Mô hình buýt mini DRT và tương lai giao thông công cộng tại TP HCM
TP HCM đang cân nhắc triển khai thí điểm mô hình buýt mini theo dạng DRT (Demand Responsive Transport) nhằm giải quyết bài toán giao thông ở các khu vực hẻm nhỏ, nơi xe buýt lớn khó tiếp cận. Liệu mô hình này có thể mở rộng khả năng tiếp cận giao thông công cộng, đồng thời cạnh tranh với các loại hình vận tải hiện đại như xe công nghệ và taxi truyền thống?
Bối cảnh
TP HCM là đô thị lớn với mật độ dân cư cao, trong đó có nhiều khu vực đường hẻm nhỏ hẹp, gây khó khăn cho việc tiếp cận bằng các phương tiện giao thông công cộng cỡ lớn như xe buýt truyền thống. Theo Sở Xây dựng TP HCM, khoảng 85-86% người dân sống và làm việc trong các khu vực này, nơi xe buýt lớn không thể đi vào. Điều này dẫn đến thực trạng người dân phải đi bộ xa hơn 500 mét để đến điểm dừng xe buýt, trong khi nhu cầu phổ biến chỉ dưới 200 mét.
Trước thực trạng đó, mô hình DRT được đề xuất nhằm bổ sung lớp trung chuyển bằng xe cỡ nhỏ, linh hoạt trong lộ trình và thời gian hoạt động, giúp đưa giao thông công cộng đến gần hơn với người dân trong các khu dân cư, đồng thời hỗ trợ kết nối với các tuyến metro và buýt trục chính.
Diễn biến chính
Theo đề xuất, giai đoạn đầu mô hình DRT sẽ được thí điểm tại một số khu vực như Đại học Quốc gia TP HCM, trung tâm thành phố và quanh các ga metro Bến Thành - Suối Tiên. Dịch vụ này vận hành linh hoạt theo khung giờ, trong đó:
- Vào giờ cao điểm, xe chạy theo tuyến và điểm dừng cố định để đáp ứng nhu cầu lớn.
- Vào giờ thấp điểm, xe chuyển sang phục vụ theo nhu cầu thực tế của hành khách, được đặt qua ứng dụng điện thoại.
Hành khách đặt chuyến qua ứng dụng, hệ thống sẽ tự động ghép nhóm những người có hành trình tương đồng thành một chuyến xe. Các điểm đón trả khách là những "trạm ảo" được đăng ký trước trong phương án tổ chức vận tải, giúp tối ưu hóa lộ trình và thời gian di chuyển.
Toàn bộ quy trình đặt chỗ, điều phối, thanh toán và lưu trữ dữ liệu được thực hiện trên nền tảng số, với xe cỡ nhỏ được trang bị thiết bị giám sát hành trình và kết nối với trung tâm điều hành để kiểm soát hoạt động. Mô hình này được kỳ vọng sẽ bổ trợ cho mạng lưới buýt và metro hiện hữu, giúp rút ngắn quãng đường tiếp cận, mở rộng phạm vi phục vụ và thu hút thêm hành khách sử dụng giao thông công cộng.
Phân tích & Ý nghĩa
PGS. TS Phạm Xuân Mai, nguyên Trưởng khoa Kỹ thuật giao thông, Đại học Bách khoa TP HCM, nhận định DRT có thể lấp đầy khoảng trống giao thông công cộng tại các khu vực hẻm nhỏ. Việc bổ sung một lớp trung chuyển bằng xe nhỏ sẽ giúp người dân tiếp cận giao thông công cộng gần hơn, giảm bớt quãng đường đi bộ, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng phương tiện công cộng.
Ông Lê Trung Tính, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hành khách TP HCM, cho biết nếu giá vé DRT tương đương xe buýt hiện nay, mô hình này có thể thu hút người dùng nhờ khả năng tiếp cận gần khu dân cư. Xe nhỏ với sức chứa hạn chế giúp dễ dàng đạt tỷ lệ lấp đầy hơn, nâng cao hiệu quả vận hành và giảm chi phí đầu tư, tạo điều kiện cho doanh nghiệp vận tải tham gia khai thác.
Đáng chú ý, DRT cũng được kỳ vọng đóng vai trò trung chuyển cho các tuyến metro và buýt trục chính, đặc biệt là khu vực dọc tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên, mở rộng vùng phục vụ và kết nối hành khách từ khu dân cư đến nhà ga thuận tiện hơn.
Tuy nhiên, theo TS Phan Lê Bình, Trưởng Văn phòng tư vấn OCG Nhật Bản, DRT không nên được xem là phương tiện thay thế hoàn toàn việc đi bộ đến điểm dừng mà là dịch vụ hỗ trợ trung chuyển, giúp kết nối các khu vực thiếu liên kết với mạng lưới giao thông công cộng chính. Mô hình này sẽ phải cạnh tranh với các loại hình vận tải như xe ôm công nghệ và taxi, vốn có lợi thế đón trả tận nơi. Do đó, hiệu quả của DRT phụ thuộc lớn vào khả năng tạo kết nối thuận tiện với các tuyến buýt lớn và metro.
Kết luận
Mô hình buýt mini DRT tại TP HCM được kỳ vọng sẽ giải quyết những hạn chế của giao thông công cộng hiện tại, đặc biệt ở các khu vực hẻm nhỏ khó tiếp cận. Với tính linh hoạt về lộ trình và thời gian, cùng sự hỗ trợ của nền tảng số, DRT có thể mở rộng phạm vi phục vụ, nâng cao hiệu quả vận hành và thu hút thêm hành khách. Tuy nhiên, để thành công, mô hình này cần được tổ chức hợp lý, kết nối chặt chẽ với hệ thống metro và buýt hiện có, đồng thời cạnh tranh hiệu quả với các loại hình vận tải công nghệ khác.
Hình ảnh từ bài viết
Xe buýt nhỏ loại xe 12 chỗ từng hoạt động ở trung tâm TP HCM. Ảnh: Giang Anh
Đoàn xe buýt sức chở lớn hiện hữu ở TP HCM. Ảnh: Quỳnh Trần
Khách đi xe buýt ở TP HCM, tháng 4/2026. Ảnh: Quỳnh Trần
Mô hình buýt mini DRT và tương lai giao thông công cộng tại TP HCM