Lão nông Gia Lai phủ xanh đồi cằn bằng vườn sim rừng đa tầng
Ở tuổi gần 70, ông Trần Văn Biển vẫn ngày ngày chăm sóc khu vườn rộng 3,5 ha trên sườn núi Hòn Ngang, xã Bình Phú, Gia Lai. Từ một mảnh đất đồi bạc màu, ông đã tạo dựng nên vườn sim rừng xen cây ăn quả đa dạng, vừa tạo thu nhập ổn định vừa phát triển du lịch cộng đồng. Câu chuyện của ông đặt ra câu hỏi: Làm thế nào để phục hồi đất đai cằn cỗi và phát triển sinh kế bền vững cho người dân vùng cao?
Bối cảnh
Gia Lai là tỉnh miền núi Tây Nguyên, nơi đất đai thường bị bạc màu do khai thác nông nghiệp không bền vững và điều kiện khí hậu khắc nghiệt. Ông Trần Văn Biển cùng vợ mua khu đất này cách đây khoảng 35 năm, ban đầu trồng mía, ngô rồi keo để mong có thu nhập ổn định. Tuy nhiên, cây keo không mang lại hiệu quả kinh tế cao, đồng thời làm đất ngày càng cằn cỗi, khó canh tác lâu dài.
Xuất thân từ vùng núi rừng, ông Biển quen thuộc với cây sim mọc tự nhiên trên đồi. Năm 2017, ông quyết định chuyển đổi mô hình canh tác, xây dựng vườn cây đa tầng với sim rừng làm cây chủ lực, kết hợp các loại cây ăn quả như bưởi da xanh, mít, xoài, chà là và dâu da đất. Đây là cách tiếp cận nông nghiệp đa dạng sinh học, giúp cải thiện đất và tăng hiệu quả kinh tế.
Diễn biến chính
Ông Biển giữ lại những cây có sẵn trên đất, đồng thời trồng thêm các loại cây phù hợp. Để gây dựng vườn sim, ông vào rừng tìm cây dại, thuê người dân tộc Ba Na đào về ươm và mua thêm cây giống. Ban đầu, tỷ lệ cây sống thấp, ông phải trồng lại nhiều lần, tốn kém hàng chục triệu đồng.
Sim rừng không thể chăm sóc như cây ăn quả thông thường. Ông phải theo dõi đặc tính từng cây, cắt tỉa cành, tạo tán và điều chỉnh dinh dưỡng phù hợp để cây phát triển khỏe mạnh và cho quả ổn định.
Khoảng năm 2020, khi vườn sim bắt đầu phát triển, nhiều cây bị bệnh rễ, sinh trưởng kém. Ông chuyển sang áp dụng nông nghiệp hữu cơ, học cách cải tạo đất bằng men vi sinh IMO. Phân bón chủ yếu làm từ phân bò, phân dơi và xác bã thực vật, cùng hàng nghìn lít dung dịch vi sinh tự ủ. Ông chia sẻ: "Làm hữu cơ ban đầu rất khó, nhưng khi đất dần tốt lên thì cây cũng khỏe hơn".
Qua nhiều năm, khu đất trước đây trồng cây ngắn ngày và keo giờ được phủ kín hơn 2.000 gốc sim xen các loại cây ăn quả. Sim bắt đầu cho thu hoạch ổn định, mùa quả kéo dài từ tháng 4 đến tháng 8. Năm 2025, ông thu khoảng hai tấn sim tươi, bán với giá 50.000 đồng mỗi kg, thu về khoảng 100 triệu đồng.
Bên cạnh quả tươi, gia đình ông còn chế biến sim thành rượu, mật và sản phẩm sấy khô, tiêu thụ tại Gia Lai và TP HCM. Các loại cây ăn quả khác cũng góp phần tạo thêm nguồn thu. Mỗi mùa sim chín, ông thuê người địa phương thu hái, trả công hơn 300.000 đồng một ngày.
Phân tích & Ý nghĩa
Mô hình của ông Biển không chỉ dừng lại ở thu nhập mà còn hướng đến phục hồi đất đai và phát triển bền vững. Việc chuyển đổi từ trồng keo đơn điệu sang vườn cây đa tầng với sim rừng và cây ăn quả giúp cải thiện độ phì nhiêu của đất, tăng đa dạng sinh học và giảm rủi ro kinh tế.
Đặc biệt, ông Biển còn kết hợp phát triển du lịch cộng đồng tại thung lũng Vĩnh An, nơi có gần 400 hộ đồng bào Ba Na sinh sống. Khu vườn trở thành điểm trải nghiệm thu hút học sinh và du khách đến tham quan, hái sim và thưởng thức sản phẩm địa phương. Mô hình này góp phần bảo tồn văn hóa Ba Na và tạo thêm sinh kế cho người dân địa phương.
Ông Biển còn hướng dẫn bà con làm phân hữu cơ, chế phẩm vi sinh và chuyển đổi cây trồng, lan tỏa kinh nghiệm canh tác bền vững. Theo anh Đinh Ri, Tổ trưởng Tổ hướng dẫn du lịch cộng đồng Vĩnh An, khu vườn của ông Biển mở thêm hướng sinh kế mới và giữ gìn cảnh quan tự nhiên cho vùng đất.
Kết luận
Câu chuyện của ông Trần Văn Biển là minh chứng sống cho việc phục hồi đất đồi cằn bằng phương pháp canh tác đa dạng và hữu cơ, đồng thời phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa bản địa. Mô hình này không chỉ tạo thu nhập ổn định mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và bền vững cho người dân vùng cao Gia Lai.
Hình ảnh từ bài viết
Khu vườn sim và cây ăn quả rộng 3,5 ha của ông Trần Văn Biển. Ảnh: Trần Hóa
Ông Trần Văn Biển thu hoạch bưởi da xanh. Ảnh: Trần Hóa
Lão nông Gia Lai phủ xanh đồi cằn bằng vườn sim rừng đa tầng