Quy hoạch TP HCM trước thách thức sinh tồn của siêu đô thị đang lún
TP HCM, siêu đô thị biển rộng lớn sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, đang đối mặt với bài toán sinh tồn đầy cam go. Ngập lụt, sụt lún đất và biến đổi khí hậu đe dọa cuộc sống hàng triệu người dân. Liệu quy hoạch tổng thể với tầm nhìn dài hạn có thể giúp thành phố thích ứng và phát triển bền vững?
Bối cảnh
TP HCM là trung tâm kinh tế, văn hóa lớn nhất Việt Nam, với dân số dự kiến lên tới 20-30 triệu người vào năm 2050. Sau khi mở rộng địa giới hành chính, thành phố trở thành một siêu đô thị biển rộng hơn 6.700 km2, sở hữu trên 300 km bờ biển. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng kéo theo nhiều hệ lụy môi trường nghiêm trọng.
Đáng chú ý, hơn 90% diện tích đất ngập nước tự nhiên đã biến mất kể từ năm 1990 do đô thị hóa mạnh mẽ. Nền đất thành phố lún trung bình khoảng 8 mm mỗi năm do khai thác nước ngầm quá mức, trong khi mực nước sông tăng 0,4-0,9 cm mỗi năm do triều cường. Biến đổi khí hậu làm mực nước biển dâng cao, dự báo tăng khoảng 33 cm vào năm 2050 và gần một mét vào cuối thế kỷ, khiến nhiều khu vực đất thấp ven biển có nguy cơ ngập thường xuyên hoặc vĩnh viễn.
Diễn biến chính
Tại hội thảo góp ý Quy hoạch tổng thể TP HCM do Hội đồng Nhân dân thành phố tổ chức ngày 2 tháng 6, kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn nhấn mạnh khái niệm "an dân" phải được đặt ở trung tâm quy hoạch 100 năm. Ông cho rằng cần hạn chế tối đa nguy cơ di dời dân cư quy mô lớn do ngập lụt và biến đổi khí hậu.
Ông Sơn đề xuất ưu tiên phát triển các khu vực mật độ cao ở vùng đất cao như Củ Chi và phía Bắc thành phố, thay vì tiếp tục dồn áp lực dân số vào các khu vực thấp phía Nam vốn dễ bị tổn thương trước triều cường và nước biển dâng. Đây không chỉ là quyết định về quy hoạch không gian mà còn là chiến lược thích ứng khí hậu cho nhiều thế hệ sau, nhằm bảo đảm các thế hệ tương lai vẫn còn dư địa phát triển.
Chuyên gia Nguyễn Đỗ Dũng từ enCity đề xuất mô hình "4 vùng thích ứng" cho TP HCM, thay vì áp dụng một giải pháp chống ngập chung cho toàn đô thị. Mô hình này gồm vùng an toàn (địa hình cao, phát triển hạ tầng xanh giữ nước mưa tại chỗ), vùng bảo vệ (khu đô thị hóa cao nhưng địa hình thấp, duy trì hệ thống kênh rạch và hồ điều tiết), vùng sinh thái (đất ngập nước và rừng ngập mặn giữ vai trò "lá chắn xanh" bảo tồn hệ sinh thái và tăng khả năng trữ nước tự nhiên) và vùng đô thị vùng ngập nước (cho phép phát triển cùng với nước, xây dựng "đảo đô thị" nâng nền theo cao độ để thích ứng với mực nước dâng).
Phân tích & Ý nghĩa
Quy hoạch tổng thể TP HCM với tầm nhìn 100 năm là một bước đi quan trọng nhằm đối phó với những thách thức sinh tồn do biến đổi khí hậu và đô thị hóa quá nhanh. Việc ưu tiên phát triển ở vùng đất cao và áp dụng mô hình "4 vùng thích ứng" giúp giảm thiểu nguy cơ di dời dân cư, bảo vệ hệ sinh thái và tăng khả năng chống chịu của thành phố trước các tác động khí hậu cực đoan.
Đặc biệt, chiến lược này không chỉ tập trung vào giải pháp kỹ thuật mà còn hướng tới phát triển bền vững, giữ gìn môi trường sống cho nhiều thế hệ tương lai. Với quy mô dân số dự kiến lên đến hàng chục triệu người, TP HCM cần có những quyết định quy hoạch linh hoạt, thích ứng với thực tế biến đổi khí hậu để đảm bảo an toàn và phát triển lâu dài.
Kết luận
TP HCM đang đứng trước bài toán sinh tồn đầy thách thức khi phải thích ứng với biến đổi khí hậu, ngập lụt và sụt lún đất. Quy hoạch tổng thể với tầm nhìn dài hạn, lấy an dân làm trung tâm, cùng mô hình phát triển thích ứng đa vùng, là hướng đi cần thiết để bảo vệ thành phố và người dân trước những nguy cơ ngày càng gia tăng.
Hình ảnh từ bài viết
KTS Ngô Viết Nam Sơn phát biểu tại hội thỏa. Ảnh: An Phương
Mưa ngập hơn nửa bánh xe trên đường Trương Văn Ngư, TP Thủ Đức cũ, chiều 2/5. Ảnh: Quỳnh Trần
Quy hoạch TP HCM trước thách thức sinh tồn của siêu đô thị đang lún