Iran đòi giải phóng hàng tỷ USD tài sản bị đóng băng sau căng thẳng với Mỹ
Iran đang trong quá trình đàm phán với chính quyền cựu Tổng thống Donald Trump để giành lại hàng chục tỷ USD tài sản bị đóng băng ở nước ngoài. Số tiền này chủ yếu là các khoản thanh toán từ việc bán dầu mỏ cho các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc và Nhật Bản. Liệu đây có phải là bước ngoặt giúp Iran vực dậy nền kinh tế đang khủng hoảng?
Bối cảnh
Iran là một nước Cộng hòa Hồi giáo được thành lập năm 1979 sau cuộc cách mạng lật đổ chế độ Shah. Kể từ đó, quốc gia này đã trải qua nhiều giai đoạn căng thẳng với Mỹ, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân và các biện pháp trừng phạt kinh tế. Một phần lớn tài sản của Iran ở nước ngoài đã bị đóng băng, chủ yếu do các biện pháp trừng phạt của Mỹ áp đặt nhằm hạn chế hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Tehran.
Đặc biệt, vào năm 2018, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã rút khỏi thỏa thuận hạt nhân ký dưới thời Tổng thống Barack Obama và tái áp đặt các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt, khiến nhiều khoản thanh toán từ việc bán dầu của Iran bị đóng băng. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến việc hàng chục tỷ USD tài sản của Iran bị phong tỏa ở nước ngoài, ảnh hưởng nặng nề đến nền kinh tế quốc gia này.
Diễn biến chính
Theo báo The Wall Street Journal, Iran hiện đang đàm phán với chính quyền Mỹ với mục tiêu giải phóng ít nhất 24 tỷ USD trong tổng số tài sản bị đóng băng. Số tiền này chủ yếu là các khoản thanh toán từ việc bán dầu cho các nước châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc và Nhật Bản.
Mỹ có thể ngăn các quốc gia thanh toán cho Iran bằng cách kiểm soát hệ thống thanh toán bằng đồng đô la Mỹ, vì hầu hết các giao dịch dầu mỏ toàn cầu đều thực hiện bằng đồng USD. Bộ Tài chính Mỹ có quyền phong tỏa quyền truy cập vào hệ thống thanh toán bằng đô la nếu các tổ chức tài chính vi phạm các lệnh trừng phạt, đây là công cụ quyền lực mà Washington đã sử dụng nhiều trong hai thập kỷ qua.
Ước tính giá trị tài sản bị đóng băng của Iran có sự khác biệt. Tehran cho biết con số này ít nhất là 100 tỷ USD, tương đương khoảng 2,1 nghìn tỷ CZK. Trong khi đó, các chuyên gia khác cho rằng con số thực tế có thể thấp hơn. Riêng tại Trung Quốc, một trong những khách hàng lớn nhất của dầu Iran, tài sản bị đóng băng được ước tính từ 20 đến 50 tỷ USD.
Bất chấp các lệnh trừng phạt, Trung Quốc vẫn bí mật tiếp tục mua dầu từ Iran, giúp Tehran sử dụng một phần tiền thu được để mua máy móc và phụ tùng ô tô từ Trung Quốc. Đây là minh chứng cho thấy Iran vẫn tìm cách duy trì hoạt động kinh tế trong bối cảnh bị cô lập.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc Iran có thể giải phóng được hàng chục tỷ USD tài sản bị đóng băng sẽ là cú hích quan trọng cho nền kinh tế đang chịu áp lực nặng nề do lạm phát và suy thoái. Số tiền này sẽ giúp Iran củng cố giá trị đồng nội tệ rial, đồng thời giảm bớt áp lực lạm phát, cải thiện đời sống người dân.
Đồng thời, đây cũng là một phần trong các cuộc đàm phán rộng hơn nhằm giảm nhẹ các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Iran. Theo Esfandyar Batmanghelidj, giám đốc điều hành tổ chức nghiên cứu kinh tế Bourse & Bazaar Foundation, Iran vẫn có động lực rất lớn để tiếp tục thúc đẩy các cuộc đàm phán nhằm đạt được sự nới lỏng rộng rãi hơn các biện pháp trừng phạt.
Thỏa thuận giải phóng tài sản cũng được nhắc đến trong bản ghi nhớ 14 điểm giữa hai bên, do đài truyền hình Saudi Al-Arabíja công bố. Tuy nhiên, các quan chức Mỹ chưa xác nhận chính thức con số cụ thể liên quan đến tài sản bị đóng băng.
Kết luận
Việc Iran đòi lại hàng chục tỷ USD tài sản bị đóng băng đánh dấu một bước tiến quan trọng trong mối quan hệ căng thẳng giữa Tehran và Washington. Nếu thành công, đây sẽ là nguồn lực tài chính quý giá giúp Iran phục hồi kinh tế và giảm bớt khó khăn do các lệnh trừng phạt kéo dài. Đồng thời, nó cũng phản ánh sự phức tạp và nhạy cảm trong các cuộc đàm phán chính trị và kinh tế quốc tế liên quan đến Iran.
Iran đòi giải phóng hàng tỷ USD tài sản bị đóng băng sau căng thẳng với Mỹ