Mua nhà không có quyền đất, cán bộ kiện khi bị thu hồi tài sản
Ông Hưng mua nhà công vụ thanh lý nhưng không được cấp quyền sử dụng đất. Khi Nhà nước thu hồi đất trụ sở cũ, ông bị cưỡng chế giải phóng mặt bằng và kiện Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ đòi bồi thường. Vụ kiện này vừa được TAND Tối cao chọn làm án lệ, mở ra hướng bảo vệ quyền lợi cho người dân trong các trường hợp tương tự.
Bối cảnh
Vụ kiện hành chính liên quan đến quản lý đất đai giữa ông Hưng và Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ vừa được TAND Tối cao lựa chọn làm án lệ áp dụng từ ngày 1/7. Ông Hưng là cán bộ TAND huyện tỉnh Phú Thọ, năm 1991 được phân nhà công vụ. Khi tòa chuyển trụ sở, ông mua lại 3 gian nhà thanh lý năm 1998 với giá 4 triệu đồng.
Tuy nhiên, đất trụ sở cũ bị UBND huyện thu hồi và chuyển mục đích sử dụng, ông Hưng không được cấp sổ đỏ dù đã làm đơn xin hợp thức hóa đất. Khiếu nại bị bác, huyện ra quyết định cưỡng chế giải phóng mặt bằng tài sản của ông. Ông kiện đòi bồi thường thiệt hại và danh dự.
Diễn biến chính
Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ trình bày hợp đồng mua bán nhà thanh lý chỉ ghi nhận phần nhà, không bao gồm quyền sử dụng đất. Từ năm 1984 đến 2007, quyền sử dụng đất thuộc về TAND huyện, không chuyển cho ông Hưng. Ông không phải người bị thu hồi đất nên không được bồi thường theo Luật Đất đai.
UBND huyện cũng khẳng định chỉ bán nhà thanh lý, không phải nhà ở gắn liền đất ở. Sau 7 năm khởi kiện, tòa sơ thẩm và phúc thẩm đều bác đơn kiện của ông Hưng, chỉ buộc UBND thị trấn trả lại 272.000 đồng giá trị vật liệu bị cưỡng chế.
Không đồng ý, ông Hưng kháng cáo và đề nghị giám đốc thẩm. TAND Tối cao tháng 4/2023 nhận định ông không có quyền sử dụng đất nhưng là chủ sở hữu hợp pháp nhà trên đất. Nhà được tạo lập ổn định trước quyết định thu hồi đất và quy hoạch địa phương.
Phân tích & Ý nghĩa
Tòa án tối cao vận dụng Điều 43 Luật Đất đai 2013, quy định người bị thu hồi đất dù không được bồi thường đất vẫn phải được bồi thường thiệt hại tài sản gắn liền với đất. UBND huyện phải kiểm kê tài sản để làm cơ sở bồi thường, nhưng đã bỏ qua nhiều tài sản của ông Hưng.
Việc cưỡng chế dựa trên quy định xử phạt vi phạm hành chính là sai vì ông Hưng không vi phạm, đất bị thu hồi do quy hoạch chung. Biên bản kiểm kê tài sản lập sau cưỡng chế và thiếu chính xác, không phản ánh đúng tài sản thực tế. TAND Tối cao đánh giá tòa sơ thẩm và phúc thẩm chưa xem xét đầy đủ quyền lợi tài sản của ông Hưng.
Kết luận
TAND Tối cao hủy án sơ thẩm và phúc thẩm, giao TAND tỉnh Phú Thọ giải quyết lại theo đúng quy định. Án lệ này khẳng định quyền sở hữu tài sản hợp pháp của người dân được bảo vệ, dù tài sản nằm trên đất thuộc quản lý Nhà nước và bị thu hồi. Người dân không bị mất trắng tài sản đã tạo lập hợp pháp.
Mua nhà không có quyền đất, cán bộ kiện khi bị thu hồi tài sản