Mua điện trực tiếp qua lưới quốc gia: Bước tiến mới trong năng lượng xanh
Lần đầu tiên tại Việt Nam, một doanh nghiệp sản xuất đã ký hợp đồng mua điện tái tạo trực tiếp từ nhà cung ứng cách xa gần 1.800km. Sự kiện này mở ra một kỷ nguyên mới cho thị trường điện cạnh tranh và góp phần thúc đẩy mục tiêu giảm phát thải carbon. Vậy cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) này có gì đặc biệt và ảnh hưởng ra sao đến doanh nghiệp và thị trường năng lượng?
Bối cảnh
Việc mua bán điện trực tiếp qua lưới quốc gia, gọi tắt là DPPA (Direct Power Purchase Agreement), là một cơ chế mới trong thị trường điện, cho phép doanh nghiệp mua điện tái tạo trực tiếp từ nhà sản xuất mà không phải qua trung gian là Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN). Đây là bước tiến quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển năng lượng sạch và thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam.
Trước đây, các doanh nghiệp thường phải mua điện qua EVN, khiến việc sử dụng điện tái tạo bị hạn chế và thiếu linh hoạt. Cơ chế DPPA được Chính phủ ban hành nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp lớn, đặc biệt là các nhà máy, khu công nghiệp, doanh nghiệp xuất khẩu có thể tiếp cận nguồn điện sạch với giá cả cạnh tranh, đồng thời góp phần giảm phát thải khí nhà kính.
Diễn biến chính
Ngày 1 tháng 6, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) chính thức vận hành hợp đồng mua bán điện trực tiếp đầu tiên giữa Samsung Thái Nguyên và Nhà máy điện mặt trời TTC Đức Huệ 2 tại Tây Ninh. Đây là giao dịch DPPA đầu tiên được thực hiện qua lưới điện quốc gia với khoảng cách gần 1.800km.
Ông Nguyễn Quốc Trung, Phó tổng giám đốc NSMO, cho biết việc này đánh dấu sự chuyển dịch từ giai đoạn xây dựng chính sách sang triển khai thương mại thực tế. Tuy nhiên, để có thể vận hành được DPPA, các bên phải đáp ứng nhiều yêu cầu kỹ thuật và pháp lý nghiêm ngặt.
- Nhà máy điện phải đủ điều kiện tham gia thị trường điện, có hệ thống đo đếm điện năng chính xác và hệ thống điều khiển giám sát (SCADA) hoạt động hiệu quả.
- Khách hàng mua điện thường là các doanh nghiệp lớn, có khả năng quản lý rủi ro giá và thanh toán theo cơ chế thị trường.
- Các bên phải thống nhất cơ chế giá, sản lượng điện, xử lý chênh lệch và các nghĩa vụ về thuế, hóa đơn, chứng nhận điện xanh.
- DPPA không phải là mô hình truyền điện vật lý trực tiếp mà là giao dịch tài chính, kết hợp hợp đồng kỳ hạn giữa bên mua và bên bán.
NSMO đã kiểm tra, thẩm định hồ sơ và điều kiện kỹ thuật của nhà máy TTC Đức Huệ 2 trước khi cho phép tham gia thị trường điện và vận hành DPPA. Nhà máy này vẫn phải tuân thủ các quy định vận hành thị trường điện, an toàn hệ thống và các lệnh điều độ như các đơn vị phát điện khác, không có quyền ưu tiên đặc biệt.
Phân tích & Ý nghĩa
Cơ chế DPPA mở ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp lớn, đặc biệt là các doanh nghiệp FDI, khu công nghiệp, doanh nghiệp xuất khẩu và các tập đoàn có cam kết về môi trường như ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị) hay Net Zero (trung hòa carbon). Đây là tín hiệu tích cực cho thấy doanh nghiệp có thể chủ động lựa chọn nguồn điện sạch, góp phần nâng cao trách nhiệm môi trường và giảm chi phí năng lượng.
Tuy nhiên, hiện nay DPPA chủ yếu áp dụng cho các nhà máy điện tái tạo và khách hàng lớn. Việc mở rộng sang các nguồn điện khác như điện khí hoặc LNG (khí thiên nhiên hóa lỏng) cần có khung chính sách riêng, bởi các loại điện này phù hợp với các hợp đồng dài hạn hoặc cơ chế bảo đảm công suất hơn là mô hình mua bán trực tiếp hiện tại.
Bên cạnh đó, để phát triển rộng rãi DPPA, cần tháo gỡ một số vướng mắc về thủ tục đăng ký, mở rộng đối tượng tham gia như các đơn vị bán lẻ điện trong khu công nghiệp, trung tâm dữ liệu, trạm sạc điện và các mô hình điện mặt trời mái nhà. Dự thảo sửa đổi Nghị định 57 của Chính phủ đang hướng tới việc đơn giản hóa thủ tục, mở rộng phạm vi và tăng tính linh hoạt cho các bên tham gia.
Kết luận
Việc vận hành thành công hợp đồng mua bán điện trực tiếp đầu tiên giữa Samsung Thái Nguyên và Nhà máy điện mặt trời TTC Đức Huệ 2 là cột mốc quan trọng đánh dấu bước tiến trong thị trường điện cạnh tranh và phát triển năng lượng xanh tại Việt Nam. Cơ chế DPPA không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn điện sạch mà còn góp phần thúc đẩy mục tiêu giảm phát thải carbon quốc gia. Khi các vướng mắc được tháo gỡ và chính sách hoàn thiện, DPPA sẽ mở rộng hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều doanh nghiệp tham gia sử dụng điện tái tạo.
Hình ảnh từ bài viết
Hình ảnh Nhà máy điện mặt trời Đức Huệ 2 tại Tây Ninh bán điện mặt trời cho nhà máy sản xuất Samsung tại Thái Nguyên - Ảnh: P.S.
Mua điện trực tiếp qua lưới quốc gia: Cột mốc mới của năng lượng xanh - Ảnh 2.
Các doanh nghiệp sản xuất xanh luôn mong muốn mua được điện trực tiếp từ các nguồn năng lượng tái tạo - Ảnh: D.L.
Mua điện trực tiếp qua lưới quốc gia: Cột mốc mới của năng lượng xanh - Ảnh 4.
Mua điện trực tiếp qua lưới quốc gia: Bước tiến mới trong năng lượng xanh