Nhu cầu điện miền Bắc tăng mạnh, mỗi năm cần thêm 2.000 MW công suất
Miền Bắc Việt Nam đang chứng kiến sự gia tăng nhanh chóng nhu cầu điện năng, đặc biệt tại 17 tỉnh phía Bắc (trừ Hà Nội). Điều này đặt ra thách thức lớn cho hệ thống điện khu vực khi mỗi năm cần bổ sung khoảng 1.800-2.000 MW công suất phủ đỉnh để đáp ứng tăng trưởng kinh tế và dòng vốn đầu tư nước ngoài.
Bối cảnh
Thông tin trên được ông Đỗ Văn Năm, thành viên Hội đồng thành viên Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC), chia sẻ tại hội thảo "An ninh năng lượng đến năm 2030: Khơi thông nguồn lực phát triển hạ tầng năng lượng" tổ chức ngày 17 tháng 7 tại TP HCM. EVNNPC hiện cung cấp điện cho 17 tỉnh, thành phía Bắc, phục vụ khoảng 11,6 triệu khách hàng, với tốc độ tăng trưởng điện thương phẩm và công suất phụ tải lớn nhất trong số 5 tổng công ty phân phối điện của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).
Đến năm 2025, sản lượng điện thương phẩm khu vực dự kiến đạt khoảng 106 tỷ kWh, tăng 7,31% so với năm trước. Đến năm 2030, sản lượng này dự kiến vượt 160 tỷ kWh với công suất phụ tải cực đại khoảng 32.800 MW. Riêng trong cuối tháng 5 và đầu tháng 6 năm nay, phụ tải khu vực đã lên tới 20.400 MW, có thời điểm chạm 21.500 MW. Đó là lý do miền Bắc cần bổ sung khoảng 1.800-2.000 MW công suất phủ đỉnh mỗi năm để đáp ứng nhu cầu vào giờ cao điểm.
Diễn biến chính
Động lực tăng trưởng nhu cầu điện chủ yếu đến từ sự mở rộng nhanh của các khu công nghiệp và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào các trung tâm công nghiệp phía Bắc. Các tập đoàn sản xuất lớn như Samsung, Toyota, Honda cùng hệ thống doanh nghiệp vệ tinh kéo theo nhu cầu điện công nghiệp tăng nhanh chóng. Hiện nhóm ngành công nghiệp và xây dựng chiếm khoảng 60-65% điện thương phẩm khu vực, trong khi điện sinh hoạt chiếm khoảng 30-31%.
Áp lực không chỉ đến từ sản lượng điện mà còn từ thời gian xuất hiện phụ tải cao điểm. Trong các đợt nắng nóng, nhu cầu điện thường tăng mạnh từ khoảng 17h30 đến 22h, tạo sức ép lớn lên hệ thống truyền tải và phân phối điện.
Để đáp ứng tốc độ tăng trưởng này, EVNNPC đã triển khai 537 dự án lưới điện 110 kV, bổ sung khoảng 21.000 MVA công suất trạm biến áp và xây dựng gần 6.800 km đường dây. Bên cạnh đó, đơn vị cũng triển khai chương trình điều chỉnh phụ tải (Demand Response - DR) với các khách hàng lớn trong lĩnh vực xi măng, thép, điện tử nhằm dịch chuyển sản xuất sang thời điểm phù hợp hơn, giúp giảm tải cho hệ thống trong giờ cao điểm.
Trong các đợt nắng nóng gần đây, chương trình DR đã giúp giảm từ 800 đến 1.200 MW phụ tải cho hệ thống. Đồng thời, EVNNPC đang lắp đặt hơn 500 MW hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (Battery Energy Storage System - BESS) tại các trạm biến áp 110 kV, dự kiến vận hành vào cuối tháng 10. Đơn vị cũng khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ tại các khu công nghiệp.
Phân tích & Ý nghĩa
Hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) được xem là giải pháp quan trọng giúp tích trữ điện khi dư thừa, bổ sung công suất vào giờ cao điểm và tăng tính linh hoạt cho hệ thống điện, đặc biệt khi tỷ trọng các nguồn năng lượng tái tạo ngày càng tăng. Đây là xu hướng phù hợp với chiến lược phát triển năng lượng sạch và bền vững.
Tuy nhiên, ông Đỗ Văn Năm cũng nhấn mạnh rằng đầu tư hạ tầng sẽ khó đáp ứng kịp nhu cầu nếu các điểm nghẽn về cơ chế chưa được tháo gỡ. Một số dự án điện khí LNG, nhiệt điện và lưới truyền tải vẫn mất nhiều thời gian chuẩn bị do liên quan đến nhiều quy định pháp luật phức tạp. Ông kiến nghị sớm hoàn thiện khung pháp lý để rút ngắn thời gian triển khai dự án, đồng thời tiếp tục cải cách thị trường điện theo hướng phân định rõ vai trò giữa phát điện, truyền tải và phân phối. Nhà nước nên tập trung đầu tư hạ tầng truyền tải, trong khi khuyến khích khu vực tư nhân tham gia phát triển nguồn điện và bán lẻ điện.
Ở góc độ vĩ mô, PGS TS Võ Xuân Vinh cho rằng Việt Nam đang đối mặt với "thách thức kép" khi vừa phải bảo đảm năng lượng cho tăng trưởng kinh tế, vừa thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, trong bối cảnh hơn một nửa sản lượng điện hiện vẫn đến từ nhiên liệu hóa thạch. Sức ép lên hệ thống năng lượng sẽ tiếp tục gia tăng do chuyển dịch năng lượng, biến động địa chính trị và sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI) cùng các trung tâm dữ liệu. Đến năm 2030, nhu cầu điện Việt Nam có thể tiến gần 1.000 tỷ kWh, trong khi một trung tâm dữ liệu quy mô lớn có thể tiêu thụ lượng điện tương đương một tỉnh.
Ông Vinh cho rằng bài toán an ninh năng lượng không chỉ nằm ở việc phát triển thêm nguồn điện mà còn cần đầu tư đồng bộ vào lưới truyền tải, hệ thống lưu trữ, cải cách thị trường điện và huy động hiệu quả nguồn lực xã hội. Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng nhanh từ công nghiệp, FDI, AI và các trung tâm dữ liệu, bảo đảm nguồn cung sẽ không còn là nhiệm vụ riêng của ngành điện mà đòi hỏi sự phối hợp từ cơ chế chính sách, đầu tư hạ tầng đến đổi mới công nghệ.
Kết luận
Nhu cầu điện miền Bắc đang tăng nhanh và đòi hỏi bổ sung hàng nghìn MW công suất mỗi năm để đáp ứng phát triển kinh tế và đầu tư nước ngoài. Trong khi EVNNPC đã triển khai nhiều dự án mở rộng lưới điện và áp dụng các giải pháp kỹ thuật như điều chỉnh phụ tải và lưu trữ năng lượng, thì việc tháo gỡ cơ chế pháp lý và cải cách thị trường điện vẫn là yếu tố then chốt để đảm bảo an ninh năng lượng bền vững cho khu vực.
Hình ảnh từ bài viết
Ông Đỗ Văn Năm, thành viên Hội đồng thành viên Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) chia sẻ tại hội thảo sáng 17/7 ở TP HCM. Ảnh: Một Thế Giới
Nhu cầu điện miền Bắc tăng mạnh, mỗi năm cần thêm 2.000 MW công suất