Nghiên cứu mô hình đơn vị hành chính đô thị đặc biệt cấp xã tại Việt Nam
Báo cáo sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể hệ thống chính trị và chính quyền ba cấp vừa được Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc trình bày sáng ngày 1 tháng 7. Mô hình mới được đánh giá đã tạo bước đột phá trong tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả hoạt động chính quyền địa phương. Tuy nhiên, định hướng phát triển tiếp theo còn tập trung nghiên cứu mô hình đơn vị hành chính đô thị đặc biệt mang tính hạt nhân cấp xã nhằm mở rộng không gian phát triển và kết nối hạ tầng dịch vụ công.
Bối cảnh
Việt Nam hiện đang vận hành mô hình chính quyền ba cấp gồm Trung ương, tỉnh/thành phố và cấp xã (xã, phường, thị trấn). Mô hình này được xem là nền tảng tổ chức bộ máy chính quyền địa phương nhằm quản lý và phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời đảm bảo sự gần dân, phục vụ người dân hiệu quả. Tuy nhiên, trong quá trình vận hành, vẫn tồn tại những hạn chế như bộ máy cồng kềnh, nhiều tầng nấc trung gian gây chồng chéo, làm giảm hiệu lực, hiệu quả quản lý.
Trước thực trạng đó, việc nghiên cứu, hoàn thiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương, đặc biệt là cấp xã, nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả hoạt động và mở rộng không gian phát triển là yêu cầu cấp thiết. Mô hình đơn vị hành chính đô thị đặc biệt mang tính hạt nhân cấp xã được đề xuất như một giải pháp đột phá để điều phối phát triển, kết nối hạ tầng dịch vụ công và không gian kinh tế trọng điểm.
Diễn biến chính
Sau một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể hệ thống chính trị và chính quyền ba cấp, ông Nguyễn Duy Ngọc, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương, đã trình bày báo cáo sơ kết với nhiều kết quả nổi bật. Việc sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy được tiến hành khẩn trương, đồng bộ và quyết liệt, tạo đột phá chiến lược trong tinh gọn hệ thống chính trị, mở rộng không gian phát triển và khắc phục triệt để sự cồng kềnh, các tầng nấc trung gian.
Bộ máy tinh gọn gắn với chuyển đổi số đã góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng chính quyền gần dân. Kết quả khảo sát mức độ hài lòng của người dân đạt 83,08%, trong đó 89,09% ý kiến ghi nhận cơ bản không còn tình trạng công chức sách nhiễu, phiền hà, củng cố niềm tin của nhân dân vào các quyết sách của Đảng.
Về định hướng mô hình tổ chức, ông Nguyễn Duy Ngọc nêu rõ sẽ hoàn thiện mô hình tổ chức Đảng giữ khung ba cấp từ Trung ương đến cơ sở, đồng thời đề xuất điều chỉnh cục bộ cơ cấu bên trong đối với những nơi có tính đặc thù. Đặc biệt, nghiên cứu thành lập đảng bộ có đặc điểm riêng về ngành, lĩnh vực ở cấp tỉnh như bệnh viện, trường đại học, viện nghiên cứu có phạm vi tác động cấp tỉnh.
Ở cấp xã, mô hình tổ chức đảng được thiết kế gồm đảng bộ cơ sở là đảng bộ xã, phường, đặc khu; đảng bộ trực thuộc cơ sở như đảng bộ quân sự xã, công an xã; chi bộ các phòng, ban, đơn vị trực thuộc tổ chức cấp xã và chi bộ thôn, tổ dân phố. Với các chi bộ đông đảng viên sẽ thành lập tổ đảng.
Về tổ chức chính quyền, Chính phủ và UBND tiếp tục rà soát toàn diện tổ chức bộ máy từ Trung ương đến cấp xã, bảo đảm tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, xóa bỏ tổ chức trung gian. Tập trung phân định chức năng nhiệm vụ giữa các bộ, cơ quan ngang bộ, tách bạch quản lý nhà nước với cung ứng dịch vụ công, khắc phục chồng chéo.
