Írán gia tăng hành hình trong bối cảnh chiến tranh và bất ổn xã hội
Írán đang chứng kiến một đợt đàn áp và hành hình chưa từng có kể từ đầu năm, diễn ra trong bối cảnh chính phủ đối mặt với các cuộc biểu tình chống đối và cuộc chiến tranh với Mỹ - Israel. Liệu chiến thuật này có thể duy trì quyền lực của chế độ hay chỉ làm trầm trọng thêm khủng hoảng xã hội tại quốc gia Trung Đông này?
Bối cảnh
Írán, một quốc gia Trung Đông với chế độ theocratic (chế độ thần quyền), đang trải qua nhiều cuộc khủng hoảng đồng thời về chính trị, kinh tế và xã hội. Từ đầu năm 2026, các cuộc biểu tình chống chính phủ đã bùng phát mạnh mẽ, phản ánh sự bất mãn sâu sắc của người dân trước tình trạng nghèo đói, thất nghiệp và hạn chế tự do. Bên cạnh đó, cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Israel với Iran, bắt đầu từ ngày 28 tháng 2 năm nay, đã làm gia tăng căng thẳng và bất ổn trong nước.
Trong bối cảnh này, chính quyền Tehran đã tăng cường các biện pháp đàn áp, bao gồm việc áp dụng hình phạt tử hình đối với nhiều người bị cáo buộc liên quan đến các hoạt động chống chính phủ hoặc gián điệp cho các thế lực nước ngoài. Các tổ chức nhân quyền quốc tế như Iran Human Rights (IHR) đặt trụ sở tại Oslo ghi nhận số vụ hành hình đã lên tới hàng trăm trường hợp chỉ trong năm nay, bao gồm cả người chưa thành niên và người nước ngoài.
Diễn biến chính
Từ đầu năm 2026, Írán đã thực hiện ít nhất 400 vụ hành hình, theo Iran Human Rights. Con số này bao gồm nhiều đối tượng như thanh thiếu niên, người nước ngoài, các nhà hoạt động biểu tình và cựu tù nhân chính trị. Năm 2025, nước này cũng đã hành quyết 1639 người – mức cao nhất kể từ năm 1989, chủ yếu với các cáo buộc liên quan đến ma túy và giết người.
Chính quyền theocratic đã đẩy mạnh các đợt đàn áp sau các cuộc biểu tình phản đối chính phủ hồi tháng 1 và trong bối cảnh chiến tranh với Mỹ - Israel. Hiện có khoảng 70 người đang chờ thi hành án tử hình tại nhà tù Dastgerd ở thành phố Isfahán.
- Chế độ sử dụng các phiên tòa không minh bạch, nhiều khi được xem như các vụ hành quyết mang tính chính trị.
- Các cáo buộc thường dựa trên lời khai của lực lượng an ninh, với nhiều báo cáo về việc tra tấn các bị cáo.
- Nhiều người bị buộc tội gián điệp cho Mỹ, Israel hoặc các tổ chức bị cấm tại Iran.
Ví dụ điển hình là hai người bị hành quyết đầu tháng 8, Omíd Behzád và Púrjá Safót, bị cáo buộc chuyển giao thông tin tình báo cho Israel, giúp quân đội nước ngoài tiến hành các cuộc không kích vào các mục tiêu quân sự và an ninh của Iran.
Phân tích & Ý nghĩa
Chuyên gia về Trung Đông Lenka Martínková từ Đại học Masaryk (Brno) nhận định chính quyền Iran đang sử dụng các vụ hành hình như một chiến thuật phòng ngừa, nhằm loại bỏ những người được xem là “mầm mống” có thể gây bất ổn trong tương lai. Đây là cách thức để chế độ duy trì quyền lực trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng, khi hơn 35% dân số đang sống dưới mức nghèo và thanh niên gặp khó khăn trong tìm việc làm.
Chiến thuật này cũng nhằm gieo rắc nỗi sợ hãi sâu rộng trong dân chúng, khiến những người chưa tham gia biểu tình hoặc chưa chịu nhiều thiệt thòi do khủng hoảng kinh tế phải cân nhắc kỹ trước khi đứng lên chống đối. Tuy nhiên, việc sử dụng bạo lực và hình phạt tử hình hàng loạt cũng phản ánh sự yếu kém và bất ổn của chế độ, khi nó phải dựa vào sự đàn áp tàn bạo để giữ quyền lực thay vì sự đồng thuận của người dân.
Kết luận
Trong bối cảnh chiến tranh và khủng hoảng nội bộ, Iran đã nâng cấp mức độ đàn áp bằng cách tăng cường các vụ hành hình nhằm dập tắt các tiếng nói phản kháng. Chiến thuật này tuy có thể giúp chế độ duy trì quyền lực tạm thời nhưng cũng làm nổi bật sự mong manh và bất ổn sâu sắc của quốc gia này, đồng thời gây ra những hậu quả nghiêm trọng về nhân quyền và xã hội.
Hình ảnh từ bài viết
Bruselský protest proti popravám v Íránu (duben 2026)
Vojenská přehlídka v Teheránu
Protest proti popravám v Íránu v Kalifornii (červen 2026)
Írán gia tăng hành hình trong bối cảnh chiến tranh và bất ổn xã hội