Phát hiện sợi lông công độc đáo trên long bào vua Lê Dụ Tông
Long bào – trang phục biểu tượng quyền lực của các vua chúa Việt Nam – vừa được các nhà nghiên cứu khảo cổ phát hiện sử dụng một loại vật liệu đặc biệt: sợi lông công. Phát hiện này không chỉ làm sáng tỏ kỹ thuật dệt may cung đình thời Lê mà còn hé lộ quy trình chế tác tinh xảo với nhiều công đoạn thêu, vẽ màu bổ sung sau khi dệt.
Bối cảnh
Long bào vua Lê Dụ Tông (1679-1731) là hiện vật quý giá lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia Việt Nam. Hai hiện vật mang số hiệu 37168 và 37169 được phát hiện trong cuộc khai quật mộ hợp chất Bái Trạch năm 1964, thuộc thời kỳ Đại Việt dưới triều Lê. Đây là giai đoạn văn hóa vật chất và trang phục cung đình phát triển tinh tế, phản ánh quyền lực và thẩm mỹ của triều đại phong kiến.
Trước đây, các nghiên cứu chủ yếu tập trung mô tả hình thức và kích thước của long bào. Đến năm 2009, TS Nguyễn Việt cùng nghệ nhân làng Vạn Phúc mới xác định được phương thức thêu dệt, đề xuất phương án phục dựng. Tuy nhiên, những phát hiện mới nhất tại Hội thảo thông báo khảo cổ học toàn quốc năm 2026 đã mở rộng hiểu biết về vật liệu và kỹ thuật chế tác.
Diễn biến chính
Qua quan sát trực tiếp và soi kính hiển vi, nhóm nghiên cứu do ông Nguyễn Đức Hùng dẫn đầu đã nhận diện hệ thống vật liệu phong phú trên long bào, gồm:
- Ba loại sợi tơ dùng làm nền vải và hoa văn phụ.
- Hai loại kim tuyến – viên kim tuyến xoắn tròn và phiến kim tuyến dẹt – tạo hoa văn chính và thêu chằng chặn.
- Sợi chỉ bện dùng để thêu.
- Sợi lông công – phát hiện mới chưa từng ghi nhận trong các nghiên cứu về vải sợi cổ Việt Nam.
Sợi lông công được tập trung ở các chi tiết nhỏ như hỏa châu, lông mày, mắt rồng chính và san hô, tạo điểm nhấn nổi bật nhờ màu xanh, đen tự nhiên và khả năng thay đổi sắc độ theo góc chiếu sáng. Đáng chú ý, lông công không dùng nguyên trạng mà được xử lý thành sợi dệt bằng cách loại bỏ phần ống, xoắn quanh lõi tơ, tương tự kỹ thuật "khổng tước sợi" trong nghề dệt vân cẩm Nam Kinh thời Minh - Thanh ở Trung Quốc.
Bên cạnh đó, nhóm còn phát hiện dấu vết thêu sửa hoa văn rồng sau khi dệt. Ví dụ, mũi rồng lớn trên thân áo được dệt theo kiểu tương tự hình rồng trên vai, nhưng lớp thêu đè lên tạo thành hình dạng khác hẳn, cho thấy người thợ đã chủ ý thay đổi thiết kế ban đầu. Các công đoạn chế tác gồm dệt hoa văn chính, thêu chi tiết bổ sung, thêu chằng chặn bằng kim tuyến lớn, vẽ màu rồi cắt may, được thực hiện xen kẽ, phức tạp hơn suy nghĩ trước đây.
Phân tích & Ý nghĩa
Phát hiện sợi lông công trên long bào vua Lê Dụ Tông là bước đột phá trong nghiên cứu trang phục cung đình Việt Nam, mở ra hướng tiếp cận mới về kỹ thuật dệt may và vật liệu sử dụng. Sợi lông công không chỉ tạo điểm nhấn thẩm mỹ mà còn thể hiện sự tinh xảo và sáng tạo trong nghề dệt vải thời Lê, khi người thợ biết tận dụng màu sắc tự nhiên và hiệu ứng ánh sáng để làm nổi bật hoa văn.
Việc phát hiện dấu vết thêu sửa và vẽ màu sau khi dệt cũng cho thấy quy trình chế tác long bào không đơn giản, mà là sự phối hợp nhiều kỹ thuật thủ công tinh vi, phản ánh trình độ kỹ thuật và thẩm mỹ cao của các nghệ nhân cung đình. Điều này góp phần làm rõ hơn về văn hóa vật chất Đại Việt, đồng thời cung cấp tư liệu quý giá cho việc phục dựng và bảo tồn trang phục truyền thống.
Kết luận
Những phát hiện mới trên long bào vua Lê Dụ Tông không chỉ làm sáng tỏ kỹ thuật dệt may cung đình thời Lê mà còn mở ra hướng nghiên cứu sâu hơn về nguồn gốc và kỹ thuật chế tác vật liệu cổ. Đây là minh chứng cho sự phong phú và tinh tế của văn hóa Đại Việt, đồng thời góp phần nâng cao giá trị bảo tồn các hiện vật lịch sử quốc gia.
Hình ảnh từ bài viết
Long bào vua Lê Dụ Tông. Ảnh: Nhóm nghiên cứu
Các chi tiết dệt bằng sợi lông công trên long bào vua Lê Dụ Tông. Ảnh: Nhóm nghiên cứu
Chi tiết thêu đè lên long bào. Ảnh: Nhóm nghiên cứu
Phát hiện sợi lông công độc đáo trên long bào vua Lê Dụ Tông