Nghịch lý sầu riêng miền Tây: Vùng nguyên liệu tỉ đô thiếu phòng kiểm nghiệm
Miền Tây Nam Bộ, nơi nổi tiếng với các vùng chuyên canh sầu riêng có sản lượng hàng trăm ngàn tấn mỗi năm, đang đối mặt với một nghịch lý khó tin: trái cây tỉ đô bị ách tắc ngay tại khâu kiểm nghiệm chất lượng. Tỉnh Đồng Tháp, một trong những trung tâm trồng sầu riêng lớn nhất, đang phải gửi mẫu kiểm nghiệm ra tận TP.HCM hoặc các tỉnh miền Đông, gây phát sinh chi phí và kéo dài thời gian xuất khẩu. Vậy nguyên nhân thực sự là gì và giải pháp nào được đưa ra?
Bối cảnh
Miền Tây Nam Bộ là vùng đất trù phú với nhiều loại trái cây đặc sản, trong đó sầu riêng là một mặt hàng xuất khẩu quan trọng, đóng góp hàng trăm triệu USD mỗi năm cho nền kinh tế địa phương và quốc gia. Tỉnh Đồng Tháp, với diện tích trồng sầu riêng hơn 32.100ha và sản lượng dự kiến trong tháng 5 và 6 năm 2026 đạt khoảng 111.221 tấn, là một trong những vùng trọng điểm của ngành hàng này.
Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường xuất khẩu ngày càng yêu cầu nghiêm ngặt về dư lượng kim loại nặng như cadimi và chất vàng O – những chất tồn dư có thể gây hại cho sức khỏe người tiêu dùng – các phòng kiểm nghiệm tại miền Tây lại đang thiếu hụt nghiêm trọng hoặc không hoạt động hiệu quả. Điều này dẫn đến tình trạng mẫu sầu riêng phải gửi đi xa để kiểm nghiệm, làm tăng chi phí và kéo dài thời gian chờ đợi, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng xuất khẩu và giá cả trên thị trường.
Diễn biến chính
Vào giữa tháng 5 năm 2026, tại các vùng chuyên canh sầu riêng lớn của Đồng Tháp như xã Ngũ Hiệp, Tam Bình (thuộc huyện Cai Lậy cũ) và Cao Lãnh, không khí thu hoạch vốn phải nhộn nhịp lại bị bao trùm bởi sự lo lắng. Giá sầu riêng Ri6 hiện chỉ còn khoảng 30.000 đồng/kg, giảm gần 46% so với thời điểm sau Tết 2026, khiến người nông dân và doanh nghiệp thu mua đều gặp khó khăn.
Dù xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam trong quý 1 năm 2026 đạt hơn 221 triệu USD, tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước, nhưng điểm nghẽn lớn nhất lại nằm ở khâu kiểm nghiệm dư lượng cadimi và chất vàng O. Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp liên tục nhận được phản ánh về việc các trung tâm kiểm nghiệm không tiếp nhận mẫu từ miền Tây hoặc thời gian xử lý quá lâu, khiến doanh nghiệp không thể hoàn thiện hồ sơ xuất khẩu đúng hạn.
Thực tế, số lượng phòng kiểm nghiệm được phía Trung Quốc phê chuẩn tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) rất hạn chế và đang gặp nhiều vấn đề vận hành. Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn), đến cuối tháng 5 năm 2026, Việt Nam có 12 phòng kiểm nghiệm cadimi và 8 phòng kiểm nghiệm chất vàng O được Trung Quốc công nhận. Tại miền Tây chỉ có 8 điểm được công nhận, tập trung chủ yếu ở TP Cần Thơ và tỉnh Cà Mau.
Tuy nhiên, tại TP Cần Thơ, Trung tâm Kỹ thuật tiêu chuẩn đo lường chất lượng chỉ còn kiểm nghiệm chất vàng O, còn quyền kiểm nghiệm cadimi đã bị phía Trung Quốc thu hồi từ trước đó. Mặc dù hồ sơ xin cấp phép lại đã được nộp từ tháng 12 năm 2025, đến nay trung tâm vẫn chưa được cấp phép hoạt động trở lại. Công suất của trung tâm có thể xử lý khoảng 50-60 container mỗi ngày, nếu hoạt động sẽ hỗ trợ rất lớn cho người dân và doanh nghiệp.
