Nhựa sinh học: Giải pháp xanh đang tìm chỗ đứng trên thị trường toàn cầu
Nhựa sinh học đang được xem là một hướng đi mới trong cuộc chiến chống ô nhiễm nhựa truyền thống. Liệu loại vật liệu này có thể thay thế nhựa hóa thạch vốn tồn tại hàng trăm năm trong môi trường? Những thách thức nào đang cản trở sự phát triển của nhựa sinh học trên thị trường toàn cầu?
Bối cảnh
Nhựa truyền thống, sản xuất chủ yếu từ nguyên liệu hóa thạch như dầu mỏ, tồn tại trong môi trường hàng chục đến hàng trăm năm. Quá trình phân hủy chậm này khiến nhựa phân mảnh thành các hạt vi nhựa và nano nhựa, gây ô nhiễm nghiêm trọng đại dương, không khí, thực phẩm và thậm chí cả cơ thể người. Trước thực trạng này, nhựa sinh học ra đời như một giải pháp thay thế bền vững hơn.
Nhựa sinh học là loại nhựa được làm từ nguyên liệu có nguồn gốc sinh học hoặc có khả năng phân hủy sinh học, hoặc cả hai. Ví dụ như polyhydroxyalkanoate (PHA) do CJ Biomaterials – một công ty thuộc tập đoàn CJ Group (Hàn Quốc) sản xuất tại nhà máy ở Pasuruan (Indonesia) từ năm 2022. PHA được tạo ra bằng quá trình lên men đường từ thực vật, sau đó chế biến thành hạt polymer dùng để đúc các vật dụng như nĩa, ống hút và màng bọc thực phẩm.
Diễn biến chính
Tại phòng thí nghiệm của CJ Biomaterials ở Woburn, Massachusetts (Mỹ), các kỹ thuật viên tiến hành lên men đường để tạo ra PHA – một polymer có thể phân hủy sinh học trong vòng sáu tháng khi được ủ compost. Đây là điểm khác biệt lớn so với nhựa truyền thống, vốn tồn tại lâu dài và gây ô nhiễm vi nhựa.
Trên thị trường toàn cầu, nhựa sinh học mới chiếm khoảng 0,5% trong tổng hơn 400 triệu tấn nhựa sản xuất mỗi năm, theo tổ chức European Bioplastics. Trung Quốc, Thụy Điển và Mỹ là những quốc gia dẫn đầu trong lĩnh vực này. Năm 2023, Viện 5 Gyres tại California đã thực hiện thử nghiệm đặt 22 sản phẩm làm từ nhựa truyền thống và nhựa sinh học vào các môi trường khác nhau tại Florida, California và Maine. Kết quả cho thấy các sản phẩm nhựa sinh học phân hủy rõ rệt sau 64 tuần, trong khi nhựa truyền thống hầu như không thay đổi.
Ông Marcus Eriksen, đồng sáng lập Viện 5 Gyres, nhận xét: "Chiếc thìa nhựa tổng hợp gần như không thay đổi so với lúc đầu, trong khi thìa làm từ vật liệu phân hủy sinh học gần như biến mất." Viện đang tiếp tục nghiên cứu thế hệ bao bì nhựa sinh học mới và khuyến nghị ưu tiên sử dụng loại vật liệu này để giảm thiểu ô nhiễm vi nhựa.
Phân tích & Ý nghĩa
Nhựa sinh học được xem là một phần trong nhóm giải pháp giúp giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và hạn chế ô nhiễm môi trường. Tuy nhiên, chi phí sản xuất nhựa sinh học hiện vẫn cao hơn nhựa truyền thống, khiến việc mở rộng ứng dụng gặp khó khăn. Bên cạnh đó, hệ thống xử lý sau sử dụng như các cơ sở ủ compost hữu cơ ở nhiều nơi vẫn còn hạn chế, đặc biệt ở các quốc gia chưa phát triển hạ tầng này.
Thêm vào đó, nhựa sinh học và nhựa truyền thống thường có hình thức và cảm giác tương tự nhau, gây khó khăn trong việc phân loại và xử lý đúng cách tại các cơ sở ủ compost. Một số nơi còn từ chối nhận nhựa sinh học do lo ngại ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng đất sau xử lý.
Một số tổ chức môi trường cũng cảnh báo rằng nhựa sinh học vẫn duy trì mô hình sản phẩm dùng một lần, có thể làm phân tán sự chú ý khỏi các giải pháp bền vững hơn như giảm tiêu thụ nhựa. Họ cho rằng đất nông nghiệp nên ưu tiên trồng cây lương thực thay vì sản xuất nguyên liệu cho nhựa sinh học.
Kết luận
Nhựa sinh học đang dần khẳng định vị trí trên thị trường vật liệu xanh với khả năng phân hủy nhanh và nguồn gốc thân thiện môi trường. Tuy nhiên, để loại nhựa này thực sự phổ biến và thay thế nhựa truyền thống, cần có sự phát triển đồng bộ về công nghệ sản xuất, hạ tầng xử lý sau sử dụng và chính sách hỗ trợ. Điều này cũng ảnh hưởng trực tiếp đến các ngành kinh doanh nhỏ, dịch vụ ăn uống và tiêu dùng hàng ngày, trong đó có cộng đồng người Việt tại nhiều nước, khi xu hướng sử dụng vật liệu thân thiện môi trường ngày càng được quan tâm.
Hình ảnh từ bài viết
Ống hút làm từ PHA. Ảnh: CJ Biomaterials
Nhựa sinh học: Giải pháp xanh đang tìm chỗ đứng trên thị trường toàn cầu