Khám phá mộ tập thể liệt sĩ qua ảnh cựu binh Mỹ tại Quảng Ngãi
Thông tin về mộ tập thể liệt sĩ tại Quảng Ngãi vừa được làm sáng tỏ khi Ban Chỉ đạo tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tỉnh quyết định đào bốn rãnh thăm dò tại đường Trường Chinh. Nguồn dữ liệu quan trọng đến từ những bức ảnh do cựu binh Mỹ cung cấp, hé lộ vị trí có thể chôn cất hàng chục chiến sĩ hy sinh trong trận đánh Biệt khu 24 gần 60 năm trước. Liệu những dấu tích lịch sử này sẽ được tìm thấy và ghi nhận như thế nào?
Bối cảnh
Đường Trường Chinh thuộc phường Kon Tum và Đăk Cấm, tỉnh Quảng Ngãi, được xác định là khu vực có khả năng tồn tại mộ tập thể các chiến sĩ hy sinh trong trận đánh Biệt khu 24 cách đây gần 60 năm. Biệt khu 24 là một vùng chiến sự quan trọng trong lịch sử kháng chiến chống Mỹ của Việt Nam, nơi diễn ra nhiều trận đánh ác liệt. Việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ nhằm ghi nhận, tôn vinh công lao của những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của đất nước.
Thông tin về vị trí mộ tập thể được củng cố từ nhiều nguồn dữ liệu khác nhau, bao gồm kết quả hội thảo xác minh thông tin mộ liệt sĩ ngày 29/5, khảo sát công trình ngầm, lịch sử nâng cấp và mở rộng đường Trường Chinh, các đợt tìm kiếm trước đây cũng như kết quả quét radar xuyên đất. Đây là những phương pháp khoa học hiện đại giúp xác định vị trí nghi ngờ có hài cốt mà không gây ảnh hưởng lớn đến khu vực xung quanh.
Diễn biến chính
Đại tá Bùi Yên Tĩnh, Phó cục trưởng Cục Tác chiến, Bộ Tổng tham mưu, cho biết nền đường Trường Chinh cũ nằm giữa dải phân cách hiện nay, sau đó được mở rộng về hai phía. Qua đối chiếu bản đồ, ảnh không ảnh thời chiến, hiện trạng địa hình và các điểm từng phát hiện hài cốt, nhóm nghiên cứu nhận định rãnh mộ có thể nằm trong khu vực giữa đường Trương Đăng Quế và Hàm Nghi.
Một căn cứ quan trọng là năm 2001, lực lượng chức năng từng tìm thấy 8 hài cốt liệt sĩ tại nút giao Trường Chinh - Hàm Nghi, nhưng việc tìm kiếm sau đó phải dừng lại do nếu mở rộng phạm vi sẽ ảnh hưởng đến nhà dân. Từ các dữ liệu này, đại tá Tĩnh đề xuất mở ba rãnh thăm dò vuông góc với đường Trường Chinh, gồm:
- Một rãnh dài khoảng 7 m, rộng 40-50 cm trước nhà số 230 Trường Chinh;
- Một rãnh dài 17 m ở khu vực góc đường Hàm Nghi, nơi từng phát hiện hài cốt;
- Một rãnh dài khoảng 14 m trước cổng phụ Nghĩa trang liệt sĩ phường Đăk Cấm.
Do tuyến đường đã nhiều lần được nâng cấp, các rãnh cần đào sâu khoảng 2 m. "Chỉ cắt mặt đường bằng máy, sau đó toàn bộ được đào tay và có thể mở rộng rãnh tùy thực tế", đại tá Tĩnh cho biết. Ngoài ra, Chủ tịch UBND phường Kon Tum, ông Dương Anh Hùng, đề nghị mở thêm một rãnh thăm dò trước quán dê Hồng trên đường Trường Chinh, gần nơi từng phát hiện 22 hài cốt liệt sĩ vào năm 2008, được xem là một trong những điểm quan trọng của đợt tìm kiếm.
Kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng, đại diện nhóm nghiên cứu Việt Nam - Mỹ, nhấn mạnh việc đào các rãnh ngang sẽ giúp xác định mặt cắt địa tầng trước khi mở rộng phạm vi khai quật. Ông cũng lưu ý cần có phương án ứng phó mùa mưa và bóc tách cẩn trọng nếu phát hiện hài cốt để bảo đảm nhận diện từng cá thể.
Kết luận cuộc họp, đại tá Mai Kim Bình, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi, thống nhất phương án đào 4 rãnh thăm dò theo đề xuất của chuyên gia và chính quyền địa phương. Nếu xuất hiện dấu hiệu nghi là hố chôn tập thể, lực lượng chức năng sẽ mở rộng phạm vi khai quật. Dự kiến, sau khi được cấp có thẩm quyền phê duyệt, việc đào thăm dò sẽ triển khai trong ngày 9-10/6.
Phân tích & Ý nghĩa
Đợt tìm kiếm mộ liệt sĩ tại đường Trường Chinh bắt nguồn từ thông tin và hai bức ảnh do một cựu binh Mỹ cung cấp năm 2021. Người này cho biết quân đội Mỹ từng thu gom thi thể các chiến sĩ Giải phóng và chôn trong rãnh thoát nước ven đường, nay là đường Trường Chinh, giữa phía tây Biệt khu 24 và phía đông trại MACV Kon Tum. Tài liệu phía Mỹ ghi nhận khoảng 70-90 chiến sĩ được chôn cất tại đây.
Nhóm nghiên cứu Việt Nam - Mỹ gồm kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng, đại tá Trần Thanh Hòa, kỹ sư Lâm Hồng Tiên, thạc sĩ Trần Ngọc Hoàng cùng hai cựu binh Mỹ Bob Connor và Richard W. Magner đã được thành lập, và bàn giao hồ sơ cho Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi vào tháng 11/2025. Sự phối hợp này thể hiện nỗ lực chung nhằm xác minh, bảo tồn và tôn vinh giá trị lịch sử, đồng thời giúp gia đình các liệt sĩ có cơ hội tìm lại người thân.
Việc sử dụng công nghệ radar xuyên đất, khảo sát địa tầng và đối chiếu nhiều nguồn dữ liệu là minh chứng cho phương pháp khoa học hiện đại trong công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả mà còn giảm thiểu tác động đến khu vực dân cư và môi trường xung quanh.
Kết luận
Việc đào bốn rãnh thăm dò tại đường Trường Chinh, Quảng Ngãi, dựa trên dữ liệu từ ảnh cựu binh Mỹ, là bước tiến quan trọng trong công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Qua đó, góp phần làm sáng tỏ những dấu tích lịch sử, tôn vinh sự hy sinh của các chiến sĩ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Đồng thời, đây cũng là minh chứng cho sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên gia Việt Nam và Mỹ trong việc bảo tồn giá trị lịch sử và nhân đạo.
Hình ảnh từ bài viết
Đại tá Bùi Yên Tĩnh, Cục phó Tác chiến đề xuất phương án đào rãnh thăm dò. Ảnh: Việt Hùng
Bức ảnh rãnh nước khả năng trở thành mộ tập thể của các liệt sĩ do cựu binh Mỹ cung cấp. Một số hình ảnh nhạy cảm được cắt và làm mờ so với bản gốc.
Quân đội dùng radar thăm dò khu vực đường Trường Chinh, chiều 5/6. Ảnh: Quốc Thanh
Khám phá mộ tập thể liệt sĩ qua ảnh cựu binh Mỹ tại Quảng Ngãi