Nhãn xuồng Vĩnh Châu rớt giá thấp nhất ba năm, người trồng chỉ hòa vốn
Nhãn xuồng cơm vàng Vĩnh Châu, đặc sản nổi tiếng vùng ven biển tỉnh Sóc Trăng cũ, đang vào vụ thu hoạch với giá chỉ từ 11.000 đến 15.000 đồng mỗi kg. Đây là mức giá thấp nhất trong vòng ba năm trở lại đây, gây khó khăn cho người trồng khi sản lượng tăng mạnh nhưng thương lái thu mua dè dặt, chỉ lấy theo từng đợt nhỏ.
Bối cảnh
Nhãn xuồng cơm vàng là giống nhãn đặc sản của vùng Vĩnh Châu và Vĩnh Phước thuộc tỉnh Sóc Trăng, nổi tiếng với trái to, cơm dày, giòn, ráo nước và vị ngọt thanh. Trước đây, loại nhãn này từng được người tiêu dùng ưa chuộng và có giá bán cao, đặc biệt vào đầu vụ hoặc các đợt thu hoạch nghịch mùa.
Tuy nhiên, năm nay giá nhãn xuồng giảm sâu dù sản lượng tăng mạnh. Người trồng phải đối mặt với tình trạng thương lái mua nhỏ giọt, không thể thu mua hết lượng trái chín đồng loạt, khiến giá cả tụt giảm. Đây là điều đáng chú ý bởi nhãn xuồng chỉ có thể neo trên cây khoảng nửa tháng, sau đó trái nhanh chóng giảm chất lượng nếu không tiêu thụ kịp.
Diễn biến chính
Chị Kha Thanh Thủy, ở phường Vĩnh Châu, vừa thu hoạch gần 4.000 m2 nhãn xuồng cơm vàng với hơn ba tấn trái, bán với giá 12.000 đồng mỗi kg. Chị cho biết năm nay trái nhiều hơn nhưng thương lái không mua kịp vì nhiều vườn thu hoạch cùng lúc.
Theo chị Thủy, trong khoảng ba năm trở lại đây, giá nhãn chỉ dao động từ 12.000 đến 15.000 đồng mỗi kg, thấp hơn nhiều so với trước đây khi đầu vụ có thể đạt 30.000-35.000 đồng và đợt thu hoạch nghịch mùa lên tới 50.000-60.000 đồng mỗi kg. Năm nay, thương lái chỉ mua nhỏ giọt, mỗi ngày khoảng 50-100 kg để bán lẻ, khiến việc thu hoạch không kịp tốc độ trái chín.
Bà Lai Xiếu Lén, 78 tuổi, ở phường Vĩnh Phước, cũng vừa bán lứa nhãn đầu vụ với giá 13.000 đồng mỗi kg, sau đó giảm còn 12.000 đồng. Với diện tích gần 3.000 m2 nhãn hơn 15 năm tuổi, bà còn khoảng 500 kg chuẩn bị thu hoạch. Chi phí đầu tư mỗi 1.000 m2 khoảng 13 triệu đồng, chưa tính tiền thuê nhân công, nên với giá hiện tại bà chỉ hòa vốn.
Ông Huỳnh Hồ Dém, Giám đốc Hợp tác xã nhãn xuồng cơm vàng Vĩnh Châu, cho biết đơn vị có 20 thành viên canh tác hơn 140 ha nhãn, sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao. Gia đình ông gắn bó với loại cây này hơn 30 năm, hiện có gần một ha với hơn 140 gốc nhãn.
Ông Dém cho biết những năm đầu phát triển, nhãn xuồng cơm vàng được ưa chuộng với giá bán tại vườn từ 40.000-50.000 đồng mỗi kg. Năm nay đầu vụ giá còn khoảng 35.000 đồng, nhưng sau đó giảm nhanh xuống chỉ còn 11.000-12.000 đồng mỗi kg.
Theo ông, nguyên nhân chính là do mưa đến sớm khiến nhiều vườn ra bông cùng lúc, thời gian thu hoạch chỉ gói gọn trong khoảng một tháng, thay vì kéo dài gần ba tháng như trước. Sản lượng dồn vào một thời điểm trong khi thương lái không thể thu mua hết, dẫn đến giá giảm mạnh.
Chi phí đầu tư hiện chiếm khoảng 70% doanh thu, nên lợi nhuận của người trồng chỉ còn khoảng 30%, bằng một nửa so với những năm trước. Việc xử lý nhãn ra trái vụ cũng chưa khả thi do hạn chế về nguồn nước và kỹ thuật, dù giá bán trái vụ cao hơn nhiều.
