Nghiên cứu xây ba đập dâng trên sông Hồng, Đuống và sông Đà phục vụ thủy lợi và môi trường
Việc xây dựng ba đập dâng trên các sông lớn ở miền Bắc Việt Nam đang được Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Hà Nội nghiên cứu kỹ lưỡng. Đây là giải pháp nhằm điều tiết dòng chảy, nâng cao mực nước trong mùa cạn, đồng thời cải thiện môi trường và phát triển giao thông thủy. Liệu dự án này sẽ ảnh hưởng như thế nào đến đời sống và kinh tế khu vực đồng bằng Bắc Bộ?
Bối cảnh
Sông Hồng, sông Đuống và sông Đà là những con sông quan trọng chảy qua khu vực đồng bằng Bắc Bộ, cung cấp nguồn nước thiết yếu cho sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt và công nghiệp. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, mực nước mùa cạn trên hệ thống sông Hồng liên tục giảm, gây khó khăn cho việc vận hành các công trình thủy lợi và ảnh hưởng đến môi trường sinh thái.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phê duyệt quy hoạch thủy lợi lưu vực sông Hồng - Thái Bình đến năm 2030, tầm nhìn 2050, trong đó xác định rõ vị trí và vai trò của các đập dâng như đập Xuân Quan trên sông Hồng và đập Long Tửu trên sông Đuống. Những công trình này nằm trong kế hoạch phòng, chống thiên tai và phát triển thủy lợi nhằm đảm bảo an ninh nguồn nước và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Diễn biến chính
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã trả lời đề nghị của UBND TP Hà Nội về việc đầu tư ba đập dâng trên các sông lớn, đồng thời thống nhất việc nghiên cứu xây dựng theo quy hoạch đã được phê duyệt. Cụ thể:
- Đập Xuân Quan trên sông Hồng và đập Long Tửu trên sông Đuống đã được xác định trong các quy hoạch phòng, chống thiên tai và thủy lợi giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050.
- Các đập này có nhiệm vụ điều tiết và kiểm soát dòng chảy, nâng cao mực nước trong mùa cạn để phục vụ nhiều mục tiêu như lấy nước cho các cống thủy lợi: cống Xuân Quan với lưu lượng 75 m3/s vào hệ thống Bắc Hưng Hải, cống Long Tửu 28 m3/s vào hệ thống Bắc Đuống, cống Liên Mạc 36 m3/s vào hệ thống sông Nhuệ và cống Cẩm Đình từ 8 đến 13 m3/s vào sông Đáy.
- Bộ cũng đề xuất nghiên cứu thêm một đập trên sông Đà hoặc sông Hồng nhằm đảm bảo lấy nước qua cống Lương Phú tối thiểu 60 m3/s, bổ sung nước cho sông Tích và sông Đáy, đồng thời khai thác hiệu quả nguồn nước phục vụ dân sinh, sản xuất, phát điện và giao thông thủy mà không làm ảnh hưởng đến tiêu nước và thoát lũ trên sông Đà.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu Hà Nội nghiên cứu kỹ lưỡng để đảm bảo hiệu quả kinh tế - kỹ thuật, an ninh nguồn nước và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Đồng thời, trong quá trình thiết kế và lựa chọn phương án đầu tư, cần tránh ảnh hưởng đến khả năng thoát lũ, an toàn hệ thống đê điều, không làm gia tăng rủi ro thiên tai, sạt lở bờ sông hay hạ thấp mực nước hạ lưu gây ảnh hưởng đến các công trình hiện hữu.
Riêng với đập trên sông Đà, Bộ đặc biệt lưu ý không được ảnh hưởng đến mực nước hạ lưu của Nhà máy thủy điện Hòa Bình theo đúng thiết kế trong mọi chế độ vận hành. Hà Nội cũng cần đánh giá kỹ tác động đến chỉnh trị sông, giao thông thủy, vận chuyển bùn cát, chất lượng nguồn nước và luồng di cư của cá trước khi quyết định đầu tư.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc xây dựng các đập dâng này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh mực nước mùa cạn trên hệ thống sông Hồng giảm sâu, khiến nhiều công trình thủy lợi không thể vận hành hiệu quả theo thiết kế. Mỗi vụ đông xuân, các hồ thủy điện lớn như Hòa Bình, Tuyên Quang và Thác Bà phải xả hàng tỷ mét khối nước để đảm bảo lấy nước cho gần 500.000 ha gieo cấy ở đồng bằng Bắc Bộ.
Đồng thời, các sông nhỏ hơn như Tô Lịch, Nhuệ, Đáy và hệ thống Bắc Hưng Hải cũng đang đối mặt với tình trạng thiếu dòng chảy bổ cập và ô nhiễm kéo dài. Việc duy trì mực nước mùa cạn không chỉ giúp cải thiện môi trường nước mà còn góp phần làm sống lại các con sông này, tạo cảnh quan, phát triển giao thông thủy, du lịch và dịch vụ.
Đề xuất xây dựng các đập dâng còn giúp điều tiết tỷ lệ phân lưu giữa sông Hồng và sông Đuống, phối hợp với các hồ chứa thượng nguồn để cấp nước và đẩy mặn cho hạ du, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước trong khu vực.
Kết luận
Việc nghiên cứu và đầu tư ba đập dâng trên sông Hồng, Đuống và sông Đà là bước đi chiến lược nhằm đảm bảo an ninh nguồn nước, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững vùng đồng bằng Bắc Bộ. Tuy nhiên, quá trình thực hiện cần được đánh giá kỹ lưỡng để tránh ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái, an toàn đê điều và các hoạt động kinh tế - xã hội hiện hữu.
Hình ảnh từ bài viết
Dự kiến vị trí đặt hai đập trên sông Hồng và sông Đuống. Ảnh: Nawapi
Cống Xuân Quan (Hưng Yên) lấy nước vào hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải. Ảnh: Gia Chính
Nghiên cứu xây ba đập dâng trên sông Hồng, Đuống và sông Đà phục vụ thủy lợi và môi trường