Mô hình chính quyền hai cấp và áp lực mới với cán bộ TP HCM
TP HCM đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ với mô hình chính quyền hai cấp, khi cấp huyện bị bãi bỏ và toàn bộ nhiệm vụ được chuyển xuống cấp xã. Điều này đặt ra câu hỏi lớn về khả năng thích ứng và vận hành của đội ngũ cán bộ cơ sở trong bối cảnh mới. Liệu họ có thể vượt qua thử thách để phục vụ người dân tốt hơn?
Bối cảnh
Cuối tháng 6 năm ngoái, ông Phan Ngọc Phúc, khi đó là Phó giám đốc Sở Xây dựng TP HCM, được triệu tập gấp về trụ sở Thành ủy TP HCM với thông điệp: "Cán bộ trẻ có sẵn sàng về địa phương không?". Đây là thời điểm thành phố chuẩn bị vận hành mô hình chính quyền hai cấp, theo đó sẽ sáp nhập với các tỉnh Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, đồng thời bãi bỏ cấp huyện, chỉ còn lại 168 phường, xã và đặc khu.
Xã Nhà Bè, nơi ông Phúc được điều động về làm Bí thư, là một địa phương mới hình thành từ việc sáp nhập thị trấn Nhà Bè cùng các xã Phú Xuân, Phước Kiển, Phước Lộc. Với diện tích hơn 37 km² và dân số trên 170.000 người, quy mô xã tương đương quận 7 cũ, nhưng lại vận hành theo bộ máy hành chính nông thôn, tạo ra nhiều thách thức trong quản lý và điều hành.
Diễn biến chính
Việc bãi bỏ cấp huyện đồng nghĩa với việc chuyển giao toàn bộ 1.164 nhiệm vụ vốn thuộc cấp huyện xuống cấp xã và tỉnh. Trong đó, 74% nhiệm vụ được giao cho xã, tương đương 859 nhiệm vụ mới, 16% chuyển lên cấp tỉnh và phần còn lại được điều chỉnh hoặc bãi bỏ. Điều này khiến bộ máy xã phải đảm nhận khối lượng công việc lớn hơn rất nhiều trong khi nhân sự vẫn còn hạn chế.
Để đáp ứng yêu cầu mới, các địa phương phải thay đổi cách tổ chức công việc, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng trợ lý số và trí tuệ nhân tạo nhằm hỗ trợ cán bộ trong việc cập nhật văn bản, tra cứu quy định và xử lý hồ sơ. Tuy nhiên, nhiều phòng chuyên môn chỉ có một trưởng và một phó, nhưng phải đảm nhiệm công việc từng do nhiều đơn vị cấp huyện thực hiện, dẫn đến áp lực lớn, nhiều cán bộ phải làm việc đến tối muộn hoặc xin nghỉ việc vì quá tải.
Theo báo cáo của Chính phủ, đội ngũ cán bộ cấp xã sau sáp nhập được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau: 68,8% là cán bộ xã cũ, còn lại khoảng 30% là cán bộ chuyển từ tỉnh và huyện về. Sự đa dạng về trình độ, năng lực và kỹ năng này là một trong những thách thức lớn khi vận hành mô hình mới.
Trường hợp anh Nguyễn Văn Tấn Cường, cán bộ phường Đông Hòa, là ví dụ điển hình cho sự thay đổi này. Sau 15 năm làm việc, anh lần đầu tiên được giải quyết trọn vẹn thủ tục đất đai cho dân từ đầu đến cuối, thay vì chỉ phụ trách một phần như trước. Dù công việc nhanh hơn, anh cũng phải đối mặt với áp lực lớn khi phải thích nghi với tổ chức và mô hình mới.
Để đáp ứng nhu cầu phục vụ dân số hơn 132.000 người sau khi sáp nhập ba phường Bình An, Bình Thắng và Đông Hòa, trụ sở phường được mở rộng lên 120 m² với Trung tâm Hành chính công hiện đại hơn, thay thế cho không gian nhỏ hẹp trước đây chỉ 50 m². Quá trình cải tạo diễn ra nhanh chóng trong 48 giờ, tạo động lực mới cho cán bộ làm việc hiệu quả hơn.
Từ ngày 1/7/2025, toàn bộ quy trình cấp sổ đỏ được giao cho phường thực hiện trọn vẹn, thay vì trước đây chỉ làm phần xác nhận nguồn gốc đất. Phường giờ đây đảm nhận cả thẩm tra hồ sơ, tham mưu phê duyệt, cấp sổ, giải quyết khiếu nại, tố cáo, tranh chấp đất đai và trả lời đơn thư. Việc này giúp rút ngắn thời gian xử lý và giảm bớt phiền hà cho người dân.
Phân tích & Ý nghĩa
Mô hình chính quyền hai cấp tại TP HCM là bước tiến nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ người dân ngay tại cơ sở. Việc chuyển giao nhiều nhiệm vụ từ cấp huyện xuống cấp xã giúp giảm bớt thủ tục hành chính trung gian, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận dịch vụ nhanh hơn.
Tuy nhiên, áp lực đặt lên đội ngũ cán bộ xã là rất lớn. Họ phải đảm nhận nhiều công việc đa dạng, liên quan đến nhiều sở, ngành khác nhau, trong khi nhân lực và kỹ năng chưa đồng đều. Việc ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo trở thành yếu tố then chốt để hỗ trợ cán bộ làm việc hiệu quả, giảm tải áp lực.
Đối với cộng đồng người Việt tại TP HCM, đặc biệt những ai làm việc trong các lĩnh vực hành chính, xây dựng, kinh doanh nhỏ, mô hình mới này đồng nghĩa với việc cần thích nghi với quy trình và thủ tục mới, cũng như tăng cường kỹ năng sử dụng công nghệ để xử lý công việc nhanh chóng và chính xác hơn.
Kết luận
Chính quyền TP HCM đang trong quá trình chuyển đổi mạnh mẽ với mô hình chính quyền hai cấp, tạo ra cả cơ hội và thách thức cho đội ngũ cán bộ cơ sở. Việc sáp nhập, tinh gọn bộ máy và mở rộng thẩm quyền cho cấp xã giúp nâng cao hiệu quả phục vụ người dân, nhưng cũng đòi hỏi cán bộ phải thích nghi nhanh, nâng cao năng lực và ứng dụng công nghệ để đáp ứng khối lượng công việc ngày càng lớn.
Hình ảnh từ bài viết
Hơn một năm trước, ông Phan Ngọc Phúc được thành phố điều động từ vị trí Phó giám đốc Sở Xây dựng TP HCM về làm Bí thư xã Nhà Bè, tháng 6/2026. Ảnh: Phùng Tiên
Cán bộ làm việc Trung tâm phục vụ hành chính công phường Đông Hòa, TP HCM. Ảnh: Phùng Tiên
Cán bộ UBND phường Đông Hoà, TP HCM (Bình Dương cũ), tiếp dân tại Trung tâm phục vụ hành chính công. Ảnh: Phùng Tiên
Ông Võ Trọng Tài, Chủ tịch UBND phường Đông Hoà, TP HCM (Bình Dương cũ). Ảnh: Phùng Tiên
Cán bộ xã Nhà Bè, TP HCM, tháng 6/2026. Ảnh: Phùng Tiên
Cán bộ xã Nhà Bè, TP HCM, tháng 6/2026. Ảnh: Phùng Tiên
Chủ tịch UBND xã Nhà Bè, TP HCM, Võ Phan Lê Nguyễn, tháng 6/2026. Ảnh: Phùng Tiên
Mô hình chính quyền hai cấp và áp lực mới với cán bộ TP HCM