Tại Cà Mau, phòng kiểm nghiệm hai chất này cũng chưa triển khai hoạt động trở lại do nhiều lý do, trong đó có việc thiếu nguyên liệu phục vụ kiểm nghiệm vì địa phương không có vùng trồng sầu riêng xuất khẩu tập trung. Ngoài ra, việc rà soát quy định mới và khoảng cách địa lý xa vùng trồng cũng là những thách thức lớn.
Phân tích & Ý nghĩa
Vấn đề thiếu hụt phòng kiểm nghiệm tại vùng nguyên liệu lớn như miền Tây Nam Bộ đã tạo ra một nghịch lý lớn: sản lượng sầu riêng dồi dào, nhu cầu xuất khẩu tăng cao, nhưng khâu kiểm tra chất lượng lại trở thành nút thắt cổ chai. Điều này không chỉ làm gián đoạn thu mua, ảnh hưởng trực tiếp đến tiêu thụ sản phẩm mà còn khiến giá sầu riêng giảm mạnh, gây thiệt hại cho người nông dân và doanh nghiệp thu mua.
Việc phải gửi mẫu đi xa để kiểm nghiệm làm tăng chi phí vận chuyển và thời gian chờ đợi, làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường quốc tế. Đồng thời, sự thiếu hụt này cũng đặt ra thách thức lớn trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu ngày càng khắt khe, đặc biệt là từ các thị trường lớn như Trung Quốc.
Trước tình hình này, các giải pháp cấp bách được đề xuất bao gồm sử dụng bộ test nhanh cadimi để sàng lọc nhanh các vùng trồng an toàn, giúp thương lái không ép giá người dân. Đồng thời, hướng dẫn nông dân nâng độ pH đất từ 6.0 đến 6.5 bằng cách sử dụng vôi, phân hữu cơ sinh học và chế phẩm vi sinh nhằm giảm hấp thụ cadimi của cây sầu riêng.
Về lâu dài, việc xây dựng đề án phát triển bền vững ngành hàng sầu riêng với mô hình Trung tâm Kỹ thuật công nghiệp theo kiểu Hàn Quốc được kỳ vọng sẽ giúp người dân kiểm tra đất và trái cây sau mỗi vụ mùa, từ đó có phác đồ cải tạo đất và quản lý chất lượng bài bản, nâng cao giá trị sản phẩm.
Kết luận
Nghịch lý thiếu phòng kiểm nghiệm chất lượng tại vùng nguyên liệu sầu riêng miền Tây, đặc biệt là Đồng Tháp, đang gây ra nhiều khó khăn cho người nông dân và doanh nghiệp xuất khẩu. Việc khắc phục điểm nghẽn này không chỉ giúp giải phóng sản lượng trái cây tỉ đô mà còn góp phần nâng cao uy tín và chất lượng sản phẩm trên thị trường quốc tế. Các giải pháp kỹ thuật và quản lý được triển khai sẽ là chìa khóa để ngành sầu riêng miền Tây phát triển bền vững trong tương lai.
Hình ảnh từ bài viết
Đồng Tháp đang chuẩn bị đưa vào hai phòng kiểm nghiệm để test cadimi, chất vàng O trên trái sầu riêng - Ảnh: MẬU TRƯỜNG
Nghịch lý sầu riêng miền Tây: Vùng nguyên liệu tỉ đô thiếu phòng kiểm nghiệm - Ảnh 2.
Một cơ sở đóng gói sầu riêng ở miền Tây - Ảnh: T.VY
Theo Cục Trồng trọt và bảo vệ thực vật, các doanh nghiệp cần kiểm tra chỉ tiêu an toàn thực phẩm với sầu riêng trước khi đưa hàng lên container - Ảnh: M.TRƯỜNG
Nghịch lý sầu riêng miền Tây: Vùng nguyên liệu tỉ đô thiếu phòng kiểm nghiệm