Mỹ tạm cho phép Iran bán dầu trong 60 ngày, mở ra cơ hội lớn sau nhiều thập kỷ
Bộ Tài chính Mỹ vừa cấp một giấy phép đặc biệt kéo dài 60 ngày, cho phép Iran bán dầu, bao gồm cả các dịch vụ ngân hàng, bảo hiểm và vận chuyển liên quan. Đáng chú ý, Mỹ cũng đồng ý cho phép thanh toán trực tiếp bằng đồng đô la Mỹ, điều mà họ đã không cho phép trong hơn bốn thập kỷ qua. Quyết định này có thể mở ra một kênh thương mại mới cho Iran và tác động lớn đến thị trường dầu mỏ toàn cầu. Vậy bối cảnh và ý nghĩa thực sự của động thái này là gì?
Bối cảnh
Quan hệ Mỹ - Iran đã trải qua nhiều thăng trầm kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 tại Iran, khi Mỹ áp đặt các lệnh cấm vận nghiêm ngặt, đặc biệt là đối với ngành dầu mỏ của Iran. Những biện pháp trừng phạt này đã khiến xuất khẩu dầu của Iran gần như tê liệt trong nhiều thập kỷ, gây áp lực lớn lên nền kinh tế nước này. Dù vậy, Iran vẫn là một trong những quốc gia có trữ lượng dầu lớn nhất thế giới và vị trí chiến lược ở eo biển Hormuz, cửa ngõ quan trọng cho nguồn cung dầu mỏ toàn cầu.
Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị và những biến động trên thị trường năng lượng toàn cầu, việc Mỹ tạm thời nới lỏng cấm vận dầu mỏ đối với Iran được xem là một bước ngoặt quan trọng. Giấy phép này có hiệu lực đến ngày 21 tháng 8 và áp dụng cả cho các tàu thuyền và công ty từng bị trừng phạt trước đây.
Diễn biến chính
Bộ Tài chính Mỹ đã phát hành giấy phép cho phép Iran bán dầu trong vòng 60 ngày, bao gồm cả các dịch vụ ngân hàng, bảo hiểm và vận chuyển liên quan. Đặc biệt, Mỹ cho phép các giao dịch thanh toán trực tiếp bằng đồng đô la Mỹ, điều mà họ đã không cho phép trong hơn 40 năm qua.
Truyền thông Mỹ, như kênh CNBC, đánh giá đây là sự nới lỏng cấm vận dầu mỏ lớn nhất đối với Iran kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Theo Miad Maleki, cựu quan chức Bộ Tài chính Mỹ và hiện làm việc tại tổ chức tư vấn ở Washington, giấy phép này có thể giúp giải phóng khoảng 67 triệu thùng dầu của Iran đang bị kẹt tại vùng Vịnh Ba Tư, giúp Iran thu về từ 8 đến 9 tỷ USD, tương đương khoảng 190 tỷ CZK.
Tehran đã hoan nghênh quyết định này như một sự giảm nhẹ đáng kể sau nhiều năm chịu áp lực kinh tế nặng nề. Một phần của thỏa thuận còn bao gồm việc thành lập một quỹ để tái thiết đất nước. Tuy nhiên, Iran cũng tuyên bố sẽ duy trì ảnh hưởng tại eo biển Hormuz nếu các hoạt động quân sự của Israel tại Lebanon không chấm dứt.
Khi được hỏi về việc làm sao Mỹ đảm bảo Iran không sử dụng số tiền thu được từ dầu để tăng cường quân sự, Tổng thống Mỹ Donald Trump trả lời một cách vòng vo rằng Iran nên dùng tiền để mua thực phẩm cho người dân đang đói nghèo.
Trên thị trường dầu mỏ, giá dầu Brent đã ổn định quanh mức 78 USD/thùng (khoảng 1650 CZK), sau khi Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hàng hải đối với Iran, giúp tăng xuất khẩu dầu của nước này và làm dấy lên kỳ vọng nguồn cung sẽ vượt cầu.
Phân tích & Ý nghĩa
Động thái của Mỹ đánh dấu một bước ngoặt trong chính sách đối với Iran, mở ra cơ hội cho Tehran tiếp cận thị trường dầu mỏ quốc tế và cải thiện tình hình kinh tế vốn đang rất khó khăn. Việc cho phép thanh toán bằng đô la Mỹ cũng giúp giảm thiểu các rào cản tài chính, tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch thương mại.
Tuy nhiên, quyết định này cũng gây tranh cãi trong nội bộ chính trị Mỹ, khi một số nghị sĩ đảng Cộng hòa chỉ trích rằng thỏa thuận này quá ưu đãi cho Iran mà không yêu cầu Tehran phải hạn chế chương trình tên lửa hay giảm hỗ trợ các nhóm vũ trang trong khu vực. Tổng thống Trump thì nhấn mạnh rằng thỏa thuận sẽ giúp hạ giá năng lượng và giảm gánh nặng chi phí cho người dân Mỹ, đồng thời khẳng định có các cơ chế kiểm soát để ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân.
Về mặt địa chính trị, kết quả đàm phán giữa Mỹ và Iran sẽ ảnh hưởng lớn đến sự ổn định của khu vực Trung Đông cũng như giá năng lượng toàn cầu. Trong bối cảnh cuộc xung đột và căng thẳng tại eo biển Hormuz và Lebanon vẫn chưa được giải quyết, động thái này có thể tạo ra những thay đổi quan trọng trong cục diện khu vực.
Kết luận
Việc Mỹ tạm thời cho phép Iran bán dầu trong 60 ngày là bước đi chưa từng có kể từ năm 1979, mở ra cơ hội kinh tế lớn cho Tehran và có thể làm thay đổi cán cân cung cầu dầu mỏ toàn cầu. Tuy nhiên, sự kiện này cũng đặt ra nhiều câu hỏi về chính sách đối ngoại của Mỹ và tác động lâu dài đến an ninh khu vực Trung Đông. Người Việt tại Séc và châu Âu, đặc biệt những ai quan tâm đến thị trường năng lượng và chính trị quốc tế, cần theo dõi sát sao diễn biến tiếp theo của mối quan hệ Mỹ - Iran trong những tháng tới.
Mỹ tạm cho phép Iran bán dầu trong 60 ngày, mở ra cơ hội lớn sau nhiều thập kỷ