Nghiên cứu của nhóm Séc hé lộ tiến hóa của virus Covid và dự báo biến chủng mới
Covid-19 đã thay đổi thế giới theo nhiều cách, và sau hơn sáu năm, xã hội vẫn chưa hoàn toàn hồi phục. Virus SARS-CoV-2 liên tục biến đổi, gây ra nhiều thách thức trong điều trị, tiêm chủng và kiểm soát dịch bệnh. Liệu có thể dự đoán được sự xuất hiện của các biến chủng mới? Các nhà khoa học Séc và Israel đã cùng nhau tái tạo tiến trình tiến hóa của virus trong phòng thí nghiệm, mở ra hướng đi mới cho việc phòng chống đại dịch.
Bối cảnh
Vào tháng 8 năm 2021, nhà khoa học Jiří Zahradník từ Trường Y khoa số 1 thuộc Đại học Karlova, làm việc tại trung tâm BIOCEV, đã công bố một nghiên cứu quan trọng. Ông phát hiện ra hai đột biến trong vị trí liên kết của virus SARS-CoV-2, làm tăng khả năng lây nhiễm vì virus có thể bám chắc hơn vào các tế bào đường hô hấp người. Chỉ sau chưa đầy ba tháng, biến chủng Omicron xuất hiện tại Nam Phi đã mang đúng hai đột biến này, chứng minh dự đoán của ông.
Phương pháp mà Zahradník phát triển gọi là "tiến hóa in vitro" đã thu hút sự chú ý lớn, bởi nó có thể dự báo các bước ngoặt quan trọng trong đại dịch và dễ dàng điều chỉnh để mô phỏng các điều kiện khác nhau mà virus có thể gặp phải khi tiến hóa.
Diễn biến chính
Gần đây, Zahradník cùng các chuyên gia từ Viện Khoa học Weizmann của Israel đã nâng cấp phương pháp này. Họ tái tạo lại quá trình tiến hóa của virus SARS-CoV-2 từ chủng gốc ở Vũ Hán, qua biến chủng Omicron có khả năng lây lan cao, đến các biến thể phụ Omicron đã lan rộng khắp hệ thống y tế toàn cầu.
Điểm đáng chú ý là thí nghiệm hoàn toàn an toàn vì các nhà nghiên cứu không làm việc với virus sống mà chỉ sử dụng các protein quan trọng đối với tiến hóa của virus. Điều này loại trừ nguy cơ lây nhiễm cho người nghiên cứu hay sự phát tán virus ngoài ý muốn.
Tiến hóa của virus tương tự như các sinh vật sống khác, diễn ra qua các đột biến và chọn lọc tự nhiên. Virus sinh sản nhanh chóng, tạo ra nhiều đột biến, và khi nhiều đột biến có lợi tích tụ, một biến chủng mới xuất hiện.
Trong nghiên cứu này, các nhà khoa học đã đẩy nhanh quá trình tiến hóa từ hàng năm xuống còn vài tháng bằng cách sử dụng tế bào men bia được biến đổi gen. Họ tạo ra hàng triệu biến thể virus và kiểm tra khả năng liên kết của chúng với các thụ thể trên tế bào người, giữ lại chỉ những biến thể có khả năng bám dính tốt nhất.
Họ tập trung nghiên cứu các biến chủng quan trọng như Alpha, Beta và Omicron, theo dõi sự phát triển của vị trí liên kết dưới hai điều kiện áp lực chọn lọc mạnh và yếu.
Phân tích & Ý nghĩa
Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về cách virus SARS-CoV-2 tiến hóa mà còn mở ra khả năng dự báo sự xuất hiện của các biến chủng nguy hiểm trước khi chúng trở nên phổ biến. Phương pháp "tiến hóa in vitro" có thể được áp dụng cho các loại virus khác, giúp các nhà khoa học và cơ quan y tế chuẩn bị tốt hơn cho các đại dịch trong tương lai.
Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc theo dõi và phòng ngừa dịch bệnh Covid-19, đặc biệt khi các biến chủng mới có thể ảnh hưởng đến hiệu quả tiêm chủng và các biện pháp y tế công cộng. Hiểu rõ tiến hóa của virus giúp các cơ quan y tế điều chỉnh chiến lược kiểm soát dịch phù hợp, giảm thiểu rủi ro cho cộng đồng.
Kết luận
Nhóm nghiên cứu Séc và Israel đã thành công trong việc tái tạo tiến trình tiến hóa của virus SARS-CoV-2, từ đó chỉ ra các điều kiện dẫn đến sự xuất hiện của biến chủng lây lan nhanh như Omicron. Phương pháp này hứa hẹn sẽ là công cụ hữu ích trong việc dự báo và ngăn chặn đại dịch trong tương lai, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng trên toàn thế giới.
Hình ảnh từ bài viết
Jiří Zahradník
Nghiên cứu của nhóm Séc hé lộ tiến hóa của virus Covid và dự báo biến chủng mới