Khám phá nghề săn măng đắng trên núi Pù Rinh và cuộc sống đồng bào Thái
Vào đầu tháng 6, khi tiết trời bắt đầu chuyển sang hè, nhiều người dân bản Háng, xã Giao An lại tất bật chuẩn bị cho hành trình săn măng đắng trên núi Pù Rinh. Đây không chỉ là công việc mưu sinh mà còn là nét văn hóa gắn bó lâu đời với đồng bào Thái nơi đây. Vậy nghề săn măng đắng có gì đặc biệt và ảnh hưởng thế nào đến đời sống người dân địa phương?
Bối cảnh
Bản Háng, thuộc xã Giao An, cách trung tâm xã gần 10 km, là nơi sinh sống của hơn 100 hộ dân với gần 500 nhân khẩu chủ yếu là đồng bào Thái. Do diện tích đất sản xuất nông nghiệp hạn chế, người dân nơi đây ngoài việc làm nương rẫy còn phụ thuộc nhiều vào nguồn lợi từ rừng như dược liệu, nấm, mật ong, cua đá và đặc biệt là măng đắng. Măng đắng mọc tự nhiên dưới tán rừng trên núi Pù Rinh, một dãy núi với địa hình dốc và nhiều khe suối quanh co, tạo nên môi trường thuận lợi cho loại măng này phát triển.
Mùa măng đắng kéo dài từ tháng 3 đến tháng 6 hàng năm, trở thành thời điểm bận rộn đối với nhiều hộ dân trong bản. Việc săn măng không chỉ giúp tăng thêm thu nhập mà còn góp phần duy trì nét văn hóa truyền thống của đồng bào Thái.
Diễn biến chính
Hơn 5 giờ sáng, bà Lê Thị Nhung, 56 tuổi, cùng nhóm 5 người trong bản bắt đầu hành trình vào rừng. Mỗi người mang theo gùi, dao, thuổng và thức ăn đơn giản như xôi nếp nương hoặc cơm nắm muối vừng để đảm bảo sức khỏe trong ngày lao động dài. Họ phải đi bộ khoảng 3-4 km qua các sườn núi và khe suối khúc khuỷu để đến khu vực có nhiều măng đắng.
Tại đây, người đi rừng dùng thuổng nhỏ đào quanh gốc măng rồi tách từng búp măng khỏi đất. Những cây măng chưa đủ kích thước được để lại để tiếp tục phát triển, bảo đảm nguồn măng tự nhiên không bị cạn kiệt. Đây là cách khai thác bền vững đã được người dân duy trì nhiều năm nhằm bảo vệ môi trường rừng và nguồn lợi lâu dài.
Không chỉ săn măng, người dân còn tranh thủ tìm nấm rừng, hái thảo dược, bắt cua đá hoặc lấy mật ong để tăng thêm thu nhập trong những tháng nông nhàn. Đầu vụ, măng đắng được thương lái thu mua với giá khoảng 40.000-50.000 đồng mỗi kg, nhưng khi vào chính vụ, giá giảm còn 20.000-25.000 đồng mỗi kg.
- Trung bình mỗi người thu hoạch được từ 10 đến 20 kg măng mỗi ngày.
- Thu nhập từ măng dao động khoảng 250.000-500.000 đồng/ngày, có thể lên đến 600.000 đồng khi gặp khu vực nhiều măng.
- Gia đình có từ hai đến ba người cùng đi rừng có thể kiếm hơn một triệu đồng mỗi ngày.
Sau khi thu hoạch, măng được sơ chế ngay tại bản bằng cách bóc bớt lớp bẹ ngoài rồi luộc chín để giữ độ tươi và vị ngọt tự nhiên. Măng đắng không chỉ là nguồn thu nhập mà còn là nguyên liệu chế biến nhiều món ăn truyền thống của đồng bào Thái như luộc chấm chẻo, nướng than hồng, xào với thịt lợn bản hay nấu canh cá suối.
Gia đình ông Phạm Văn Quyết và bà Đào Thị Lan là những người thu mua măng đắng lâu năm tại bản. Họ thu gom măng để cung cấp cho các đầu mối trong xã và vùng lân cận. Do sản lượng khai thác không lớn, măng đắng chủ yếu được bán theo hình thức nhỏ lẻ và tiêu thụ gần như hết ngay sau khi thu mua.
Phân tích & Ý nghĩa
Nghề săn măng đắng trên núi Pù Rinh là một ví dụ điển hình của mô hình khai thác tài nguyên thiên nhiên bền vững, vừa giúp người dân tăng thu nhập, vừa bảo vệ môi trường rừng. Việc chỉ thu hoạch những cây măng đủ tuổi và để lại những cây nhỏ hơn cho mùa sau cho thấy sự hiểu biết và trách nhiệm của cộng đồng với nguồn tài nguyên quý giá này.
Tuy nhiên, nghề này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro do địa hình núi dốc, trơn trượt và nguy cơ bị ong đốt hay côn trùng cắn. Người dân phải có sức khỏe tốt và kinh nghiệm để đảm bảo an toàn trong quá trình đi rừng. Mùa măng đắng chỉ kéo dài khoảng bốn tháng, vì vậy đây là thời điểm quan trọng để người dân tranh thủ tăng thu nhập trước các vụ sản xuất nông nghiệp khác.
Kết luận
Nghề săn măng đắng trên núi Pù Rinh không chỉ là nguồn thu nhập ổn định cho đồng bào Thái ở bản Háng mà còn là nét văn hóa đặc sắc gắn bó với đời sống và thiên nhiên. Việc khai thác bền vững và bảo vệ môi trường rừng là yếu tố then chốt giúp nghề này tồn tại lâu dài, góp phần nâng cao đời sống người dân vùng cao.
Hình ảnh từ bài viết
Măng đắng thu hoạch trên núi Pù Rinh. Ảnh: Lê Hoàng
Vợ chồng ông Phạm Văn Quyết thu mua măng đắng gần cửa rừng sau đó đem luộc chín bán lại cho các đầu mối. Ảnh: Lê Hoàng
Măng đắng được luộc chín ngay để giữ vị tươi ngon sau khi thu hoạch. Ảnh: Lê Hoàng
Khám phá nghề săn măng đắng trên núi Pù Rinh và cuộc sống đồng bào Thái