Quản lý an toàn thực phẩm: Từ 'mâm cơm ba bộ' đến mô hình một đầu mối hiệu quả
An toàn thực phẩm luôn là vấn đề nóng bỏng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Tại Việt Nam, cơ chế quản lý hiện nay do ba bộ Y tế, Công Thương và Nông nghiệp và Môi trường cùng đảm nhiệm, gây ra tình trạng chồng chéo, khó kiểm soát. Liệu việc giao Bộ Y tế làm đầu mối quản lý có thể giải quyết được những bất cập này?
Bối cảnh
Hiện nay, việc quản lý an toàn thực phẩm tại Việt Nam được thực hiện bởi ba bộ gồm Bộ Y tế, Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (gồm cả Môi trường). Mô hình này được ví như "mâm cơm ba bộ quản lý", khiến trách nhiệm bị phân tán, gây khó khăn trong kiểm soát và xử lý vi phạm.
Trước thực trạng đó, dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi đang đề xuất giao Bộ Y tế làm đầu mối quản lý thống nhất, nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo và nâng cao hiệu quả quản lý. Đây là bước đi quan trọng hướng tới một hệ thống quản lý an toàn thực phẩm hiện đại, chuyên nghiệp và đồng bộ hơn.
Diễn biến chính
Theo một chuyên gia có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý thực phẩm tại tuyến y tế cơ sở, hiện nay hoạt động giám sát an toàn thực phẩm chủ yếu dựa vào các kế hoạch kiểm tra định kỳ, đoàn thanh tra và xử phạt vi phạm. Tuy nhiên, với số lượng lớn các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm và hộ kinh doanh nhỏ lẻ, lực lượng quản lý khó có thể kiểm soát toàn diện.
Chuyên gia này nhấn mạnh, kiểm tra và xử phạt chỉ là khâu cuối cùng trong chuỗi quản lý. Để quản lý hiệu quả và bền vững, cần kiểm soát ngay từ đầu vào, từ nguồn gốc nguyên liệu, quá trình sản xuất, vận chuyển đến kinh doanh. Mỗi khâu phải có đơn vị chịu trách nhiệm rõ ràng.
Giải pháp lâu dài được đề xuất là ứng dụng công nghệ số hóa toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm. Mỗi hộ kinh doanh, cơ sở sản xuất sẽ có một "định danh điện tử" tương tự mô hình quản lý VNeID, giúp cơ quan chức năng dễ dàng truy xuất nguồn gốc, xác định giá bán, nghĩa vụ thuế và trách nhiệm khi xảy ra sự cố mất an toàn thực phẩm.
Bên cạnh đó, cần chuyển từ mô hình quản lý chủ yếu dựa vào thanh tra sang mô hình có sự tham gia của người tiêu dùng. Các cơ quan chức năng nên xây dựng nhiều kênh tiếp nhận phản ánh, ứng dụng công nghệ để người dân dễ dàng báo cáo các dấu hiệu vi phạm về an toàn thực phẩm tại bữa ăn tập thể, quán ăn, cơ sở kinh doanh hay sản phẩm nghi ngờ không đảm bảo chất lượng.
Phân tích & Ý nghĩa
PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ sinh học và công nghệ thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội, cho rằng việc xây dựng cơ chế một đầu mối quản lý thống nhất sẽ giúp giảm chồng chéo, thống nhất trách nhiệm và tăng hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Điều này cũng giúp xử lý nhanh các vi phạm, bảo đảm an toàn thực phẩm tốt hơn cho người dân.
Tại TP.HCM, mô hình một đầu mối quản lý an toàn thực phẩm đã được thử nghiệm và cho thấy nhiều chuyển biến tích cực. Sau sáu năm thí điểm Ban Quản lý an toàn thực phẩm và chính thức vận hành Sở An toàn thực phẩm từ đầu năm 2024, hệ thống quản lý đã được tập trung, giảm đáng kể tình trạng chồng chéo, đồng thời tạo thuận lợi cho thanh tra, kiểm tra và đẩy mạnh truyền thông, giáo dục về an toàn thực phẩm.
Việc có một cơ quan đầu mối cũng giúp chuẩn hóa quy trình cấp phép, thẩm định hồ sơ, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân, giảm thời gian và chi phí thủ tục hành chính.
Ông Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, cho biết dự kiến sẽ thành lập Sở An toàn thực phẩm tại Hà Nội và 32 chi cục an toàn thực phẩm tại các tỉnh, thành phố trực thuộc Sở Y tế. Mục tiêu là hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất đầu mối từ Trung ương đến địa phương.
Luật An toàn thực phẩm sửa đổi cũng hướng tới chuyển đổi tư duy quản lý từ "kiểm soát từng khâu riêng lẻ" sang "quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm". Mục tiêu là quản lý an toàn thực phẩm từ nông trại đến bàn ăn, đảm bảo an ninh lương thực, an toàn và bảo vệ người tiêu dùng.
Hiện nay, Bộ Công an và Bộ Công Thương cũng tăng cường phối hợp kiểm tra, xử lý vi phạm theo chuỗi cung ứng, tập trung vào các điểm nóng như chợ đầu mối, kho lạnh, cơ sở giết mổ và các nền tảng thương mại điện tử.
Kết luận
Việc chuyển đổi mô hình quản lý an toàn thực phẩm sang một đầu mối do Bộ Y tế làm chủ quản được kỳ vọng sẽ khắc phục tình trạng chồng chéo, nâng cao hiệu quả phối hợp và kiểm soát toàn diện chuỗi cung ứng thực phẩm. Đây là bước tiến quan trọng nhằm bảo vệ sức khỏe người dân và phát triển bền vững ngành thực phẩm tại Việt Nam.
Hình ảnh từ bài viết
Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) Chu Quốc Thịnh chia sẻ việc quản lý an toàn thực phẩm sẽ triển khai theo hướng mới, mục tiêu kiểm soát "từ nông trại đến bàn ăn" - Ảnh đồ họa: D.LIỄU
5 chính sách trụ cột trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi - Ảnh đồ họa: D.LIỄU
An toàn thực phẩm đang được quản lý bởi 3 bộ: Y tế, Nông nghiệp và Môi trường và Công Thương - Ảnh đồ họa: D.LIỄU
- Ảnh 4.
Mô hình quản lý an toàn thực phẩm chuyển sang hướng "một đầu mối thống nhất" thay cho mô hình "ba bộ một bữa ăn" hiện nay - Ảnh đồ họa: D.LIỄU
Quản lý an toàn thực phẩm: Từ 'mâm cơm ba bộ' đến mô hình một đầu mối hiệu quả