Nghiên cứu thành lập đơn vị hành chính đô thị đặc biệt tại Việt Nam
Việc tổ chức lại bộ máy hành chính và chính quyền địa phương đang được Việt Nam tập trung đánh giá và điều chỉnh nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vừa chỉ đạo nghiên cứu thành lập các đơn vị hành chính đô thị đặc biệt, nhằm tạo ra hạt nhân điều phối phát triển kinh tế - xã hội, kết nối hạ tầng và dịch vụ công trọng điểm.
Bối cảnh
Việt Nam đang trong quá trình cải cách mô hình tổ chức tổng thể hệ thống chính trị và chính quyền ba cấp (trung ương, tỉnh, xã). Từ tháng 7/2025, cả nước sẽ giảm số tỉnh thành từ 63 xuống còn 34, đồng thời bãi bỏ cấp huyện và các mô hình hành chính như thành phố thuộc tỉnh, thị xã, quận, huyện, thị trấn. Đây là bước đi nhằm tinh gọn bộ máy, giảm đầu mối tổ chức, tăng cường hiệu quả quản trị.
Tuy nhiên, theo Tổng Bí thư Tô Lâm, bên cạnh những kết quả bước đầu, vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại như chất lượng vận hành chưa đồng đều, hiệu quả quản trị chưa đạt yêu cầu, thẩm quyền phân cấp chưa đi đôi với nguồn lực và năng lực thực thi. Do đó, việc rà soát, sửa đổi thể chế pháp luật liên quan đến chính quyền địa phương là cần thiết, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đất đai, tài nguyên, tài chính và ngân sách.
Diễn biến chính
Tại cuộc làm việc ngày 19/6, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu các cơ quan chức năng tập trung đánh giá kỹ lưỡng tính đồng bộ, minh bạch và cụ thể của các quy định pháp luật hiện hành, đặc biệt là về phân cấp, phân quyền và ranh giới thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương. Việc này nhằm đảm bảo bộ máy vận hành hiệu quả, phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Các địa phương cũng được yêu cầu đánh giá năng lực thực thi ở cấp xã, nhất là trong các lĩnh vực đất đai, xây dựng, tài chính, tư pháp, công thương, nông nghiệp, môi trường và văn hóa xã hội. Việc đánh giá này cần gắn với chỉ tiêu biên chế, số lượng cán bộ chuyên sâu và bố trí vị trí việc làm phù hợp với chuyên môn và yêu cầu thực tiễn.
Đáng chú ý, Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ đạo xác định rõ những hạn chế, bất cập giữa quy định mô hình hành chính và thực tiễn áp dụng tại các địa phương có trình độ phát triển, năng lực cán bộ, điều kiện địa lý, hạ tầng giao thông và công nghệ thông tin khác nhau. Đặc biệt, cấp xã tại các nhóm địa bàn đô thị, thành phố lớn có sự khác biệt rõ rệt so với khu vực nông thôn và miền núi.
Đánh giá hiệu quả hoạt động của cơ quan tư pháp sau khi sáp nhập các tòa án cấp cao và viện kiểm sát cũng được đề cao. Bên cạnh đó, hạ tầng số, viễn thông, công nghệ thông tin, dữ liệu và phần mềm chuyên ngành cho chính quyền cơ sở cần được kiểm tra, đánh giá chi tiết để phục vụ công tác quản lý và chuyển đổi số.
Tổng Bí thư cũng nhấn mạnh việc điều chỉnh, sáp nhập một số xã, phường dựa trên tiêu chí diện tích, dân số, hạ tầng và năng lực cán bộ nhằm phát huy lợi thế quản lý nhà nước theo quy mô, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số.
Đặc biệt, việc nghiên cứu thành lập đơn vị hành chính đô thị đặc biệt được đề xuất như một giải pháp mang tính hạt nhân để điều phối phát triển, kết nối hạ tầng, dịch vụ công và các không gian kinh tế trọng điểm, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội hiệu quả hơn.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc thành lập đơn vị hành chính đô thị đặc biệt không chỉ là bước đi nhằm tinh gọn bộ máy hành chính mà còn nhằm tạo ra các trung tâm phát triển kinh tế - xã hội có khả năng điều phối và kết nối hiệu quả các nguồn lực. Điều này rất quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển hạ tầng hiện đại.
Tuy nhiên, Tổng Bí thư cũng lưu ý những nguy cơ tiềm ẩn như cải cách chỉ dừng lại ở giảm đầu mối mà chưa nâng cao năng lực phục vụ, sự chênh lệch về chất lượng dịch vụ công giữa các đô thị lớn và vùng sâu vùng xa, cũng như áp lực công việc lớn đối với cán bộ cơ sở gây tâm lý sợ sai, né tránh trách nhiệm. Những vấn đề này cần được giải quyết đồng bộ để đảm bảo hiệu quả thực thi chính sách.
Việc rà soát ranh giới hành chính mới cũng nhằm tránh tình trạng không phù hợp với không gian kinh tế, đô thị, khu công nghiệp, vùng du lịch và sinh thái, giúp người dân tiếp cận dịch vụ công thuận tiện hơn, giảm thiểu thời gian và chi phí khi làm thủ tục hành chính.
Kết luận
Quá trình sắp xếp lại bộ máy hành chính và nghiên cứu thành lập đơn vị hành chính đô thị đặc biệt là bước đi quan trọng của Việt Nam nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, phát triển kinh tế - xã hội đồng bộ và hiện đại. Việc này cũng đặt ra yêu cầu đánh giá kỹ lưỡng, đồng bộ về năng lực thực thi, hạ tầng công nghệ và phân cấp quyền hạn để đảm bảo phù hợp với thực tiễn địa phương và nhu cầu phát triển trong thời đại mới.
Hình ảnh từ bài viết
TP Thủ Đức (cũ), TP HCM, tháng 8/2024. Ảnh: Quỳnh Trần
Nghiên cứu thành lập đơn vị hành chính đô thị đặc biệt tại Việt Nam