Nguy cơ bế tắc ngân sách EU và tác động đến viện trợ cho Ukraine
Liệu EU có thể tiếp tục duy trì các khoản viện trợ quan trọng cho Ukraine nếu ngân sách giai đoạn 2028-2034 bị chặn lại? Đức vừa gửi thư cảnh báo về khả năng này, yêu cầu mọi quốc gia thành viên, bao gồm cả CH Séc, phải cùng chung tay đóng góp công bằng. Vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến chính sách tài chính EU mà còn tác động trực tiếp đến các dự án phát triển và hỗ trợ tại nhiều quốc gia thành viên.
Bối cảnh
Ngân sách đa niên của Liên minh châu Âu (EU) được lập cho từng giai đoạn 7 năm, nhằm đảm bảo nguồn tài chính ổn định cho các chương trình phát triển, hỗ trợ nông nghiệp, nghiên cứu, và nhiều lĩnh vực khác. Hiện nay, EU đang chuẩn bị ngân sách cho giai đoạn 2028-2034. Tuy nhiên, việc này đang bị đe dọa bởi tranh cãi liên quan đến việc hỗ trợ tài chính cho Ukraine trong bối cảnh cuộc xung đột kéo dài tại quốc gia này.
Chancellor Đức, ông Merz, đã gửi thư cho Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antóniu Costa, cảnh báo rằng nếu không có sự đồng thuận công bằng trong việc đóng góp tài chính cho Ukraine, ông sẽ chặn tiến trình phê duyệt ngân sách mới. Đây là một động thái nhằm thúc đẩy các quốc gia thành viên, trong đó có CH Séc, tham gia đầy đủ vào việc chia sẻ gánh nặng tài chính.
Diễn biến chính
Theo thư của ông Merz, việc đạt được thỏa thuận về hỗ trợ Ukraine cần phải được ưu tiên trước các cuộc đàm phán ngân sách có tác động tài chính sâu rộng. Nếu các quốc gia không thống nhất được trước cuối năm 2027, theo quy định của các hiệp ước EU, ngân sách hiện tại sẽ tự động được gia hạn với các giới hạn chi tiêu và điều khoản của năm cuối cùng trong khung ngân sách hiện hành.
Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc tất cả các khoản trợ cấp sẽ tiếp tục tự động. Các chương trình mới cần có các quy định pháp lý riêng biệt để được triển khai. Do đó, sự chậm trễ trong phê duyệt ngân sách mới có thể gây khó khăn cho việc khởi động các dự án mới, trong khi các dự án đã được phê duyệt sẽ phụ thuộc vào các quy định và cam kết hiện hành.
EU đặt mục tiêu đạt được thỏa thuận chính trị về ngân sách mới vào cuối năm nay để có thể ban hành các quy định cần thiết trong năm tới. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều nghi ngờ về việc tranh cãi xung quanh tài trợ cho Ukraine có thể làm trì hoãn việc chuẩn bị và triển khai các khoản trợ cấp từ tháng 1 năm 2028 hay không.
Trước đó, vào tháng 11 năm 2020, Hungary và Ba Lan từng chặn một phần ngân sách EU do bất đồng về cơ chế liên kết viện trợ với việc tuân thủ nguyên tắc pháp quyền. Mặc dù cuối cùng đã đạt được thỏa hiệp trước khi bắt đầu giai đoạn ngân sách mới, việc này vẫn khiến các chương trình trợ cấp của EU bị trì hoãn đáng kể. Theo Kiểm toán châu Âu, đến cuối năm 2021, chưa có chương trình chính sách đoàn kết nào được phê duyệt, và đến giữa năm 2022 mới chỉ có 12% được thông qua. Tuy nhiên, sự chậm trễ này chủ yếu do việc ban hành luật chậm và các biện pháp đặc biệt liên quan đến đại dịch, chứ không phải hoàn toàn do việc sử dụng quyền phủ quyết.
Phân tích & Ý nghĩa
Hiện tại, ngân sách EU cho giai đoạn 2021-2027 vẫn được đảm bảo và không bị đe dọa, theo phát ngôn viên Bộ Phát triển Địa phương CH Séc, Veronika Lukášová. Các dự án và chương trình đang diễn ra vẫn tiếp tục bình thường. Tuy nhiên, việc đàm phán ngân sách cho giai đoạn tiếp theo là trách nhiệm của Bộ Tài chính phối hợp với Văn phòng Chính phủ, và đây là vấn đề quan trọng có thể ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực, từ nông nghiệp, nghiên cứu đến hỗ trợ xã hội.
Đức yêu cầu tất cả các quốc gia thành viên, không ngoại trừ CH Séc, phải tham gia đóng góp vào khoản vay hỗ trợ Ukraine trị giá khoảng 70 tỷ EUR vào năm 2027. Đây là khoản hỗ trợ bổ sung ngoài khoản vay 90 tỷ EUR đã được đồng ý cho các năm 2026 và 2027. Tuy nhiên, CH Séc, Slovakia và Hungary đã được phép miễn trừ tham gia khoản vay này trước đó, khiến Đức muốn xóa bỏ các ngoại lệ trong giai đoạn tiếp theo.
Điều này đã gây ra phản ứng từ các nhà lãnh đạo CH Séc và Slovakia, ông Andrej Babiš và Robert Fico, khi họ cho rằng việc tiếp tục hỗ trợ tài chính có thể kéo dài cuộc chiến ở Ukraine và cần tập trung vào việc đạt được hòa bình. Tranh cãi này phản ánh sự khác biệt trong quan điểm chính trị và chiến lược giữa các quốc gia thành viên EU, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến tiến trình phê duyệt ngân sách chung.
Kết luận
Nguy cơ bế tắc trong việc phê duyệt ngân sách EU cho giai đoạn 2028-2034 do tranh cãi về hỗ trợ Ukraine có thể dẫn đến việc trì hoãn các chương trình viện trợ mới và ảnh hưởng đến nhiều dự án phát triển trong EU. Đức đang gây áp lực để tất cả các quốc gia thành viên, bao gồm cả CH Séc, tham gia đóng góp công bằng nhằm đảm bảo sự ổn định tài chính và hỗ trợ lâu dài cho Ukraine. Tuy nhiên, sự khác biệt quan điểm giữa các nước thành viên vẫn là thách thức lớn cho tiến trình này.
Nguy cơ bế tắc ngân sách EU và tác động đến viện trợ cho Ukraine