và hạn chế khả năng cung cấp dịch vụ công cũng như phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. Đây là một trong những nguyên nhân chính thúc đẩy việc sắp xếp lại các đơn vị hành chính cấp xã, phường.
Diễn biến chính
Ngày 11 tháng 9, Văn phòng Chính phủ công bố kết luận của Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà tại buổi làm việc với Bộ Nội vụ. Theo đó, việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã phải dựa trên nhu cầu thực tế của địa phương, hướng tới hình thành các xã, phường mang tính hạt nhân, tiêu biểu, phù hợp với điều kiện phát triển.
Bộ Nội vụ được giao nhiệm vụ hướng dẫn các địa phương xây dựng mô hình đơn vị hành chính đô thị cấp xã phù hợp với thực tiễn. Những nơi đã hoàn thiện hồ sơ sẽ được Bộ thẩm định, trình Chính phủ xem xét và báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong tháng 10.
Phó thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Nội vụ hoàn thiện mô hình đơn vị hành chính cấp xã mang tính hạt nhân, tiêu biểu và báo cáo Đảng ủy Chính phủ để trình Bộ Chính trị trước ngày 15 tháng 9. Đồng thời, mô hình tự quản trong cộng đồng dân cư cũng sẽ được xây dựng, phù hợp với việc sắp xếp thôn, tổ dân phố và các yêu cầu mới, với nội dung báo cáo Bộ Chính trị và Ban Bí thư trong tháng 9.
Tuy nhiên, Thủ tướng Lê Minh Hưng khẳng định Trung ương không có chủ trương tiếp tục sắp xếp xã, phường trên diện rộng. Địa phương chỉ được chủ động rà soát và đề xuất điều chỉnh khi thực sự cần thiết, dựa trên tình hình thực tế và quy định pháp luật.
Đến nay, theo ông Phan Trung Tuấn, Vụ trưởng Chính quyền địa phương của Bộ Nội vụ, việc sắp xếp một số xã, phường phải do địa phương đề xuất và được đánh giá kỹ lưỡng. Bộ chưa nhận được đề xuất nào cho việc này.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc sắp xếp lại các đơn vị hành chính cấp xã, phường là bước đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tránh tình trạng phân tán nguồn lực đầu tư và giảm chi phí quản lý hành chính. Mô hình xã, phường hạt nhân, tiêu biểu sẽ giúp tập trung nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ công cho người dân.
Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và các nước châu Âu, những thay đổi này có thể ảnh hưởng gián tiếp đến việc cập nhật giấy tờ tùy thân liên quan đến địa phương gốc, cũng như các thủ tục hành chính khi làm việc với cơ quan trong nước. Việc hiểu rõ quy trình và yêu cầu pháp lý sẽ giúp kiều bào chủ động hơn trong các giao dịch hành chính.
Kết luận
Chỉ đạo của Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà về việc hướng dẫn sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã dựa trên nhu cầu thực tế là bước đi thận trọng, nhằm tạo ra những mô hình xã, phường tiêu biểu, phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội. Địa phương được quyền chủ động đề xuất khi có nhu cầu thực sự, trong khi Trung ương không có chủ trương sắp xếp diện rộng. Đây là cơ hội để các địa phương nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời đặt ra thách thức trong việc cân đối lợi ích và nguồn lực.
Hình ảnh từ bài viết
Trụ sở UBND phường Cầu Giấy, tháng 7/2026. Ảnh: Hoàng Giang
Hướng dẫn sáp nhập xã, phường: Cơ hội và thách thức cho địa phương