Nga cấm xuất khẩu dầu hỏa máy bay, ảnh hưởng đến thị trường năng lượng toàn cầu
Quyết định cấm xuất khẩu dầu hỏa dùng cho động cơ phản lực từ Nga được áp dụng tạm thời đến hết ngày 30 tháng 11, nhằm ưu tiên đảm bảo nguồn cung trong nước. Liệu động thái này có gây ra những tác động gì đối với thị trường năng lượng toàn cầu, đặc biệt là tại châu Âu và các nước lân cận như Cộng hòa Séc? Hãy cùng phân tích chi tiết diễn biến và ý nghĩa của sự kiện này.
Bối cảnh
Ngày 1 tháng 6 năm 2026, chính phủ Nga thông báo áp dụng lệnh cấm tạm thời xuất khẩu dầu hỏa dành cho động cơ phản lực, bao gồm cả lượng nhiên liệu mua trên các sàn giao dịch. Lệnh cấm này sẽ có hiệu lực đến hết ngày 30 tháng 11 năm 2026. Đây là một phần trong nỗ lực của Nga nhằm bảo đảm nguồn cung nhiên liệu cho thị trường nội địa, đặc biệt trong bối cảnh các cơ sở lọc dầu và kho chứa nhiên liệu của nước này thường xuyên bị tấn công, làm giảm khả năng sản xuất và dự trữ.
Đáng chú ý, lệnh cấm không áp dụng cho các lô hàng đã qua thủ tục hải quan hoặc các hợp đồng cung cấp theo thỏa thuận liên chính phủ, cũng như nhiên liệu dự trữ trên các tuyến bay. Điều này cho thấy Nga vẫn giữ một số ngoại lệ nhằm duy trì các cam kết quốc tế và vận hành các tuyến bay cần thiết.
Diễn biến chính
Ngay sau khi lệnh cấm được công bố, Bộ trưởng Giao thông Nga Andrej Nikitin (An-đrây Ni-ki-tin) khẳng định rằng Nga không thiếu nhiên liệu máy bay. Ông cho biết: "Hiện tại không có sự thiếu hụt nào. Trong mọi tình huống, chúng tôi luôn ưu tiên lợi ích của các hãng hàng không trong nước." Tuy nhiên, ông không giải thích rõ lý do cụ thể dẫn đến quyết định hạn chế xuất khẩu này.
Trước đó, tình hình nhiên liệu máy bay trên thế giới đã chịu tác động lớn từ các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran, cùng với việc phong tỏa eo biển Hormuz - một tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng ở Trung Đông. Khoảng một phần ba lượng dầu hỏa máy bay tại châu Âu trước đây được nhập khẩu từ khu vực Trung Đông. Do đó, các nhà máy lọc dầu châu Âu đã phải tăng sản lượng để bù đắp sự thiếu hụt này.
Tuy nhiên, Nga không phụ thuộc vào nguồn cung dầu hỏa máy bay từ Trung Đông vì tự sản xuất được nhiên liệu này. Dù vậy, các cơ sở lọc dầu lớn và kho chứa nhiên liệu tại Nga, đặc biệt ở các căn cứ hàng không và nhà máy lọc dầu, liên tục trở thành mục tiêu tấn công của Ukraine, làm giảm đáng kể công suất sản xuất. Năm ngoái, Nga đã cấm xuất khẩu xăng và lệnh cấm này tiếp tục có hiệu lực từ tháng 4 năm nay. Tại bán đảo Crimea, nhiên liệu hiện đang được phân phối theo hạn ngạch do nguồn cung hạn chế.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc Nga cấm xuất khẩu dầu hỏa máy bay trong bối cảnh các cuộc xung đột và tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng làm giảm khả năng sản xuất, cho thấy nước này đang ưu tiên bảo vệ nguồn cung nội địa trước áp lực từ các lệnh trừng phạt và chiến sự. Điều này có thể gây áp lực lên thị trường nhiên liệu máy bay toàn cầu, nhất là tại châu Âu, nơi đang phải đối mặt với nguồn cung thiếu hụt do sự gián đoạn từ Trung Đông và Nga.
Giá dầu hỏa máy bay đã tăng mạnh kể từ cuối tháng 2 năm 2026, khi các cuộc tấn công vào Iran bắt đầu. Giá từng vượt ngưỡng 200 USD một thùng vào đầu tháng 4, sau đó dao động quanh mức 160-190 USD trong tháng 5. Tại Cộng hòa Séc, giá dầu hỏa máy bay loại JET A-1 cũng tăng từ khoảng 27.000 Kč mỗi mét khối cuối tháng 2 lên hơn 44.000 Kč đầu tháng 4, rồi giảm nhẹ xuống khoảng 33.460 Kč vào cuối tháng 5. Sự tăng giá này ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vận hành của các hãng hàng không và các dịch vụ liên quan, đồng thời gián tiếp tác động đến giá vé máy bay và chi phí vận chuyển hàng hóa.
Đáng chú ý, Nga không chỉ sử dụng dầu hỏa máy bay cho các chuyến bay dân dụng mà còn phục vụ cho các máy bay quân sự tham gia chiến sự tại Ukraine, khiến nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu này tăng cao. Điều này càng làm gia tăng áp lực lên nguồn cung và giá cả.
Kết luận
Lệnh cấm xuất khẩu dầu hỏa máy bay của Nga là một bước đi nhằm bảo vệ nguồn cung nội địa trong bối cảnh nhiều khó khăn về sản xuất và chiến sự. Quyết định này không chỉ ảnh hưởng đến thị trường năng lượng toàn cầu mà còn tác động đến các nước châu Âu như Cộng hòa Séc, nơi giá nhiên liệu máy bay đã tăng mạnh, gây áp lực lên ngành hàng không và vận tải. Người Việt tại Séc và các nước EU nên theo dõi sát sao diễn biến này vì nó có thể ảnh hưởng đến chi phí đi lại, vận chuyển hàng hóa và các ngành kinh doanh liên quan.
Nga cấm xuất khẩu dầu hỏa máy bay, ảnh hưởng đến thị trường năng lượng toàn cầu