Nhà thờ đổ Hải Lý - Chứng tích biến đổi khí hậu đầu tiên của Việt Nam
Nhà thờ đổ Hải Lý với tháp chuông đứng sát mép sóng vừa được UBND tỉnh Ninh Bình công nhận là điểm du lịch khu chứng tích biến đổi khí hậu đầu tiên của Việt Nam. Liệu công trình gần một thế kỷ tuổi này có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn về tác động của biến đổi khí hậu và sự thay đổi của vùng ven biển ra sao?
Bối cảnh
Nhà thờ đổ Hải Lý là phần còn lại của nhà thờ Trái Tim Chúa, một công trình kiến trúc gần 100 năm tuổi nằm trên bãi biển thuộc xã Hải Tiến, tỉnh Ninh Bình. Công trình này tọa lạc phía ngoài tuyến đê biển hiện nay, sát mép sóng, phản ánh rõ ràng sự thay đổi của đường bờ biển qua thời gian. Xương Điền, vùng cư trú ven biển nơi nhà thờ tọa lạc, đã được người dân định cư từ cuối thế kỷ 17, đầu thế kỷ 18, với truyền thống quai đê, lấn biển để mở rộng đất sản xuất và bảo vệ làng xóm.
Quá trình đắp đê Ngự Hàm dài gần 12 km từ năm 1864 đến 1885 đã góp phần bảo vệ và mở rộng vùng đất mới cho cư dân địa phương. Tuy nhiên, khu vực này liên tục chịu tác động của thiên nhiên như bão, sóng biển và xói lở, khiến nhiều đoạn đê bị phá hủy và phải lùi vào sâu hơn. Trong gần một thế kỷ, xói lở đã làm mất khoảng 0,5-1 km đất ven biển Hải Hậu, khiến đường bờ biển lùi vào phía đồng ruộng.
Diễn biến chính
Nhà thờ Trái Tim Chúa từng nằm sâu trong đất liền, nhưng hiện nay phần tháp chuông còn lại đứng sát mép sóng, bên ngoài đê biển. Sự dịch chuyển này là minh chứng trực quan cho quá trình biến đổi bờ biển do tác động tổng hợp của sóng, dòng chảy, gió bão và biến đổi khí hậu.
Trong lịch sử, năm 1925, khoảng 3 km đê giáp biển Hải Lý bị vỡ; đến năm 1990, khoảng 1,5 km đê bị phá hỏng và phải lùi vào 150 m. Đến năm 2005, đoạn sạt lở dài khoảng 700 m tiếp tục làm thay đổi cảnh quan ven biển. Những biến động này không chỉ ảnh hưởng đến địa hình mà còn đe dọa các công trình kiến trúc và đời sống cư dân ven biển.
PGS.TSKH Vũ Cao Minh, nguyên Phó viện trưởng Viện Địa chất thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, nhận định vị trí hiện tại của tháp chuông là dấu tích quan trọng giúp nghiên cứu lịch sử biến động bờ biển và quá trình con người khai phá, bảo vệ vùng ven biển trước thiên nhiên khắc nghiệt.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc công nhận nhà thờ đổ Hải Lý là khu chứng tích biến đổi khí hậu mở ra cơ hội bảo tồn và phát triển điểm du lịch gắn với lịch sử biến đổi bờ biển và cư trú ven biển. Đây là một dạng chứng tích đặc biệt tại Việt Nam và hiếm gặp trên thế giới, khi một công trình kiến trúc bị xói lở, nước biển dâng làm thay đổi vị trí một cách rõ rệt.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các công trình, dấu tích chịu tác động của thiên tai và biến đổi khí hậu có thể được bảo tồn để phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục cộng đồng và phát triển du lịch. Ví dụ, ở Anh, tháp đôi nhà thờ Thánh Mary tại làng Reculver được giữ lại như minh chứng cho xói lở bờ biển; tại Mỹ, các dấu tích sau bão Katrina được bảo tồn trong các khu tưởng niệm; còn ở Đài Loan, công viên chứng tích sạt lở và lũ bùn đá sau bão Morakot vừa tưởng niệm nạn nhân vừa phục vụ giáo dục phòng chống thiên tai.
PGS Minh nhấn mạnh giá trị của khu chứng tích không chỉ là giữ lại công trình mà còn giúp người dân hiểu được nguyên nhân vì sao công trình lại nằm ở vị trí hiện tại, sự thay đổi của đường bờ biển và cách con người ứng phó với thiên nhiên. Khi làm được điều này, chứng tích mới có giá trị khoa học, giáo dục và du lịch bền vững.
Kết luận
Nhà thờ đổ Hải Lý không chỉ là một di tích kiến trúc mà còn là minh chứng sống động cho sự biến đổi khí hậu và tác động của thiên nhiên lên vùng ven biển Việt Nam. Việc được công nhận là điểm du lịch khu chứng tích biến đổi khí hậu mở ra cơ hội bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường ven biển.
Hình ảnh từ bài viết
Nhà thờ đổ Hải Lý tháng 7/2026. Ảnh: Lê Hoàng
Nhà thờ đổ Hải Lý tháng 8/2026. Ảnh: Lê Hoàng
Nhà thờ đổ Hải Lý - Chứng tích biến đổi khí hậu đầu tiên của Việt Nam