Mexico đối mặt áp lực trả nợ gần một tỷ m3 nước cho Mỹ
Mexico đang đứng trước thách thức lớn khi phải "trả nợ" gần một tỷ mét khối nước cho Mỹ theo hiệp ước chia sẻ nguồn nước biên giới đã ký từ năm 1944. Trong bối cảnh khô hạn kéo dài và biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, câu hỏi đặt ra là Mexico sẽ cân bằng thế nào giữa nghĩa vụ quốc tế và nhu cầu cấp nước trong nước?
Bối cảnh
Hiệp ước năm 1944 giữa Mỹ và Mexico quy định việc chia sẻ nguồn nước từ ba con sông lớn dọc biên giới gồm Rio Grande, Colorado và Tijuana. Theo đó, Mexico có nghĩa vụ chuyển giao 430 triệu m3 nước mỗi năm từ sông Rio Grande sang Mỹ, đổi lại Mỹ cung cấp gần 1,85 tỷ m3 nước từ sông Colorado cho các thành phố biên giới Tijuana và Mexicali của Mexico.
Việc thực hiện hiệp ước được giám sát theo chu kỳ 5 năm bởi Ủy ban Biên giới và Nguồn nước Quốc tế, cơ quan chuyên trách quản lý nguồn nước song phương. Tuy nhiên, hiệp ước ra đời khi nguồn nước chưa bị khan hiếm như hiện nay, theo giáo sư chính trị Natasha Lindstaedt tại Đại học Essex.
Diễn biến chính
Trong 25 năm qua, Mexico phải đối mặt với tình trạng khô hạn nghiêm trọng do biến đổi khí hậu, khiến việc duy trì đủ lượng nước chuyển giao cho Mỹ trở nên khó khăn. Chu kỳ kết thúc năm 2020, Mexico đã phải dùng nước từ các hồ chứa vào phút chót để hoàn thành nghĩa vụ.
Nhà kinh tế Ismael Aguilar-Barajas từ Viện Công nghệ Monterrey cho biết nguồn nước các con sông đang dần cạn kiệt, tạo ra sự mất cân bằng trong hiệp ước khi nghĩa vụ của hai bên không đồng đều trong thời kỳ hạn hán. Mỹ có thể giảm lượng nước cung cấp cho Mexico, nhưng Mexico lại không được phép giảm lượng nước chuyển giao cho Mỹ trong hạn hán, dẫn đến việc nước thiếu hụt được cộng dồn sang chu kỳ tiếp theo.
Từ năm 2020, Mỹ đã giảm trung bình 27% lượng nước cấp cho Mexico mỗi năm do tình trạng căng thẳng nguồn nước cực kỳ cao, theo Bản đồ Rủi ro Nước của Viện Tài nguyên Thế giới (WRI). Mexico cũng chỉ cung cấp khoảng một nửa lượng nước theo nghĩa vụ cho bang Texas từ sông Rio Grande.
Đến đầu tháng 12/2025, Tổng thống Donald Trump thông báo Mexico còn "nợ" Mỹ gần một tỷ m3 nước và yêu cầu trả 250 triệu m3 trước ngày 31/12, nếu không sẽ áp thuế quan 5%. Trước áp lực này, Mexico đồng ý trả nợ vào đầu năm 2026 và cam kết cung cấp tối thiểu 430 triệu m3 nước mỗi năm trong chu kỳ 5 năm tới, buộc phải nhường một phần nước từ sông San Juan vốn dành cho thành phố Monterrey, thành phố lớn thứ hai của Mexico với hơn 5 triệu dân.
Gần đây, hai thượng nghị sĩ Cộng hòa bang Texas là John Cornyn và Ted Cruz đã kêu gọi đưa việc thực thi hiệp ước 1944 làm điều kiện trong quá trình rà soát Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA), cho thấy áp lực từ phía Mỹ vẫn còn rất lớn.
Phân tích & Ý nghĩa
Cuộc khủng hoảng nước giữa Mexico và Mỹ không chỉ là vấn đề môi trường mà còn liên quan mật thiết đến chính trị và kinh tế. Áp lực từ Mỹ nhằm buộc Mexico thực hiện nghĩa vụ nước có thể dẫn đến những tác động tiêu cực trong nội địa Mexico, như việc phải giảm nguồn nước cho các thành phố lớn và nông nghiệp.
Giáo sư Natasha Lindstaedt nhận định việc đòi thêm nước từ Mexico không phải giải pháp lâu dài, khi cả hai con sông Colorado và Rio Grande đều đang ở mức nước thấp kỷ lục. Mỹ đã từng khuyến khích các bang như California, Arizona và Colorado tiết kiệm nước để đổi lấy tài trợ liên bang, nhưng chính quyền Trump lại chọn cách gây sức ép trực tiếp lên Mexico.
Đồng thời, Mexico cũng cần tăng cường quản lý nguồn nước nội địa, bao gồm kiểm soát khai thác nước ngầm, ưu tiên nhu cầu sinh hoạt và nâng cao hiệu quả xử lý nước thải để tái sử dụng. Hệ thống hạ tầng nước hiện tại còn nhiều điểm rò rỉ, gây thất thoát khoảng 40% lượng nước, theo Giám đốc Diễn đàn Thường trực về Nguồn nước Song phương Rosario Sanchez Flores.
Kết luận
Vấn đề chia sẻ nguồn nước giữa Mexico và Mỹ đang trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết trong bối cảnh biến đổi khí hậu và khan hiếm nước nghiêm trọng. Áp lực trả nợ nước của Mexico không chỉ là thách thức về môi trường mà còn ảnh hưởng đến chính sách kinh tế và quan hệ song phương. Việc tìm kiếm giải pháp bền vững đòi hỏi sự hợp tác và điều chỉnh linh hoạt từ cả hai phía.
Hình ảnh từ bài viết
Sông Rio Grande đoạn chảy qua Vườn quốc gia Big Bend (Texas) vào ngày 10/4. Ảnh: AFP
Mexico đối mặt áp lực trả nợ gần một tỷ m3 nước cho Mỹ