Khoảng cách kỹ năng người mới ra trường và kỳ vọng doanh nghiệp Việt Nam
Người mới tốt nghiệp đại học và cao đẳng thường được kỳ vọng sẽ nhanh chóng thích nghi và phát huy hiệu quả trong công việc. Tuy nhiên, một báo cáo mới đây cho thấy thực tế không hoàn toàn như vậy. Liệu khoảng cách giữa năng lực thực tế của người trẻ và yêu cầu của doanh nghiệp có thể thu hẹp được? Và điều này ảnh hưởng thế nào đến thị trường lao động Việt Nam?
Bối cảnh
Báo cáo Nâng tầm nhân lực Việt Nam 2026 được công bố ngày 8 tháng 10 bởi Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) và Decision Lab dựa trên khảo sát 375 nhà tuyển dụng tại Hà Nội và TP HCM. Các doanh nghiệp thuộc sáu nhóm ngành chính gồm Công nghệ và kinh tế số, Kinh doanh và tiếp thị, Hậu cần và chuỗi cung ứng, Khách sạn và du lịch, Sản xuất và công nghiệp 4.0, Tài chính và ngân hàng.
Mục tiêu của khảo sát là đánh giá kỳ vọng của doanh nghiệp đối với người mới ra trường và mức độ đáp ứng thực tế, nhằm thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo tại nhà trường và yêu cầu của thị trường lao động.
Diễn biến chính
Kết quả khảo sát cho thấy nhà tuyển dụng đánh giá cao bảy năng lực thiết yếu của người mới tốt nghiệp, bao gồm: làm việc nhóm và hợp tác, giao tiếp, giải quyết vấn đề, khả năng thích ứng, quản lý thời gian, tư duy phản biện và năng lực số. Tỷ lệ đánh giá quan trọng của các năng lực này dao động từ 74% đến 86%, trong đó làm việc nhóm và hợp tác được chú trọng nhất với 86%, tiếp theo là giao tiếp với 85%.
Tuy nhiên, người mới ra trường chỉ đạt hiệu suất trung bình 54% về quản lý thời gian, trong khi nhà tuyển dụng đánh giá yếu tố này quan trọng tới 80%. Đây là khoảng cách lớn nhất trong các kỹ năng khảo sát. Năng lực giải quyết vấn đề cũng có sự chênh lệch đáng kể, với mức quan trọng 84% nhưng hiệu suất thực tế chỉ đạt 61%.
Các kỹ năng khác như giao tiếp có mức chênh lệch nhỏ hơn, với 84% nhà tuyển dụng đánh giá quan trọng và 72% hiệu suất của người mới. Đáng chú ý, năng lực số là điểm duy nhất mà sinh viên mới tốt nghiệp đáp ứng được kỳ vọng, với hiệu suất 77% so với mức quan trọng 74%.
Phân tích & Ý nghĩa
Báo cáo nhận định rằng nguyên nhân chính của sự chênh lệch này không phải là người mới ra trường thiếu kiến thức, mà là khả năng ứng dụng kiến thức đó vào môi trường làm việc thực tế. Nhà tuyển dụng mong muốn người lao động trẻ không chỉ có kiến thức chuyên môn phù hợp mà còn phải sở hữu kỹ năng mềm như làm việc nhóm, giao tiếp hiệu quả, thích ứng với thay đổi, quản lý công việc và giải quyết vấn đề.
Về bằng cấp, hơn một nửa nhà tuyển dụng ưu tiên bằng cấp quốc tế, nhưng đây không phải yếu tố quyết định. Sự ưu tiên bằng cấp quốc tế thể hiện rõ nhất ở nhóm ngành Công nghệ và kinh tế số, trong khi các ngành Kinh doanh, marketing, logistics và chuỗi cung ứng chỉ ưu tiên vừa phải. Ngành Sản xuất và công nghiệp không phân biệt bằng quốc tế hay trong nước, còn ngành Tài chính ngân hàng lại nghiêng về bằng trong nước.
Nhà tuyển dụng xem bằng cấp, chứng chỉ và kỳ thực tập như thông tin ban đầu để đánh giá ứng viên, phần còn lại phụ thuộc vào hiệu suất làm việc và khả năng thể hiện trong công việc thực tế. Quản lý trực tiếp thường có thời gian hạn chế để giám sát nhân viên mới, nên việc tuyển chọn sai có thể gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp, dù quy mô nhỏ hay lớn.
Kết luận
Người mới tốt nghiệp có tiềm năng nhưng thường thiếu cơ hội để chứng minh hiệu suất làm việc bền vững. Doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo và tạo môi trường hỗ trợ thực tập, đồng thời đưa ra phản hồi giúp sinh viên tiến bộ. Ngược lại, người trẻ cần xem việc sẵn sàng làm việc là quá trình tích lũy lâu dài, tích cực tham gia dự án, thực tập và phát triển thói quen nghề nghiệp để đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường lao động.
Hình ảnh từ bài viết
Chênh lệch trong đánh giá mức độ quan trọng của nhà tuyển dụng và thể hiện của người mới ra trường. Nguồn: BUV & Decision Lab
Sinh viên cao đẳng ở Hà Nội tìm hiểu thông tin việc làm trong phiên giao dịch hồi tháng 9/2026. Ảnh: Hồng Chiêu
Khoảng cách kỹ năng người mới ra trường và kỳ vọng doanh nghiệp Việt Nam