Ngành xây dựng đối mặt thiếu lao động: Giải pháp từ đào tạo đến cải thiện lương
Ngành xây dựng tại Việt Nam đang rơi vào tình trạng thiếu hụt lao động nghiêm trọng, đặc biệt trên các công trường giao thông trọng điểm. Vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ các dự án mà còn đặt ra thách thức lớn về nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp xây dựng. Liệu các giải pháp từ đào tạo đến điều chỉnh tiền lương có thể giúp tháo gỡ khó khăn này?
Bối cảnh
Trong những năm gần đây, các dự án giao thông và hạ tầng trọng điểm trên khắp Việt Nam được triển khai đồng loạt, tạo ra nhu cầu nhân lực xây dựng tăng cao. Theo ông Trần Đình Lân, Phó tổng giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Trung Chính, từ năm 2025 đến nay, nhu cầu nhân lực của công ty đã tăng gần gấp ba lần, buộc doanh nghiệp phải đẩy mạnh tuyển dụng.
Tuy nhiên, việc tuyển dụng và giữ chân lao động tại các công trường xây dựng gặp nhiều khó khăn do đặc thù công việc. Người lao động thường phải làm việc xa nhà, ở những vùng sâu vùng xa với điều kiện sinh hoạt thiếu thốn, tiến độ thi công gấp rút và thời gian làm việc kéo dài. Ngoài ra, nhiều sinh viên sau khi tốt nghiệp không muốn làm việc tại các công trường xa trung tâm mà có xu hướng ở lại thành phố hoặc chuyển sang ngành nghề khác.
Diễn biến chính
Một trong những nguyên nhân khiến doanh nghiệp khó khăn là đơn giá nhân công chưa theo kịp thực tế thị trường. Hiện định mức đơn giá nhân công chỉ khoảng 300.000-400.000 đồng mỗi công, trong khi chi phí thực tế có thể lên tới 900.000 đồng đến một triệu đồng. Riêng tại Công ty Trung Chính, mức chi trả cho người lao động là 950.000 đồng mỗi công.
Khoảng cách lớn giữa định mức và chi phí thực tế khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong cân đối tài chính, đặc biệt với các công trình đòi hỏi kỹ thuật cao như cầu và hầm. Thêm vào đó, tỷ lệ lợi nhuận định mức của doanh nghiệp hạ tầng chỉ khoảng 5,5-5,8%, thấp hơn nhiều so với mức 10-15% của các ngành nghề khác, khiến doanh nghiệp khó tích lũy nguồn lực để tái đầu tư và nâng cao năng lực thi công cũng như cải thiện thu nhập cho người lao động.
Cùng với đó, quá trình chuyển đổi số trong ngành xây dựng đòi hỏi đội ngũ kỹ sư và cán bộ quản lý phải nâng cao trình độ, làm quen với các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), mô hình thông tin công trình (BIM) và hệ thống thông tin địa lý (GIS). Tuy nhiên, nguồn nhân lực có chuyên môn sâu về chuyển đổi số còn rất hạn chế và không thể bổ sung nhanh chóng chỉ bằng tuyển dụng thông thường.
Phân tích & Ý nghĩa
Để giải quyết bài toán nhân lực, các chuyên gia và doanh nghiệp đề xuất cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp. Trước hết, chương trình đào tạo cần được cập nhật sát với nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Giao thông Vận tải, PGS.TS Nguyễn Hoàng Long, cho biết việc phối hợp giữa nhà trường và doanh nghiệp trước đây chưa chặt chẽ, dẫn đến sinh viên chưa được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết.
Ông Long nhấn mạnh doanh nghiệp cần xác định rõ nhu cầu về số lượng và chuyên môn kỹ sư, từ đó nhà trường điều chỉnh chương trình đào tạo, tăng cường đưa các dự án thực tế vào giảng dạy và mời chuyên gia doanh nghiệp tham gia hướng dẫn sinh viên thực hành. Đồng thời, kéo dài thời gian thực tập từ 3 lên 6 tháng cũng là đề xuất nhằm giúp sinh viên có trải nghiệm thực tế sâu hơn, chuẩn bị tốt hơn cho nghề nghiệp tương lai.
Về mặt chính sách tiền lương, doanh nghiệp cũng cần thường xuyên cập nhật và điều chỉnh để giữ chân người lao động. Tại Tập đoàn Đèo Cả, mức lương bình quân của người lao động đã tăng khoảng 40-50% trong 6 tháng gần đây so với giai đoạn 2020-2021. Tuy nhiên, mức lợi nhuận thấp và định mức chi phí chưa sát thực tế vẫn là rào cản lớn khiến doanh nghiệp khó nâng cao thu nhập cho công nhân.
Ông Trần Đình Lân kiến nghị Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ các cơ sở đào tạo chuyên ngành xây dựng giao thông, bao gồm đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị thí nghiệm, miễn giảm học phí hoặc hỗ trợ tài chính cho người học. Đồng thời, Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan cần rà soát, điều chỉnh định mức, đơn giá nhân công và các khoản chi phí thi công để phù hợp với thực tế, giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực đầu tư công nghệ, đào tạo và cải thiện thu nhập cho người lao động.
Kết luận
Thiếu hụt lao động trong ngành xây dựng đang là thách thức lớn khi các dự án giao thông trọng điểm được đẩy mạnh. Giải pháp không chỉ nằm ở việc tăng lương mà còn cần đổi mới đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hoàn thiện chính sách hỗ trợ từ Nhà nước. Sự phối hợp đồng bộ giữa nhà nước, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo là yếu tố then chốt để ngành xây dựng phát triển bền vững trong tương lai.
Hình ảnh từ bài viết
Lãnh đạo các doanh nghiệp, hiệp hội tham gia tọa đàm. Ảnh: Anh Duy
Công nhân trên công trường thi công cầu Trần Hưng Đạo (Hà Nội). Ảnh: Hoàng Giang
Ngành xây dựng đối mặt thiếu lao động: Giải pháp từ đào tạo đến cải thiện lương