Việc sắp xếp mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập cũng được chú trọng, đặc biệt là các trường phổ thông cấp xã, cơ sở y tế, doanh nghiệp nhà nước nhằm giảm đầu mối trung gian phù hợp với mô hình chính quyền ba cấp. UBND cấp tỉnh giữ ổn định 12 sở và tương đương, không phát sinh sở riêng trừ trường hợp đặc biệt.
Trung ương định hướng chuyển chức năng của một số sở đặc thù như Sở Du lịch, Sở Quy hoạch - Kiến trúc, Sở An toàn thực phẩm về các cơ quan quản lý đa ngành, đa lĩnh vực. Ngoài ra, sẽ thành lập Sở Dân tộc và Tôn giáo ở những nơi đủ điều kiện.
Đáng chú ý, Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp tỉnh sẽ kết thúc hoạt động khi 100% thủ tục hành chính được thực hiện trực tuyến toàn trình. Văn phòng đăng ký đất đai sẽ chuyển về UBND cấp xã để cấp xã thực hiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Với UBND cấp xã, đề xuất khung bộ máy gồm 4-6 phòng theo các lĩnh vực kinh tế tổng hợp, kinh tế ngành, hạ tầng và đô thị, phát triển nông thôn, văn hóa xã hội, nội vụ, văn phòng và Trung tâm Phục vụ hành chính công.
Cuối cùng, ông Nguyễn Duy Ngọc nhấn mạnh việc tiếp tục rà soát, chuẩn hóa các đơn vị hành chính cấp xã chưa đạt tiêu chí để hình thành không gian phát triển đa trung tâm, có quy mô và vai trò vượt ra ngoài phạm vi địa giới hành chính truyền thống. Nghiên cứu mô hình đơn vị hành chính đô thị đặc biệt mang tính hạt nhân cấp xã nhằm điều phối phát triển, kết nối hạ tầng dịch vụ công và không gian kinh tế trọng điểm, góp phần hoàn thiện chính quyền ba cấp và mở rộng không gian phát triển cấp cơ sở.
Phân tích & Ý nghĩa
Mô hình chính quyền ba cấp là nền tảng tổ chức bộ máy quản lý nhà nước tại Việt Nam, trong đó cấp xã đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp cận và phục vụ người dân trực tiếp. Việc tinh gọn bộ máy, giảm tầng nấc trung gian không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn giảm phiền hà, sách nhiễu cho người dân và doanh nghiệp.
Đặc biệt, đề xuất mô hình đơn vị hành chính đô thị đặc biệt mang tính hạt nhân cấp xã thể hiện hướng đi mới nhằm tạo ra những trung tâm phát triển năng động, có khả năng điều phối và kết nối hạ tầng dịch vụ công hiệu quả hơn. Điều này phù hợp với xu hướng phát triển đô thị hóa, đồng thời mở rộng không gian phát triển kinh tế - xã hội vượt ra ngoài giới hạn hành chính truyền thống.
Việc chuyển đổi số trong quản lý hành chính cũng góp phần nâng cao tính minh bạch, giảm thủ tục giấy tờ và tăng sự hài lòng của người dân, như kết quả khảo sát với mức độ hài lòng đạt trên 83% đã phản ánh rõ nét.
Kết luận
Báo cáo sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức chính quyền ba cấp tại Việt Nam cho thấy nhiều kết quả tích cực trong tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả hoạt động. Định hướng nghiên cứu mô hình đơn vị hành chính đô thị đặc biệt mang tính hạt nhân cấp xã hứa hẹn sẽ mở rộng không gian phát triển, nâng cao khả năng điều phối và phục vụ người dân, góp phần hoàn thiện hệ thống chính quyền địa phương trong thời gian tới.
Hình ảnh từ bài viết
Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc phát biểu - Ảnh: NAM TRẦN
Ông Nguyễn Duy Ngọc: Nghiên cứu mô hình đơn vị hành chính đô thị đặc biệt mang tính hạt nhân cấp xã - Ảnh 2.
Quang cảnh hội nghị - Ảnh: NAM TRẦN
Nghiên cứu mô hình đơn vị hành chính đô thị đặc biệt cấp xã tại Việt Nam