Người châu Phi mua bếp 40 USD với giá 5 USD nhờ tín chỉ carbon
Giữa bối cảnh ô nhiễm không khí nghiêm trọng và chi phí sinh hoạt tăng cao, nhiều người dân châu Phi đang chuyển sang sử dụng bếp nấu sạch hơn nhờ vào cơ chế tín chỉ carbon. Liệu đây có phải là giải pháp bền vững giúp cải thiện cuộc sống và bảo vệ môi trường?
Bối cảnh
Châu Phi là lục địa có gần một tỷ người vẫn phụ thuộc vào than củi và củi làm nhiên liệu nấu ăn hàng ngày. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), ô nhiễm không khí trong nhà do các nhiên liệu này gây ra khoảng 850.000 ca tử vong mỗi năm trên toàn châu lục. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn gây áp lực lớn lên tài nguyên rừng, góp phần làm trầm trọng thêm biến đổi khí hậu.
Trong bối cảnh đó, các công ty và tổ chức quốc tế đã phát triển các giải pháp năng lượng sạch, trong đó có bếp điện và bếp sinh khối cải tiến. Tuy nhiên, chi phí đầu tư ban đầu là rào cản lớn với nhiều hộ gia đình nghèo, khiến việc chuyển đổi sang nấu ăn sạch gặp khó khăn.
Diễn biến chính
Mary Kavutha, sống tại Nairobi (Kenya), là một trong những người đã chuyển sang dùng bếp điện từ cách đây hai năm. Trước kia, cô phải chi khoảng 1,15 USD mỗi ngày cho than củi, nay chỉ mất 80 cent tiền điện. Cô cho biết bếp điện nấu nhanh, an toàn và sạch hơn nhiều so với bếp than truyền thống.
Công ty BURN, có trụ sở tại Nairobi, đã phân phối hơn 7,3 triệu bếp tại 11 quốc gia châu Phi. CEO Peter Scott nhấn mạnh điểm đổi mới quan trọng không phải là chiếc bếp mà là cơ chế tài chính phía sau. Nhà đầu tư cung cấp vốn để trợ giá bếp cho người dùng, đổi lại họ nhận được lợi ích từ tín chỉ carbon phát sinh khi các hộ gia đình giảm sử dụng nhiên liệu ô nhiễm.
Nhờ đó, một chiếc bếp sinh khối có giá khoảng 40 USD nhưng người dân chỉ phải trả 5 USD sau trợ giá. Các loại bếp điện đắt hơn cũng được hỗ trợ bằng tín chỉ carbon kết hợp hình thức trả góp theo mức sử dụng, giúp người dùng dễ dàng tiếp cận hơn.
IEA cho biết tính đến tháng 6, châu Phi đã huy động được 900 triệu USD cam kết tài chính cho các công nghệ nấu ăn sạch. Hơn 30 chính phủ trong khu vực đã ban hành 121 chính sách mới về lĩnh vực này kể từ Hội nghị khí hậu Paris 2015, thể hiện sự quan tâm ngày càng tăng đối với vấn đề nấu ăn sạch.
Phân tích & Ý nghĩa
Mô hình tín chỉ carbon giúp giảm chi phí đầu tư ban đầu cho bếp sạch, từ đó thúc đẩy người dân chuyển đổi sang sử dụng năng lượng thân thiện môi trường. Đây là bước tiến quan trọng trong việc giảm ô nhiễm không khí trong nhà và bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đồng thời giảm áp lực khai thác rừng.
Tuy nhiên, dựa hoàn toàn vào tín chỉ carbon cũng tiềm ẩn rủi ro. Một số dự án trước đây từng bị chỉ trích về độ tin cậy và minh bạch. Do đó, các doanh nghiệp phải áp dụng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt, sử dụng công nghệ giám sát hiện đại như Bluetooth, xác minh kỹ thuật số và dữ liệu theo thời gian thực để đảm bảo tính chính xác của tín chỉ carbon.
Thêm vào đó, rủi ro về chính sách cũng là thách thức. Ví dụ, Koko Networks tại Kenya từng được xem là mô hình chuyển đổi xanh nhưng đã đóng cửa do không được chính phủ chấp thuận bán tín chỉ carbon. Điều này cho thấy sự cần thiết của môi trường pháp lý ổn định và hỗ trợ từ chính phủ.
TS George Mwaniki từ Viện Tài nguyên Thế giới (WRI) tại Kenya nhận định rằng tín chỉ carbon nên được xem là nguồn vốn thứ cấp, hỗ trợ quá trình chuyển đổi chứ không phải là nguồn tài chính duy nhất. Các công ty cần vốn đầu tư ban đầu để sản xuất và phân phối thiết bị trước khi tạo ra tín chỉ carbon. Nếu phụ thuộc hoàn toàn vào tín chỉ carbon, tiến độ chuyển đổi sẽ rất chậm và không đáp ứng được nhu cầu cấp thiết.
Doanh nghiệp trong ngành cũng đang điều chỉnh sản phẩm phù hợp với từng địa phương. Ví dụ, bếp điện được ưa chuộng tại Kenya và Tanzania, trong khi bếp sinh khối phổ biến ở Congo và Madagascar. Các loại bếp viên nén làm từ phế phẩm nông nghiệp cũng được phát triển tại Uganda, Kenya, Malawi và Rwanda, kết hợp năng lượng mặt trời và phụ phẩm sinh khối để tăng hiệu quả và giảm ô nhiễm.
Kết luận
Việc người châu Phi có thể mua bếp nấu sạch với giá ưu đãi nhờ tín chỉ carbon là bước tiến quan trọng trong cuộc chiến chống ô nhiễm và cải thiện sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, để mô hình này phát huy hiệu quả bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp, nhà đầu tư và chính phủ, đồng thời đa dạng hóa nguồn vốn và công nghệ phù hợp với từng vùng miền.
Hình ảnh từ bài viết
Cô Mary Kavutha nấu ăn bằng bếp điện tại Nairobi (Kenya) vào ngày 31/7. Ảnh: AP
Người châu Phi mua bếp 40 USD với giá 5 USD nhờ tín chỉ carbon