Người trẻ gặp khó khi bước vào thị trường lao động hiện đại
Nhiều bạn trẻ mới ra trường đang đối mặt với tình trạng khó tìm được công việc phù hợp để bắt đầu sự nghiệp. Những vị trí đơn giản từng là bước đệm để học hỏi và tích lũy kinh nghiệm giờ đây ngày càng ít đi, trong khi doanh nghiệp lại yêu cầu ứng viên phải có khả năng tạo ra giá trị ngay từ đầu. Vậy nguyên nhân và tác động của hiện tượng này là gì?
Bối cảnh
Thanh Hoa, 23 tuổi, tốt nghiệp ngành marketing tại TP HCM, từng kỳ vọng tìm được việc trợ lý marketing hoặc các vị trí liên quan để làm quen môi trường doanh nghiệp và tích lũy kinh nghiệm. Tuy nhiên, nhiều công việc yêu cầu ứng viên phải có kinh nghiệm hoặc kỹ năng thành thạo, khiến cô phải chuyển sang làm sale bất động sản với mức thu nhập chưa đến 10 triệu đồng mỗi tháng và không được đóng bảo hiểm xã hội.
Trường hợp của Hoa không phải cá biệt. Theo báo cáo Xu hướng việc làm thanh niên toàn cầu 2026 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), những công việc đơn giản từng là bước đệm để thanh niên gia nhập thị trường lao động đang ngày càng thu hẹp. Các vị trí văn phòng, hành chính, dịch vụ, bán hàng, sản xuất và một số nghề kỹ thuật đòi hỏi kỹ năng trung bình đã giảm đáng kể từ năm 2023.
Diễn biến chính
Báo cáo của ILO ước tính khoảng 6,1% việc làm do thanh niên từ 15-29 tuổi đảm nhiệm thuộc các ngành nghề chịu ảnh hưởng lớn bởi sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI). Trong khi các vị trí văn phòng và hành chính suy giảm, nhu cầu về lao động trong các ngành đòi hỏi trình độ kỹ thuật và tri thức cao như khoa học, y tế, kỹ thuật lại tăng lên.
Khảo sát của Navigos Group cũng dự báo các công việc lặp lại như nhập liệu, hành chính cơ bản, chăm sóc khách hàng theo kịch bản, thu ngân và một phần công việc kế toán sẽ thu hẹp trong 3-5 năm tới. Đây vốn là những vị trí thường được người trẻ lựa chọn để bắt đầu sự nghiệp.
Bà Cao Lê Thanh Loan, Giám đốc cấp cao Dịch vụ khoán việc & Cho thuê lại lao động và Dịch vụ tư vấn nhân sự tại Manpower Việt Nam, cho biết trước đây sinh viên mới ra trường có thể bắt đầu bằng các công việc như nhập liệu, scan hồ sơ, soạn thảo văn bản hay hỗ trợ các phòng ban để làm quen môi trường công sở và tích lũy kinh nghiệm. Tuy nhiên, hiện nay AI và các công cụ tự động hóa đã đảm nhiệm nhiều phần việc này, khiến nhu cầu tuyển dụng ở những vị trí này giảm mạnh.
Ví dụ điển hình là vị trí trợ lý marketing, trước đây sinh viên mới ra trường có thể soạn nội dung, thiết kế đơn giản, tổng hợp dữ liệu, nhưng khoảng hai năm qua, AI đã thay thế nhiều phần việc, khiến doanh nghiệp chuyển sang tìm kiếm ứng viên có thể xử lý các nhiệm vụ chuyên sâu hơn.
Anh Tấn Lê, CEO Jobvui Community, cũng chứng kiến sự thay đổi tại công ty mình khi số lượng nhân sự cần thiết giảm gần một nửa nhưng hiệu quả công việc vẫn được duy trì hoặc nâng cao. Bộ phận chăm sóc khách hàng, trước đây cần nhiều nhân viên để xử lý khoảng 1.000 tin nhắn mỗi ngày, nay chỉ còn dưới hai người chủ yếu kiểm soát chất lượng và xử lý tình huống phức tạp, nhờ chatbot AI đảm nhiệm phần lớn công việc.
Phân tích & Ý nghĩa
Mặc dù các công việc đơn giản giảm, nhu cầu tuyển dụng lao động trẻ vẫn tồn tại nhưng theo cách khác. Manpower Việt Nam cho biết 57% doanh nghiệp tăng tuyển lao động trẻ trong một năm qua, tập trung vào các lĩnh vực kỹ thuật, phát triển mô hình AI, IT - dữ liệu và marketing. Tuy nhiên, doanh nghiệp ưu tiên tuyển người có thể làm việc ngay và tạo ra giá trị, thay vì chỉ dựa vào số năm kinh nghiệm.
Điều này tạo ra nghịch lý: người trẻ muốn có việc làm thì phải có kinh nghiệm, nhưng để có kinh nghiệm lại cần được tuyển dụng. Việc thu hẹp các công việc bước đệm cũng có thể gây rủi ro cho doanh nghiệp khi thiếu nguồn nhân lực kế cận. Bà Loan dẫn chứng một doanh nghiệp công nghệ lớn từng giảm tuyển nhân viên chăm sóc khách hàng nhờ AI, nhưng sau đó phải tuyển lại lao động trẻ để xử lý các tình huống cần sự đồng cảm và linh hoạt.
Do đó, doanh nghiệp cần cân bằng giữa việc ứng dụng công nghệ và tạo cơ hội cho người trẻ tích lũy kinh nghiệm qua thực tập chất lượng, dự án thực tế và đào tạo bài bản. Đây là bài toán về "đường ống nhân tài" để đảm bảo nguồn lao động kế thừa và phát triển bền vững.
Kết luận
Thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của AI và tự động hóa, khiến các công việc đơn giản từng là bước đệm cho người trẻ ngày càng thu hẹp. Doanh nghiệp đòi hỏi nhân sự có kỹ năng chuyên sâu và khả năng tạo giá trị ngay từ đầu, tạo ra thách thức lớn cho người mới bắt đầu sự nghiệp. Việc tìm kiếm giải pháp cân bằng giữa công nghệ và phát triển nguồn nhân lực trẻ là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của thị trường lao động trong tương lai.
Hình ảnh từ bài viết
Lao động làm hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp tại Trung tâm dịch vụ việc làm TP HCM. Ảnh: Quỳnh Trần
Sinh viên Trường Đại học Mở TP HCM tham dự ngày hội việc làm bán thời gian, làm quen nhà tuyển dụng. Ảnh: An Phương
Người trẻ gặp khó khi bước vào thị trường lao động hiện đại