Italy chuyển hướng xuất khẩu ghẹ Đại Tây Dương do diệt không xuể
Ghẹ Đại Tây Dương, loài xâm lấn xuất hiện tại đồng bằng sông Po, phía nam Venice, Italy từ thập niên 1940, đang phát triển mạnh mẽ và gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành nuôi nghêu địa phương. Trước tình trạng không thể kiểm soát số lượng ghẹ, Italy đã chuyển hướng từ tiêu diệt sang xuất khẩu loài ghẹ này, nhằm biến thách thức thành cơ hội kinh tế mới. Vậy nguyên nhân nào khiến ghẹ Đại Tây Dương bùng phát và giải pháp của Italy ra sao?
Bối cảnh
Ghẹ Đại Tây Dương là loài xâm lấn, nghĩa là không thuộc hệ sinh thái bản địa và có khả năng phát triển nhanh, gây ảnh hưởng tiêu cực đến các loài bản địa. Chúng xuất hiện tại đồng bằng sông Po, khu vực phía nam thành phố Venice, từ những năm 1940 với số lượng ban đầu khá ít. Tuy nhiên, trong vài năm gần đây, ghẹ này đã phát triển tràn lan, làm tổn hại nghiêm trọng đến nguồn nghêu Manila quý giá – một trong những sản phẩm thủy sản chủ lực của vùng.
Bên cạnh đó, ghẹ Đại Tây Dương còn phá hủy lưới đánh cá, ăn các loài nhuyễn thể và lấn át hoàn toàn các loài cua bản địa, làm mất cân bằng sinh thái vùng đầm phá và châu thổ. Đây là vấn đề lớn đối với ngành thủy sản địa phương, vốn phụ thuộc nhiều vào nuôi nghêu và khai thác cua truyền thống.
Diễn biến chính
Theo bà Piero Genovesi, chuyên gia Viện Bảo vệ và Nghiên cứu Môi trường Italy, đồng thời là Chủ tịch Nhóm chuyên gia về Các loài xâm lấn thuộc Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), biến đổi khí hậu đang đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự bùng phát của ghẹ Đại Tây Dương. Nhiệt độ nước biển tăng cao tạo điều kiện thuận lợi cho ghẹ sinh sản mạnh mẽ hơn.
Thêm vào đó, mực nước sông Po giảm khiến nước biển lấn sâu vào các đầm phá và vùng châu thổ, nơi có nhiều trang trại nuôi nghêu. Sự thay đổi này làm tăng độ mặn của nước, một yếu tố cũng giúp ghẹ Đại Tây Dương phát triển thuận lợi hơn. Bà Genovesi nhấn mạnh: "Biến đổi khí hậu có thể đã tạo thuận lợi cho quá trình sinh sản của chúng thông qua cả yếu tố nhiệt độ lẫn độ mặn".
Hậu quả của việc bùng phát ghẹ là doanh thu của Liên hiệp Hợp tác xã Ngư dân Polesine giảm mạnh, từ 60 triệu euro xuống còn 15 triệu euro trong năm 2024 và 2025, tương đương giảm 75%. Số lượng thành viên hoạt động cũng giảm từ 1.500 xuống còn 850 người, cho thấy tác động nghiêm trọng đến sinh kế của ngư dân địa phương.
Trong hai năm qua, chính phủ Italy đã chi tiền hỗ trợ ngư dân Polesine đánh bắt và tiêu hủy gần 2,3 triệu kg ghẹ. Các ngư dân tại đầm phá Sacca di Goro và Orbetello cũng áp dụng biện pháp tương tự. Tuy nhiên, một con ghẹ cái có thể đẻ tới 8 triệu trứng mỗi mùa, khiến việc đánh bắt để tiêu diệt gần như không thể ngăn chặn đà sinh sôi của chúng. Do đó, chương trình này đã phải tạm dừng theo lời ông Enrico Caterino, đặc phái viên chính phủ phụ trách tình trạng khẩn cấp.
