Nhiên liệu bay từ rác thải chưa đủ, kế hoạch bay không phát thải cần xem lại
Ngành hàng không thế giới đang đối mặt với thách thức lớn trong việc giảm phát thải khí nhà kính, khi nguồn nhiên liệu bay bền vững (SAF) sản xuất từ rác thải và dầu ăn đã qua sử dụng chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Liệu kế hoạch đạt mục tiêu không phát thải ròng vào năm 2050 có thể thực hiện được? Đây là câu hỏi được đặt ra sau những cảnh báo mới nhất từ các hãng hàng không.
Bối cảnh
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, ngành hàng không đã cam kết đạt được mục tiêu carbon trung hòa (net zero) vào năm 2050. Đây là một phần trong nỗ lực toàn cầu nhằm hạn chế sự gia tăng nhiệt độ trái đất. Nhiên liệu bay bền vững (Sustainable Aviation Fuel - SAF) là một trong những giải pháp then chốt để giảm lượng khí thải CO2 từ máy bay. SAF được sản xuất từ các nguồn nguyên liệu tái tạo như dầu ăn đã qua sử dụng, mỡ động vật, hoặc chất thải nông nghiệp, có thể pha trộn với nhiên liệu truyền thống để giảm phát thải.
Ví dụ điển hình cho việc ứng dụng SAF là chuyến bay xuyên Đại Tây Dương của hãng Virgin Atlantic vào tháng 11 năm 2023, khi một chiếc máy bay sử dụng hoàn toàn nhiên liệu SAF từ London đến New York. Sự kiện này chứng minh về mặt kỹ thuật, bay đường dài bằng nhiên liệu thân thiện với môi trường là khả thi.
Diễn biến chính
Tuy nhiên, sản lượng nhiên liệu SAF hiện nay còn rất hạn chế. Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), sản lượng SAF toàn cầu chỉ đạt 2,4 triệu tấn mỗi năm, tương đương 0,8% nhu cầu nhiên liệu của ngành hàng không. Mục tiêu đến năm 2050 là SAF sẽ chiếm tới 65% tổng lượng nhiên liệu, tương đương khoảng 500 triệu tấn. Khoảng cách giữa thực tế và mục tiêu là rất lớn và chưa có dấu hiệu được thu hẹp nhanh chóng.
Willie Walsh, Tổng giám đốc IATA, bày tỏ sự thất vọng khi các nhà sản xuất nhiên liệu không thực hiện đúng cam kết, đồng thời chỉ trích các chính phủ vì tiến độ chậm trong việc thực hiện các thỏa thuận quốc tế như chương trình Corsia của Liên Hiệp Quốc nhằm giảm phát thải trong hàng không.
Thêm vào đó, căng thẳng tại Trung Đông gần đây càng làm nổi bật sự phụ thuộc của ngành hàng không vào dầu mỏ truyền thống. Hiện nay, công nghệ sản xuất SAF chủ yếu dựa trên xử lý axit béo và dầu thực vật, đồng thời nghiên cứu thêm các nguồn nguyên liệu khác như chất thải sinh học, ethanol hay methanol.
Đáng chú ý, dòng vốn đầu tư vào SAF cũng có dấu hiệu giảm tốc. Mặc dù đầu tư tăng từ 0,5 tỷ USD năm 2021 lên 2,75 tỷ USD năm 2024, nhưng năm ngoái lại giảm xuống còn 1,8 tỷ USD, cho thấy sự không ổn định trong việc phát triển nguồn nhiên liệu thay thế này.
Phân tích & Ý nghĩa
Ngành hàng không đang đứng trước nhiều thách thức kỹ thuật và kinh tế để thực hiện mục tiêu không phát thải. Một số loại nhiên liệu bền vững có thể gây hại cho các bộ phận như gioăng cao su trong động cơ máy bay cũ, đòi hỏi phải có sự điều chỉnh hoặc thay thế thiết bị. Ngoài ra, các công nghệ thay thế như động cơ điện hay sử dụng hydro vẫn còn hạn chế và phù hợp chủ yếu với các chuyến bay ngắn, trong khi các chuyến bay đường dài vẫn phụ thuộc vào nhiên liệu lỏng.
Việc chậm trễ trong việc cung cấp các máy bay mới tiết kiệm nhiên liệu cũng là một rào cản. Các thiết kế máy bay hiện đại như cánh hẹp với sải cánh lớn hay kiểu cánh tự động gặp khó khăn khi phải thích nghi với hạ tầng sân bay hiện tại, vốn không được thiết kế để phục vụ những loại máy bay có kích thước đặc biệt này.
Kết luận
Những cảnh báo từ các hãng hàng không cho thấy kế hoạch đạt mục tiêu không phát thải ròng vào năm 2050 đang gặp nhiều khó khăn do nguồn cung nhiên liệu bền vững chưa đủ và các hạn chế kỹ thuật. Điều này đặt ra yêu cầu cần xem xét lại chiến lược và tăng cường đầu tư để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh trong ngành hàng không toàn cầu.
Nhiên liệu bay từ rác thải chưa đủ, kế hoạch bay không phát thải cần xem lại