Kế hoạch tích trữ nước ứng phó El Nino mạnh tại Việt Nam
El Nino, hiện tượng khí tượng gây biến đổi thời tiết cực đoan, đang có dấu hiệu tăng cường mạnh trong những tháng cuối năm 2026. Việt Nam đứng trước nguy cơ đối mặt với một trong những đợt El Nino mạnh nhất kể từ năm 2015-2016, đòi hỏi các biện pháp ứng phó kịp thời và hiệu quả. Vậy kế hoạch của ngành thủy lợi và các địa phương như thế nào để bảo vệ nguồn nước và sản xuất nông nghiệp trong bối cảnh này?
Bối cảnh
El Nino là hiện tượng khí tượng xảy ra khi nhiệt độ mặt nước biển ở vùng trung tâm và phía đông Thái Bình Dương tăng cao hơn bình thường, gây ra những thay đổi lớn về thời tiết toàn cầu. Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia Việt Nam, xác suất xuất hiện El Nino rất mạnh trong giai đoạn từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027 lên đến 63%. Nếu kịch bản này xảy ra, Việt Nam sẽ phải đối mặt với hạn hán nghiêm trọng và xâm nhập mặn sâu rộng, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân và sản xuất nông nghiệp.
Đây không phải lần đầu tiên Việt Nam trải qua El Nino mạnh. Đợt El Nino lịch sử năm 2015-2016 đã gây ra hạn hán và xâm nhập mặn nghiêm trọng, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long, nơi có hơn 400.000 ha lúa và cây trồng bị ảnh hưởng, cùng hàng trăm nghìn hộ dân thiếu nước sinh hoạt. Kinh nghiệm từ đợt đó đang được ngành thủy lợi và các địa phương vận dụng để chuẩn bị ứng phó hiệu quả hơn trong năm nay.
Diễn biến chính
Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Trưởng phòng Quản lý vận hành và tưới tiêu thuộc Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), nhấn mạnh rằng trong bối cảnh còn nhiều yếu tố bất định, giải pháp quan trọng nhất hiện nay là tận dụng tối đa mùa mưa để tích trữ nước. Việc này nhằm chủ động ứng phó với hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong mùa khô sắp tới.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã yêu cầu các địa phương xây dựng các kịch bản ứng phó theo từng cấp độ rủi ro, từ hạn hán nhẹ đến cực đoan. Trên cơ sở dự báo và cân đối nguồn nước, các địa phương phải xây dựng kế hoạch sử dụng nước hợp lý, điều chỉnh lịch thời vụ phù hợp và chuẩn bị phương án cấp nước sinh hoạt cho người dân ở những vùng có nguy cơ thiếu nước cao.
Trong trường hợp hạn hán ở mức cao hoặc cực đoan, ưu tiên hàng đầu là bảo đảm nước sinh hoạt và duy trì nguồn nước cho các vùng trồng cây có giá trị kinh tế cao. Nếu nguồn nước không bảo đảm, các địa phương có thể xem xét dừng sản xuất tại một số khu vực để giảm thiểu thiệt hại cho nông dân. Đồng thời, các giải pháp chuyển đổi cây trồng, áp dụng tưới tiết kiệm và cấp nước khẩn cấp cũng được chuẩn bị cho những vùng có nguy cơ thiếu nước nghiêm trọng.
Ông Nguyễn Hồng Khanh, Phó cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, cho biết thêm một thách thức lớn là phải vừa tích trữ nước tối đa để ứng phó El Nino, vừa đảm bảo an toàn công trình thủy lợi trước nguy cơ mưa lũ bất thường. Việc vận hành hồ chứa phải linh hoạt để vừa tích nước kịp thời, vừa phòng tránh rủi ro do mưa lũ cực đoan.
Hiện tại, dung tích hồ thủy lợi ở nhiều khu vực vẫn cao hơn trung bình nhiều năm, với Bắc Bộ đạt khoảng 65,4% dung tích thiết kế, Bắc Trung Bộ 54%, duyên hải Nam Trung Bộ 58%, và Đông Nam Bộ 49,3%. Đây là điều kiện thuận lợi để tích trữ nước cho mùa khô sắp tới.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc tích trữ nước trong mùa mưa là chiến lược then chốt giúp Việt Nam chủ động ứng phó với các đợt hạn hán và xâm nhập mặn do El Nino gây ra. Đặc biệt, các vùng nông nghiệp trọng điểm như Đồng bằng sông Cửu Long rất cần nguồn nước ổn định để duy trì sản xuất và đảm bảo an ninh lương thực.
Việc xây dựng kịch bản ứng phó theo cấp độ rủi ro giúp các địa phương có thể linh hoạt điều chỉnh kế hoạch sử dụng nước, giảm thiểu thiệt hại cho người dân và nền kinh tế. Ngoài ra, việc ưu tiên bảo đảm nước sinh hoạt cho người dân là yếu tố quan trọng để duy trì cuộc sống trong điều kiện khắc nghiệt.
Đáng chú ý, theo các chuyên gia, mối lo ngại lớn không chỉ là một năm hạn hán nặng mà là tình trạng thiếu nước kéo dài nhiều năm liên tiếp. Hiện tượng El Nino kéo dài sẽ làm giảm tích trữ nước qua các mùa, gây ra hậu quả nghiêm trọng hơn cho nguồn nước và sản xuất nông nghiệp.
Kết luận
Việt Nam đang đứng trước thách thức lớn từ El Nino rất mạnh trong mùa đông 2026-2027. Việc lập kế hoạch tích trữ nước tối đa trong mùa mưa và xây dựng các kịch bản ứng phó theo cấp độ rủi ro là những bước đi quan trọng để bảo vệ nguồn nước sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp. Bài học từ đợt El Nino năm 2015-2016 cùng với sự chuẩn bị kỹ lưỡng của ngành thủy lợi và các địa phương sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại và duy trì ổn định đời sống người dân trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.
Hình ảnh từ bài viết
Lòng hồ thủy lợi Tà Mon, Lâm Đồng năm 2020. Ảnh: Việt Quốc
Kế hoạch tích trữ nước ứng phó El Nino mạnh tại Việt Nam