Những điều cần biết khi lập di chúc để tránh tranh chấp pháp lý
Lập di chúc là việc làm quan trọng nhằm bảo đảm quyền lợi của người để lại tài sản và người thừa kế. Tuy nhiên, nhiều tranh cãi vẫn xảy ra khi di chúc không đúng quy định pháp luật hoặc có dấu hiệu bị ép buộc. Vậy người dân cần lưu ý những gì để bản di chúc có hiệu lực và hạn chế tranh chấp?
Bối cảnh
Di chúc là văn bản pháp lý ghi lại ý chí của người để lại tài sản về việc phân chia tài sản sau khi qua đời. Theo Bộ luật Dân sự 2015 của Việt Nam, di chúc phải đảm bảo các điều kiện về năng lực hành vi, ý chí tự nguyện và hình thức hợp pháp để được công nhận. Việc lập di chúc không đúng quy định có thể dẫn đến tranh chấp, kiện tụng kéo dài, gây ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên liên quan.
Trong thực tế, nhiều người dân còn băn khoăn về hình thức lập di chúc, ai có thể làm chứng, và cách thức bảo vệ quyền lợi khi có tranh chấp xảy ra. Do đó, việc hiểu rõ các quy định pháp luật và lựa chọn hình thức phù hợp là rất cần thiết.
Diễn biến chính
ThS Nguyễn Đức Hiếu, Phó trưởng phòng pháp chế Trường đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TP.HCM, cho biết một di chúc hợp pháp phải đáp ứng các điều kiện về năng lực, ý chí tự nguyện, nội dung và hình thức theo quy định pháp luật.
- Người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối, đe dọa hay cưỡng ép khi lập di chúc.
- Nội dung di chúc không được vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội.
- Hình thức di chúc phải tuân thủ quy định của pháp luật.
Bộ luật Dân sự 2015 thừa nhận hai hình thức di chúc chính là di chúc bằng văn bản và di chúc miệng. Di chúc miệng chỉ được lập khi tính mạng người lập bị đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản.
Trong nhóm di chúc bằng văn bản, có các loại:
- Di chúc tự viết không có người làm chứng.
- Di chúc bằng văn bản có người làm chứng.
- Di chúc được công chứng hoặc chứng thực.
ThS Hiếu khuyến cáo người dân nên chọn hình thức công chứng hoặc chứng thực để đảm bảo tính pháp lý cao nhất. Công chứng viên có trách nhiệm kiểm tra năng lực, sự tự nguyện và tính hợp pháp của di chúc. Nếu nghi ngờ về khả năng nhận thức hay có dấu hiệu cưỡng ép, công chứng viên có thể từ chối hoặc yêu cầu xác minh, giám định theo quy định, giúp hạn chế tranh chấp về sau.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc lựa chọn hình thức công chứng hoặc chứng thực di chúc không chỉ giúp bảo vệ ý chí của người lập mà còn tạo cơ sở pháp lý vững chắc khi có tranh chấp xảy ra. Công chứng viên là người có chuyên môn, được Nhà nước ủy quyền xác minh các điều kiện hợp pháp, từ đó giảm thiểu rủi ro về việc di chúc bị làm giả, bị ép buộc hay không minh mẫn.
Trong trường hợp người dân tự lập di chúc bằng tay, TS Nguyễn Trí Cường từ Trường đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TP.HCM, lưu ý cần tự tay viết toàn bộ và ký tên. Nếu đánh máy hoặc nhờ người khác viết, phải có ít nhất hai người làm chứng độc lập, không thuộc diện bị loại trừ như người thừa kế hay người chưa thành niên, ký hoặc điểm chỉ trước mặt người lập di chúc trong cùng một buổi.
Đặc biệt, với di chúc nhiều trang, người lập phải đánh số và ký hoặc điểm chỉ từng trang, đồng thời chỉ định rõ tài sản thuộc quyền sở hữu của mình. Ngoài ra, lưu giữ chứng cứ về sự minh mẫn như giấy khám sức khỏe gần thời điểm lập di chúc, hình ảnh hoặc video quá trình lập di chúc cũng là cách bảo vệ quyền lợi hữu hiệu.
Kết luận
Để di chúc có hiệu lực và hạn chế tranh chấp, người dân nên ưu tiên lập di chúc công chứng hoặc chứng thực, đảm bảo các điều kiện về năng lực và ý chí tự nguyện. Việc lưu giữ chứng cứ minh mẫn và tuân thủ quy định về hình thức cũng góp phần bảo vệ quyền lợi của người lập và người thừa kế. Khi có thay đổi ý định, cần ghi rõ việc thay thế hoặc hủy bỏ di chúc trước để tránh mâu thuẫn giữa các bản di chúc.
Hình ảnh từ bài viết
Người dân làm thủ tục hành chính - Ảnh: PHẠM TUẤN
Người dân nên làm gì khi muốn làm di chúc? - Ảnh 2.
Những điều cần biết khi lập di chúc để tránh tranh chấp pháp lý