Mở rộng đối tượng đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc: Cơ hội và thách thức
Chính sách mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội bắt buộc đang được xem là cần thiết để bảo vệ quyền lợi cho nhóm lao động mới như tài xế công nghệ, người giao hàng và các lao động không có quan hệ lao động truyền thống. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để thực hiện hiệu quả, đảm bảo công bằng và khả thi khi thu nhập của nhóm này thường không ổn định?
Bối cảnh
Bảo hiểm xã hội là hệ thống an sinh quan trọng, giúp người lao động được hưởng các quyền lợi như hưu trí, ốm đau, thai sản và thất nghiệp. Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế số, nhiều lao động làm việc trên nền tảng số như tài xế công nghệ, người giao hàng, hoặc lao động tự do không có hợp đồng lao động chính thức vẫn chưa được bao phủ đầy đủ trong hệ thống bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Việc mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc nhằm lấp đầy khoảng trống này, tạo sự công bằng và bảo vệ quyền lợi cho nhóm lao động mới, đồng thời góp phần ổn định an sinh xã hội. Tuy nhiên, chính sách này cũng đặt ra nhiều thách thức về cách xác định đối tượng, căn cứ đóng và trách nhiệm của các bên liên quan.
Diễn biến chính
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) đồng tình với chủ trương mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội bắt buộc, đặc biệt với nhóm lao động trên nền tảng số đang tăng nhanh nhưng gần như đứng ngoài lưới an sinh. Tuy nhiên, ông băn khoăn về việc dự thảo quy định giao Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với nhóm này và các đối tượng có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên.
Ông Sơn cho rằng quy định như vậy quá rộng và thiếu tiêu chí nhận diện rõ ràng. Các vấn đề cốt lõi như xác định đối tượng, căn cứ đóng dựa trên thu nhập nào, trách nhiệm đóng của doanh nghiệp nền tảng ra sao đều cần được quy định cụ thể trong luật hoặc ít nhất có khung nguyên tắc rõ ràng để tránh vướng mắc pháp lý.
Đại biểu cũng bày tỏ lo ngại về người lao động tự do có thu nhập bấp bênh bị bắt buộc đóng bảo hiểm xã hội, trong khi hiện họ đang tham gia tự nguyện và được Nhà nước hỗ trợ tiền đóng. Điều này có thể gây khó khăn trong thực tế và dẫn đến tranh chấp pháp lý.
Đồng quan điểm, đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ (đoàn Hà Tĩnh) nhấn mạnh cần xác định rõ đối tượng người làm việc không có quan hệ lao động, vì phạm vi và đặc điểm nhóm này chưa được làm rõ. Bà cũng đề nghị đánh giá khả năng bảo đảm thu nhập ổn định và lâu dài của nhóm này để xem xét tính phù hợp của việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Bà Thơ đặt câu hỏi về tiêu chí xác định thu nhập ổn định và việc duy trì công việc trong thời gian dài, cũng như việc đánh giá tác động đầy đủ của quy định này đối với người lao động.
Đáng chú ý, việc mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc có thể làm tăng nghĩa vụ tài chính, ảnh hưởng đến thu nhập của nhiều người lao động, nhất là nhóm có thu nhập thấp hoặc không ổn định.
Về chủ hộ kinh doanh, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) cho biết thực tế xác định đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc gặp khó khăn do chính sách quản lý thuế thay đổi. Ông nhấn mạnh cần phân biệt rõ thu nhập thực tế và nghĩa vụ nộp thuế, vì doanh thu lớn không đồng nghĩa với khả năng tài chính cao do cơ cấu chi phí khác nhau giữa các loại hình kinh doanh.
Việc dùng doanh thu hoặc phương pháp tính thuế làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội có thể dẫn đến xác định chưa chính xác và thiếu công bằng giữa các chủ hộ kinh doanh. Do đó, đại biểu Ân đề xuất cần có tiêu chí, căn cứ và phương thức đóng cụ thể, cùng lộ trình thực hiện phù hợp cho nhóm này.
Ông cũng nhấn mạnh cần làm rõ cơ chế phân chia trách nhiệm đóng giữa người lao động và các tổ chức, doanh nghiệp vận hành nền tảng số, nhằm đảm bảo sự công bằng và khả thi trong thực thi chính sách.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội, nhất là trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh chóng. Điều này giúp bảo vệ quyền lợi cho nhóm lao động mới, vốn dễ bị bỏ sót trong các chính sách truyền thống.
Tuy nhiên, thách thức lớn nằm ở việc xác định tiêu chí rõ ràng để phân biệt ai là đối tượng phải tham gia, căn cứ đóng bảo hiểm dựa trên thu nhập nào, và trách nhiệm đóng của các bên ra sao. Nếu không có quy định chặt chẽ, chính sách có thể gây khó khăn cho người lao động thu nhập bấp bênh, làm tăng gánh nặng tài chính và dẫn đến tranh chấp pháp lý.
Đối với chủ hộ kinh doanh, sự đa dạng về loại hình và cơ cấu chi phí kinh doanh đòi hỏi cách tiếp cận linh hoạt và công bằng hơn trong việc xác định nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội. Việc phân chia trách nhiệm đóng giữa người lao động và doanh nghiệp nền tảng cũng là điểm then chốt để đảm bảo tính khả thi của chính sách.
Kết luận
Chính sách mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội bắt buộc là cần thiết để bảo vệ quyền lợi người lao động trong nền kinh tế số và nhóm lao động tự do. Tuy nhiên, để thực hiện hiệu quả, cần có tiêu chí, nguyên tắc rõ ràng trong luật hoặc khung pháp lý, đảm bảo công bằng và khả thi, tránh gây gánh nặng không hợp lý cho người lao động thu nhập bấp bênh và chủ hộ kinh doanh.
Hình ảnh từ bài viết
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn - Ảnh: N.AN
- Ảnh 1.
Đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) - Ảnh: N.AN
Mở rộng đối tượng đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc: Cơ hội và thách thức