Máy xạ trị proton tư thế ngồi đầu tiên thế giới và bước tiến mới trong điều trị ung thư

2026-06-08

Máy xạ trị proton tư thế ngồi đầu tiên thế giới và bước tiến mới trong điều trị ung thư

Liệu pháp xạ trị ung thư vừa có một bước tiến đột phá với việc vận hành thành công máy xạ trị proton tư thế ngồi đầu tiên trên thế giới tại Bệnh viện Stanford (Mỹ). Công nghệ này không chỉ nâng cao hiệu quả điều trị mà còn giảm thiểu tác động xấu đến các mô lành, mở ra hy vọng mới cho bệnh nhân ung thư. Đáng chú ý, hệ thống này sẽ được đưa về Việt Nam, lắp đặt tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM từ đầu năm 2027.

Bối cảnh

Xạ trị proton là một trong những phương pháp điều trị bức xạ tiên tiến nhất hiện nay, sử dụng các hạt proton mang điện tích dương để tiêu diệt tế bào ung thư. Khác với xạ trị truyền thống, proton có thể được điều khiển chính xác để dừng lại tại vị trí khối u, hạn chế tổn thương mô lành xung quanh. Trước đây, bệnh nhân thường phải nằm khi xạ trị, điều này đôi khi gây khó khăn trong việc định vị chính xác và tiếp cận khối u, đặc biệt với các vị trí phức tạp như đầu mặt cổ, não, gan hay phổi.

Việc Bệnh viện Stanford công bố vận hành máy xạ trị proton tư thế ngồi đánh dấu một bước tiến quan trọng trong lĩnh vực này. Đồng thời, hãng Mevion (Mỹ) đã ký hợp đồng cung cấp hệ thống Mevion S250-FIT trị giá hơn 2000 tỷ đồng cho Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, dự kiến lắp đặt và vận hành từ năm 2027, góp phần nâng cao chất lượng điều trị ung thư tại Việt Nam.

Diễn biến chính

Máy xạ trị proton Mevion S250-FIT tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) giúp định vị tổn thương một cách cá thể hóa, từ đó tấn công khối u chính xác và an toàn hơn. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử điều trị ung thư, người bệnh được xạ trị ở tư thế ngồi thay vì nằm như truyền thống, giúp nâng cao độ chính xác và hiệu quả điều trị.

Hệ thống "ghế ngồi" đặc biệt cho phép bệnh nhân được định vị ở tư thế tối ưu để chùm tia proton tiếp cận các khu vực có khối u trên cơ thể, đồng thời giảm tối đa liều bức xạ lên các cơ quan lành. Điều này đặc biệt quan trọng với các khối u ở vị trí khó, phức tạp và nguy hiểm như vùng đầu mặt cổ, não, đường tiêu hóa, gan, phổi…

BS.CKII Nguyễn Thế Hiển, Trưởng khoa Xạ trị tại Trung tâm Ung bướu Bệnh viện Tâm Anh, cho biết công nghệ AI trong máy tự động phân đoạn các cơ quan có nguy cơ và khối u, giúp giảm thời gian xác định ranh giới vùng tổn thương. Thuật toán AI tạo ra hàng nghìn kế hoạch xạ trị proton với các cường độ khác nhau, tự động đánh giá để cân bằng giữa việc tiêu diệt khối u và bảo tồn mô khỏe mạnh.

Đáng chú ý, trong quá trình điều trị kéo dài nhiều tuần, hình dạng khối u và cấu trúc giải phẫu của bệnh nhân có thể thay đổi. AI sẽ cập nhật hình ảnh hàng ngày và tự động điều chỉnh liều proton phù hợp với cấu trúc mới, đảm bảo hiệu quả điều trị liên tục và chính xác.

Phân tích & Ý nghĩa

Dữ liệu từ Stanford Medicine công bố tại Đại hội thường niên lần thứ 27 của Hiệp hội Xạ trị và Ung thư Châu Âu (ESTRO) 2026 cho thấy hệ thống Mevion S250-FIT có khả năng chiếu tia tiêu diệt khối u với độ chính xác dưới từng milimet, đồng thời kiểm soát chất lượng và năng lượng chùm proton đạt tỷ lệ từ 97% đến 99,8%. Điều này giúp tăng khả năng thành công trong điều trị nhiều loại ung thư.

Tư thế xạ trị ngồi còn giúp bác sĩ dễ dàng di chuyển bệnh nhân trong quá trình điều trị mà không cần di chuyển nguồn proton, khác với việc phải xoay một cỗ máy lớn nặng hàng trăm tấn quanh bệnh nhân khi xạ trị tư thế nằm. Điều này mang lại nhiều ưu điểm trong điều trị các bệnh ung thư như:

Ung thư phổi: Tư thế ngồi giúp phổi ở vị trí tốt hơn để chiếu xạ an toàn, thể tích phổi lớn hơn và được kéo căng hơn, giảm chuyển động do hô hấp, từ đó giảm tổn thương mô lành.
Ung thư gan: Tư thế ngồi giúp giảm sai lệch vị trí khối u do gan dịch chuyển và thay đổi hình dáng khi bệnh nhân nằm, nâng cao độ chính xác điều trị.
Ung thư vùng đầu và cổ: Tư thế ngồi giúp bệnh nhân kiểm soát dịch tiết trong khoang miệng tốt hơn, giảm nguy cơ hít sặc và lo âu, đồng thời giảm khó nuốt so với tư thế nằm ngửa.

Kết luận

Việc vận hành thành công máy xạ trị proton tư thế ngồi đầu tiên thế giới tại Bệnh viện Stanford và dự kiến đưa công nghệ này về Việt Nam đánh dấu một bước tiến quan trọng trong điều trị ung thư. Công nghệ tích hợp AI cùng tư thế ngồi giúp nâng cao độ chính xác, hiệu quả và an toàn cho người bệnh, mở ra nhiều hy vọng mới trong cuộc chiến chống ung thư. Người Việt tại Séc và châu Âu cũng có thể quan tâm khi công nghệ tiên tiến này được áp dụng rộng rãi tại Việt Nam, góp phần cải thiện chất lượng điều trị và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.