Đáng chú ý, mùa hè năm nay, các nhà khoa học tại Đại học Bologna đã thả 150.000 con bạch tuộc con xuống vùng Riviera Romagnola, cách đồng bằng sông Po khoảng hai giờ di chuyển, nhằm kiểm soát ghẹ bằng cách tăng số lượng loài săn mồi tự nhiên. Họ còn quảng bá dự án này qua video ghi lại cảnh bạch tuộc ăn ghẹ. Tuy nhiên, bà Genovesi cho rằng nếu ghẹ có khả năng sinh sản cao và môi trường thuận lợi, các loài săn mồi như bạch tuộc có thể không đủ sức kiểm soát chúng.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc tiêu diệt ghẹ Đại Tây Dương không thành công đã buộc ngành thủy sản Italy phải tìm cách khác để giảm thiểu thiệt hại. Theo ông Paolo Mancin, Chủ tịch Liên hiệp Hợp tác xã Ngư dân Polesine, họ cần thay đổi chiến lược, biến thảm họa thành cơ hội kinh tế bằng cách xuất khẩu ghẹ.
Mỗi sáng, ngư dân chở những thùng ghẹ sống nặng từ 100-150 kg tới điểm tập kết. Việc bán ghẹ giúp họ duy trì sinh kế, dù thu nhập thấp hơn nhiều so với nghề nuôi nghêu. Cụ thể, mỗi kg ghẹ chỉ bán được khoảng 1,3 euro, trong khi nghêu có giá tới 10 euro. Trước đây, nghêu chiếm tới 90% thu nhập của ngư dân, nay chỉ còn khoảng 10%.
Ghẹ sau khi đánh bắt được hấp chín, cấp đông và đóng container chuyển tới Sri Lanka, nơi có chi phí nhân công hợp lý để bóc tách thịt. Liên doanh giữa công ty Taprobane Seafoods (Sri Lanka) và Liên hiệp Hợp tác xã Scardovari đang sản xuất nhiều mặt hàng từ thịt càng đến hỗn hợp, phần lớn được bán sang các nước thứ ba, chỉ một lượng nhỏ quay lại thị trường Italy.
Taprobane Seafoods cũng lên kế hoạch mở rộng bán lẻ tại Italy và châu Âu. Ông Paolo Mancin kỳ vọng thịt ghẹ chế biến và đóng gói từ Sri Lanka sẽ dần thuyết phục được người Italy, sau khi chiến dịch "Không thể đánh bại thì hãy ăn chúng" năm 2023 không mấy hiệu quả.
Theo Liên đoàn Nhà hàng FIPE Venice, ghẹ xâm lấn vẫn vắng bóng tại các nhà hàng lớn do công đoạn sơ chế tốn nhiều nhân công và định kiến tiêu cực của thực khách. Tuy nhiên, nhà hàng kiêm quán bar Yogi tại Porto Tolle là ngoại lệ, họ đón nhận ghẹ vì đam mê và tình thế bắt buộc khi nguyên liệu hải sản bản địa gần như cạn kiệt. Chủ nhà hàng kiêm đầu bếp Stefania Marchesini đã thiết kế thực đơn hoàn toàn từ ghẹ với các món như thịt ghẹ viên chiên, sốt kem ăn cùng polenta.
Bà Marchesini cho biết: "Ban đầu, thực khách rất hoài nghi nhưng sau đó phản ứng hoàn toàn tích cực". Dù vậy, việc mở rộng cung ứng cho các nhà hàng khác vẫn gặp rào cản lớn do thói quen ẩm thực lâu đời của người dân địa phương.
Kết luận
Ghẹ Đại Tây Dương là minh chứng rõ nét cho những tác động phức tạp của biến đổi khí hậu và các loài xâm lấn đến ngành thủy sản truyền thống. Italy đã trải qua nhiều nỗ lực tiêu diệt không thành công và hiện đang chuyển hướng sang xuất khẩu ghẹ như một giải pháp kinh tế mới. Dù còn nhiều thách thức về thị trường và thói quen tiêu dùng, chiến lược này có thể giúp ngư dân duy trì sinh kế trong bối cảnh môi trường và kinh tế thay đổi.
Hình ảnh từ bài viết
Ghẹ Đại Tây Dương được mang đến điểm sơ chế ở Scardovai, đồng bằng sông Po, ngày 21/8. Ảnh: AP
Italy chuyển hướng xuất khẩu ghẹ Đại Tây Dương do diệt không xuể