Sáp nhập thôn, tổ dân phố: Giữ gìn lịch sử, tránh đặt tên khô cứng
Việc sáp nhập thôn, tổ dân phố đang được đẩy nhanh nhằm tinh gọn bộ máy quản lý và nâng cao hiệu quả phục vụ người dân. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là làm sao để giữ được bản sắc văn hóa, lịch sử của từng cộng đồng dân cư trong quá trình này? Liệu có thể tránh được việc đặt tên mới đơn điệu, chỉ theo số thứ tự hay không?
Bối cảnh
Chính phủ Việt Nam đã đặt ra thời hạn hoàn thành việc sáp nhập thôn, tổ dân phố trước ngày 30 tháng 6. Đây là một phần trong chiến lược tinh gọn bộ máy hành chính, nhằm giảm chi phí quản lý và nâng cao chất lượng phục vụ người dân ở cấp cơ sở. Các tỉnh, thành phố trên cả nước đang tích cực rà soát và xây dựng kế hoạch để thực hiện công việc này một cách phù hợp.
Việc sáp nhập không chỉ đơn thuần là gộp các đơn vị hành chính nhỏ lại với nhau mà còn nhằm tạo ra những không gian quản trị đủ lớn, đủ nguồn lực để vận hành hiệu quả hơn. Một thôn, tổ dân phố quá nhỏ sẽ gặp khó khăn trong việc tổ chức phong trào, huy động nguồn lực cộng đồng, ứng dụng công nghệ số và đầu tư các thiết chế văn hóa, thể thao, sinh hoạt chung.
Diễn biến chính
Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội, nhấn mạnh rằng việc sáp nhập thôn, tổ dân phố cần được thực hiện một cách thận trọng, tránh làm theo kiểu cơ học chỉ dựa trên bản đồ, số hộ gia đình hay nhân khẩu. Thôn, tổ dân phố không chỉ là đơn vị cư trú mà còn là nơi lưu giữ hồn cốt văn hóa làng xã, là cái gốc của nhiều giá trị truyền thống Việt Nam.
Ông Sơn đề xuất bốn nội dung cần chú ý trong đợt sáp nhập này, trong đó quan trọng nhất là yếu tố lịch sử - văn hóa của cộng đồng dân cư. Việc đặt tên mới cho thôn, tổ dân phố sau sáp nhập cần ưu tiên kế thừa và tôn trọng lịch sử, tránh đặt tên khô cứng, vô cảm hoặc chỉ theo số thứ tự.
- Phải xem xét lịch sử hình thành của làng, xóm, khu dân cư, mối quan hệ dòng họ, nghề nghiệp, tín ngưỡng, lễ hội, phong tục, nếp sống và không gian sinh hoạt chung.
- Lấy ý kiến nhân dân một cách thực chất, đảm bảo trên 50% cử tri hoặc đại diện hộ gia đình đồng thuận với đề án sáp nhập.
- Giải thích rõ ràng cho người dân về lý do, lợi ích của việc sáp nhập, tên gọi mới, việc sử dụng nhà văn hóa, các khoản đóng góp và quyền lợi, trách nhiệm của từng nhóm dân cư.
- Lưu ý đến tính đồng nhất của cộng đồng và thiết chế văn hóa, đặc biệt là nhà văn hóa cộng đồng.
Đại biểu Sơn cũng gợi ý có thể ghép tên hoặc chọn tên chung mang ý nghĩa văn hóa - lịch sử, đồng thời giữ tên cũ trong các thiết chế, biển chỉ dẫn, hồ sơ di sản, bản đồ số, nhà văn hóa, tuyến đường và không gian ký ức cộng đồng. Việc sáp nhập về quản lý không nhất thiết phải xóa bỏ ký ức văn hóa của cộng đồng.
TS Nguyễn Tiến Dĩnh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, cũng nhấn mạnh rằng sáp nhập không thể làm một cách máy móc mà phải đánh giá kỹ các yếu tố văn hóa, địa lý để đảm bảo sự tương đồng và đoàn kết trong cộng đồng. Ông đề xuất nghiên cứu lấy tên cấp xã cũ trước khi sáp nhập để đặt tên cho thôn, tổ dân phố mới, như cách làm của một số địa phương nhằm giữ gìn địa danh và lịch sử.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc sáp nhập thôn, tổ dân phố là bước đi quan trọng trong cải cách hành chính, giúp giảm đầu mối quản lý, tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả phục vụ người dân. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào số hộ, số nhân khẩu để ghép các đơn vị hành chính sẽ dễ dẫn đến việc mất đi bản sắc văn hóa, làm giảm sự gắn kết cộng đồng.
Đặc biệt với cộng đồng người Việt, dù ở trong nước hay kiều bào tại Séc và châu Âu, việc giữ gìn văn hóa truyền thống, lịch sử địa phương là điều rất quan trọng. Những tên gọi thôn, tổ dân phố không chỉ là danh xưng hành chính mà còn là biểu tượng của ký ức, truyền thống, phong tục tập quán và sự gắn bó của người dân với quê hương.
Việc lấy ý kiến nhân dân một cách thực chất cũng là điểm then chốt để đảm bảo sự đồng thuận, tránh những xáo trộn không cần thiết trong đời sống cộng đồng. Điều này giúp các chính sách sáp nhập đi vào cuộc sống một cách êm thấm, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển kinh tế - xã hội ở cấp cơ sở.
Kết luận
Việc sáp nhập thôn, tổ dân phố là yêu cầu tất yếu để nâng cao hiệu quả quản trị cơ sở và phục vụ người dân tốt hơn. Tuy nhiên, quá trình này cần được thực hiện một cách thận trọng, tôn trọng lịch sử và văn hóa cộng đồng, tránh đặt tên mới theo kiểu khô cứng hoặc chỉ theo số thứ tự. Việc giữ gìn bản sắc văn hóa và lấy ý kiến nhân dân thực chất sẽ giúp chủ trương sáp nhập thành công và được người dân đồng thuận.
Hình ảnh từ bài viết
Một góc thôn tại Nghệ An - Ảnh: DOÃN HÒA
Sáp nhập thôn, tổ dân phố, đại biểu Quốc hội: 'Tránh đặt tên mới khô cứng hoặc chỉ theo số thứ tự' - Ảnh 2.
Đại biểu Bùi Hoài Sơn - Ảnh: GIA HÂN
Sáp nhập thôn, tổ dân phố: Giữ gìn lịch sử, tránh đặt tên khô cứng