Khó khăn trong xử lý ba triệu m3 bùn nạo vét kênh dài nhất TP HCM
Dự án cải tạo tuyến kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, dài gần 32 km, đang đối mặt với thách thức lớn khi hơn ba triệu mét khối bùn nạo vét chưa có nơi đổ thải phù hợp. Vấn đề này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công và hoàn thành dự án trong năm nay. Vậy đâu là nguyên nhân và giải pháp cho tình trạng này?
Bối cảnh
Kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên là tuyến kênh dài nhất TP HCM, trải dài gần 32 km qua 7 quận huyện cũ gồm: 12, Bình Tân, Tân Phú, Tân Bình, Gò Vấp, Bình Thạnh và Bình Chánh. Dự án cải tạo tuyến kênh này được khởi công từ tháng 2/2023 với tổng mức đầu tư ban đầu 8.200 tỷ đồng, sau đó điều chỉnh lên hơn 9.000 tỷ đồng do bổ sung thêm một số hạng mục. Mục tiêu của dự án là nạo vét lòng kênh sâu từ 4 đến 5 mét nhằm tăng khả năng thoát nước, cải thiện giao thông thủy và môi trường bằng cách loại bỏ lớp bùn tích tụ hàng chục năm.
Dự án gồm 10 gói thầu xây lắp chính, bao gồm các hạng mục như nạo vét, xây kè bê tông, xây dựng hai tuyến đường dọc kênh, 19 cống thoát nước, 12 bến thuyền, cầu ngang và hệ thống chiếu sáng, cây xanh. Sau hơn 4 năm triển khai, dự án dự kiến hoàn thành cơ bản vào cuối năm 2026.
Diễn biến chính
Đầu tháng 8, trên công trường, các kỹ sư và công nhân đang tập trung thi công hệ thống bờ kè, vỉa hè và hai tuyến đường dọc bên kênh. Nhiều đoạn đã cơ bản hoàn thiện, tạo diện mạo khang trang cho khu vực ven kênh. Tuy nhiên, phần lòng kênh vẫn còn khối lượng bùn rất lớn chưa được nạo vét do chưa có nơi tiếp nhận phù hợp.
Gói thầu số 10, cải tạo đoạn kênh dài hơn 8 km từ cầu Trường Đai đến sông Sài Gòn, là một trong những hạng mục chính của dự án. Đây cũng là khu vực có nhiều đoạn lòng kênh rộng nhất, có nơi gần 100 mét, nên khối lượng đất đào và bùn nạo vét lớn nhất, ước tính khoảng 1,7 triệu m3, chiếm gần một nửa tổng khối lượng toàn dự án. Hiện gói thầu này đã hoàn thành hơn 65% khối lượng, chủ yếu là các hạng mục trên bờ, còn việc nạo vét lòng kênh vẫn đang bị trì hoãn do chưa có phương án xử lý bùn.
Tình trạng tương tự cũng xảy ra ở các gói thầu khác của dự án, khi việc nạo vét chưa thể triển khai. Trong lúc chờ giải quyết, nhà thầu tập trung thi công các hạng mục trên bờ như xây kè, đường, vỉa hè và hạ tầng kỹ thuật. Một đại diện nhà thầu cho biết, nếu các vướng mắc về xử lý bùn được tháo gỡ sớm, việc nạo vét lòng kênh có thể thực hiện đồng thời với các hạng mục khác, giúp rút ngắn thời gian thi công thay vì phải chờ đợi như hiện nay.
Phân tích & Ý nghĩa
Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP HCM, tổng khối lượng đất đào và bùn nạo vét toàn tuyến kênh ước tính gần 4,7 triệu m3. Trong đó, khoảng 1,4 triệu m3 đất đào dọc bờ dùng để xây kè và hai tuyến đường sẽ được tận dụng san lấp tại chỗ nếu đạt yêu cầu về vật liệu hoặc chuyển đến các bãi đổ lân cận. Riêng bùn nạo vét ở lòng kênh có khối lượng gần 3,3 triệu m3.
Phương án ban đầu dự kiến đưa lượng bùn này về công viên văn hóa Gò Vấp và tiểu khu 3, Bình Tân để xử lý với kinh phí gần 295 tỷ đồng. Tuy nhiên, cả hai địa điểm này đều gặp phải vướng mắc. Ở tiểu khu 3, khu vực đô thị hóa nhanh, dân cư đông đúc nên người dân không đồng thuận do lo ngại ô nhiễm. Công viên văn hóa Gò Vấp lại liên quan đến một dự án khác nên không còn phù hợp để tiếp nhận bùn thải. Ngoài ra, một số quy định mới cũng khiến phương án ban đầu không thể triển khai.
Hiện TP HCM có hai khu xử lý chất thải tập trung là Đa Phước (Bình Chánh) và Tây Bắc (Củ Chi). Bùn nạo vét nếu được xác định ô nhiễm thường được đưa về Đa Phước xử lý. Tuy nhiên, với bùn đất không ô nhiễm, thành phố chưa có quy hoạch bãi đổ phù hợp. Chủ đầu tư phải tự tìm địa điểm tiếp nhận và làm việc với chính quyền địa phương, nhưng quá trình này thường kéo dài và gặp nhiều khó khăn.
Để tháo gỡ nút thắt này, thay vì tìm bãi đổ mới, chủ đầu tư đề xuất áp dụng quy định mới về "tận thu khoáng sản nhóm IV" theo Luật Địa chất và Khoáng sản có hiệu lực từ tháng 7/2025. Theo đó, hơn ba triệu m3 bùn sẽ được thành phố đấu giá cho các đơn vị trúng thầu, tự bố trí máy móc, thiết bị để nạo vét, vận chuyển và xử lý theo yêu cầu về môi trường. Cách làm này vừa giúp giải quyết đầu ra cho lượng bùn lớn, vừa giảm chi phí ngân sách khi TP HCM không phải chi trả cho việc xử lý mà còn có thêm nguồn thu từ đấu giá.
Kết luận
Dự án cải tạo kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên là một công trình trọng điểm của TP HCM nhằm cải thiện thoát nước và môi trường đô thị. Tuy nhiên, việc xử lý hơn ba triệu m3 bùn nạo vét đang là thách thức lớn, ảnh hưởng đến tiến độ thi công. Giải pháp tận thu khoáng sản theo Luật Địa chất và Khoáng sản 2025 được kỳ vọng sẽ tháo gỡ nút thắt này, giúp dự án tiếp tục tiến triển thuận lợi trong thời gian tới.
Hình ảnh từ bài viết
Một phần đoạn kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên đã cơ bản hoàn thiện kè, hai tuyến đường dọc bên, tháng 8/2026. Ảnh: Giang Anh
Công nhân thi công vỉa hè và đường dọc bên kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, tháng 8/2026. Ảnh: Giang Anh
Hướng tuyến kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên. Đồ họa: Khánh Hoàng
Khó khăn trong xử lý ba triệu m3 bùn nạo vét kênh dài nhất TP HCM