Manh mối tìm mộ tập thể liệt sĩ qua ảnh tư liệu của cựu binh Mỹ
Gần sáu thập kỷ sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968, một hố chôn tập thể liệt sĩ nằm trên đường Trường Chinh, giáp ranh phường Kon Tum và Đăk Cấm (tỉnh Quảng Ngãi), đang dần được hé lộ qua những bức ảnh tư liệu, hồ sơ quân sự và lời kể của nhân chứng hai phía. Liệu những manh mối này có giúp các liệt sĩ sớm được trở về với gia đình?
Bối cảnh
Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 là một trong những chiến dịch lớn của Quân giải phóng miền Nam Việt Nam nhằm giành lại quyền kiểm soát các vùng trọng yếu. Trong đó, khu vực Kon Tum và Quảng Ngãi là những điểm nóng chiến sự với sự tham gia của quân đội Mỹ và Quân lực Việt Nam Cộng hòa.
Biệt khu 24 là đơn vị hành chính - quân sự của chính quyền Việt Nam Cộng hòa quản lý địa bàn Kon Tum và Gia Lai. Trại MACV Kon Tum là căn cứ của Bộ Chỉ huy Viện trợ Quân sự Mỹ tại Kon Tum, đóng vai trò quan trọng trong chiến lược quân sự của liên quân Mỹ - Việt Nam Cộng hòa ở Tây Nguyên. Đường Trường Chinh ngày nay là tuyến đường chính đi qua khu vực này.
Diễn biến chính
Năm 2021, ông Bob Connor, nguyên trung sĩ cảnh sát bảo vệ sân bay Biên Hòa, nhận được thông tin từ một cựu binh Mỹ từng tham chiến tại Kon Tum tháng 2/1968. Người này kể rằng sau trận đánh, quân đội Mỹ đã chôn cất khoảng 70-90 chiến sĩ quân giải phóng trong một rãnh thoát nước ven đường, nằm giữa phía tây Biệt khu 24 và phía đông trại MACV Kon Tum, khu vực thuộc đường Trường Chinh ngày nay.
Đi kèm lời kể là hai bức ảnh do cựu binh Mỹ cung cấp. Một bức ghi lại cảnh quân Mỹ chôn cất các chiến sĩ giải phóng bên rãnh thoát nước ven đường. Bức còn lại chụp toàn cảnh Biệt khu 24, trong đó vị trí hố chôn được đánh dấu bằng nét bút màu xanh.
Ông Bob Connor quen kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng (53 tuổi, TP HCM) từ năm 2016, khi cùng tham gia tìm kiếm khu mộ 150 liệt sĩ tại sân bay Biên Hòa (Đồng Nai). Ông Thắng theo đuổi công việc tìm kiếm liệt sĩ với thế mạnh khai thác dữ liệu và không ảnh. Từ dữ liệu của cựu binh Mỹ, ông bắt đầu hành trình kéo dài bốn năm, lần theo dấu tích hố chôn từ lời kể nhân chứng, tư liệu hai phía và các nguồn không ảnh lịch sử.
Phân tích & Ý nghĩa
Nhóm nghiên cứu Việt Nam - Mỹ do ông Thắng thành lập áp dụng phương pháp đối chiếu không ảnh, kết hợp phân tích bản đồ, ảnh vệ tinh lịch sử, khảo sát thực địa và thu thập lời kể nhân chứng. Các thành viên thu thập sách báo, bản đồ tác chiến, ảnh vệ tinh khu vực Biệt khu 24 và đường Trường Chinh thời chiến, trong đó ảnh vệ tinh do quân đội Mỹ chụp được đánh giá có giá trị đặc biệt quan trọng để đối chiếu địa hình.
Nhóm nhiều lần đến hiện trường, so sánh địa hình thực tế với tư liệu lịch sử, đồng thời phỏng vấn các đội quy tập hài cốt liệt sĩ và người dân địa phương. Qua đó, họ tìm những điểm tương đồng và khác biệt giữa các bức ảnh ở nhiều thời điểm, đưa về cùng hệ quy chiếu rồi đối sánh nhiều lần để xác định tọa độ tiệm cận chính xác nhất.
Đại tá Trần Thanh Hòa (79 tuổi), nguyên Tiểu đội trưởng Đội trinh sát thuộc Trung đoàn 24, Mặt trận Tây Nguyên, là nhân chứng quan trọng trực tiếp tham gia trận đánh, xác nhận hai bức ảnh do cựu binh Mỹ cung cấp có cơ sở đáng tin cậy. Tháng 11/2025, nhóm nghiên cứu bàn giao toàn bộ hồ sơ cho Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi, đơn vị này đã thành lập tổ xác minh, đối chiếu nguồn sử liệu từ hai phía và tiếp cận nhân chứng lịch sử để xác định vị trí hố chôn.
Kết luận
Hành trình tìm kiếm mộ tập thể liệt sĩ qua hai bức ảnh của cựu binh Mỹ không chỉ là câu chuyện về lịch sử và ký ức, mà còn là nỗ lực kết nối quá khứ với hiện tại, giúp các liệt sĩ sớm được trở về với gia đình. Qua việc khai thác tư liệu đa chiều và sự phối hợp giữa các bên, dấu tích hố chôn tập thể tại Quảng Ngãi đang dần được làm sáng tỏ, góp phần ghi nhận công lao của những người đã ngã xuống trong cuộc chiến tranh khốc liệt.
Hình ảnh từ bài viết
Khu liên hợp MACV ở Kon Tum, bên phải là Khu liên hợp B 24 Lực lượng Đặc biệt. Rãnh nước nơi nghi ngờ là nơi chôn các liệt sĩ nằm phía sau dãy nhà (chỗ nét bút màu xanh). Ảnh do cựu binh mỹ cung cấp
Bức ảnh rãnh nước khả năng trở thành mộ tập thể của các liệt sĩ do cựu binh Mỹ cung cấp. Một số hình ảnh nhạy cảm được cắt và làm mờ so với bản gốc.
Kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng có quá trình nhiều năm tìm kiếm mộ liệt sĩ, với thế mạnh sử dụng công nghệ kết hợp những bức ảnh tư liệu chụp từ trên cao. Ảnh: Lê Tuyết
Hình ảnh, tư liệu do nhóm ông Thắng thu thập được trình chiếu tại hội thảo xác minh thông tin mộ liệt sĩ tại khu vực đường Trường Chinh vào ngày 29/5. Ảnh: Thạch Thảo
Manh mối tìm mộ tập thể liệt sĩ qua ảnh tư liệu của cựu binh Mỹ