Ông Lưu Khánh Đông, Phó trưởng Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Vĩnh Phước, xác nhận mức giá hiện nay là thấp nhất trong khoảng ba năm qua. Ông cũng cho biết thời tiết năm nay diễn biến bất thường, không theo quy luật như trước, khiến nhiều nhà vườn xử lý ra hoa không đạt, buộc cây cho trái đồng loạt trong khoảng một tháng rưỡi thay vì kéo dài gần ba tháng.
Ông Đông giải thích rằng những năm trước, người dân thu hoạch cách nhau 5-10 ngày nên nguồn cung không dồn vào cùng thời điểm. Năm nay gặp mưa, trái bị nám và dễ thối nên người dân phải tranh thủ bán nhanh, nếu không trái sẽ rụng nhiều.
Ông cũng nhận định ngoài nguồn cung tăng mạnh, sức tiêu thụ cũng giảm so với trước. Khi nhãn xuồng cơm vàng không còn mới lạ, nhu cầu thị trường giảm dần. Diện tích trồng nhãn tại một số địa phương cũng tăng lên, tạo thêm sức cạnh tranh khiến giá liên tục giảm.
Đầu ra của nhãn chủ yếu phụ thuộc vào thương lái, tiêu thụ tại TP Cần Thơ, Cà Mau và một phần nhỏ đưa lên TP HCM. Phường Vĩnh Phước hiện có hơn 220 ha nhãn xuồng cơm vàng, năng suất bình quân khoảng 6 tấn mỗi ha. Với giá hiện nay, nhiều nhà vườn chỉ hòa vốn hoặc lợi nhuận rất thấp.
Việc chuyển đổi sang cây trồng khác không dễ do phần lớn vườn nhãn đã khép tán, không thể trồng xen. Địa phương khuyến cáo người dân cải tạo, tỉa thưa vườn để nâng cao hiệu quả sản xuất. Phường cũng từng tính đến phát triển các sản phẩm chế biến như nhãn sấy và kết hợp du lịch trải nghiệm, nhưng đến nay chưa triển khai hiệu quả.
Phân tích & Ý nghĩa
Giá nhãn xuồng Vĩnh Châu giảm sâu phản ánh sự mất cân bằng giữa cung và cầu trong thị trường nông sản đặc sản này. Sản lượng tăng đột biến do thời tiết bất thường khiến nhiều cây ra hoa cùng lúc, tập trung thu hoạch trong thời gian ngắn, tạo ra áp lực lớn lên đầu ra.
Thương lái không thể thu mua hết lượng trái chín đồng loạt, dẫn đến việc họ chỉ mua nhỏ giọt để bán lẻ, kéo theo giá giảm mạnh. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người trồng, trong khi chi phí đầu tư vẫn ở mức cao, khiến lợi nhuận giảm một nửa so với trước.
Đối với người Việt tại Séc và châu Âu, đặc biệt những ai kinh doanh nông sản hoặc quan tâm đến thị trường Việt Nam, câu chuyện này cho thấy sự khó khăn trong chuỗi cung ứng nông sản đặc sản truyền thống. Việc giá cả biến động mạnh cũng ảnh hưởng đến ngành chế biến và xuất khẩu nếu có liên quan.
Hơn nữa, việc chuyển đổi cây trồng không dễ dàng do đặc tính vườn nhãn đã phát triển ổn định, nên người nông dân phải tìm cách tối ưu hóa sản xuất và đa dạng hóa sản phẩm như chế biến hoặc du lịch trải nghiệm để tăng giá trị gia tăng.
Kết luận
Nhãn xuồng Vĩnh Châu năm nay vào vụ với giá bán thấp nhất trong ba năm qua, gây áp lực lớn lên người trồng khi sản lượng tăng mạnh nhưng đầu ra không theo kịp. Đây là hệ quả của thời tiết bất thường, sự cạnh tranh gia tăng và nhu cầu thị trường giảm dần. Người trồng chỉ hòa vốn hoặc lợi nhuận rất thấp, trong khi việc chuyển đổi cây trồng hay phát triển sản phẩm chế biến vẫn còn nhiều thách thức.
Hình ảnh từ bài viết
Ông Dém nói về những chùm nhãn có chất lượng trái xấu, không được mua với giá cao. Ảnh: Chúc Ly
Nhãn xuồng Vĩnh Châu rớt giá thấp nhất ba năm, người trồng chỉ hòa vốn