Séc có hơn 6.200 xã phường, gây khó khăn quản lý và cải cách
Cộng hòa Séc là một trong những quốc gia có số lượng đơn vị hành chính cấp xã phường nhiều nhất châu Âu, với tổng cộng 6258 xã phường tính đến đầu năm 2026. Điều này đồng nghĩa với việc mỗi xã phường chỉ có trung bình khoảng 1743 cư dân, thấp nhất trong Liên minh châu Âu (EU). Tình trạng này đặt ra nhiều thách thức trong quản lý hành chính và cung cấp dịch vụ công hiệu quả. Vậy nguyên nhân và hệ quả của thực trạng này là gì?
Bối cảnh
Cộng hòa Séc chia lãnh thổ thành các đơn vị hành chính nhỏ gọi là "obec" (xã phường), trong đó có cả bốn khu vực quân sự không có dân cư. Theo số liệu của Český statistický úřad (Cục Thống kê Séc), tính đến tháng 3 năm 2025, cả nước có 6258 xã phường, trong đó 610 là thành phố. Số lượng xã phường này khiến Séc trở thành quốc gia có đơn vị hành chính cấp xã nhỏ nhất về mặt dân số trung bình trong EU, theo dữ liệu chưa chính thức của Eurostat năm 2025.
Lịch sử cho thấy số lượng xã phường tại Séc từng lên tới gần 11.500 vào năm 1918, khi nước Tiệp Khắc mới thành lập. Tuy nhiên, dưới thời cộng sản từ năm 1948, chính phủ đã tiến hành sáp nhập nhiều xã phường nhỏ thành các đơn vị lớn hơn nhằm tăng hiệu quả quản lý. Đến năm 1989, số xã phường chỉ còn khoảng một phần ba so với đầu thế kỷ 20. Sau Cách mạng Nhung năm 1989, xu hướng này đảo ngược khi số xã phường tăng nhanh, từ khoảng 4.000 lên hơn 6.200 vào năm 2001 và ổn định đến nay.
Diễn biến chính
Việc duy trì số lượng xã phường lớn với dân số trung bình thấp gây ra nhiều khó khăn trong quản lý hành chính và cung cấp dịch vụ công. Theo nghiên cứu của PAQ Research, hệ thống phân tán này là một đặc điểm hiếm thấy ở châu Âu, nơi mà các đơn vị hành chính cấp xã thường có xu hướng mở rộng quy mô để tăng hiệu quả.
- Đơn vị hành chính cấp xã ở Séc được phân thành các cấp độ khác nhau dựa trên phạm vi và mức độ thực thi quyền lực nhà nước: xã cấp một (cơ bản), xã cấp hai (có ủy quyền mở rộng) và xã cấp ba (obec s rozšířenou působností - ORP), có quyền hạn lớn nhất.
- Phân biệt giữa "samostatná působnost" (quyền tự chủ) và "přenesená působnost" (quyền được nhà nước chuyển giao). Quyền tự chủ là những nhiệm vụ xã phường phải thực hiện theo luật, trong khi quyền được chuyển giao là các nhiệm vụ mà nhà nước ủy quyền cho xã phường, ví dụ như cấp chứng minh nhân dân, giấy phép.
- Quy mô nhỏ của nhiều xã phường dẫn đến tình trạng quá tải cho các cán bộ địa phương, đặc biệt là các thị trưởng, khi họ phải xử lý nhiều nhiệm vụ hành chính dù nguồn lực hạn chế.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc duy trì nhiều xã phường nhỏ với dân số thấp có thể làm giảm hiệu quả quản lý và chất lượng dịch vụ công. Các xã phường nhỏ thường thiếu nguồn lực tài chính và nhân sự để thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ được giao, dẫn đến tình trạng dịch vụ công kém chất lượng hoặc chậm trễ. Mặt khác, sự phân tán này cũng có thể tạo ra tính linh hoạt và khả năng thích ứng cao trong các tình huống khủng hoảng, như nghiên cứu của Viện Quốc gia SYRI chỉ ra, khi mà các đơn vị nhỏ có thể phản ứng nhanh hơn với các vấn đề địa phương.
Đối với cộng đồng người Việt tại Séc, đặc biệt là những người kinh doanh nhỏ lẻ hoặc sinh sống tại các vùng ngoại ô, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến việc tiếp cận dịch vụ hành chính như đăng ký cư trú, cấp giấy phép kinh doanh (živnostenský list) hay các dịch vụ xã hội khác. Việc nhiều xã phường nhỏ tồn tại cũng đồng nghĩa với việc người dân có thể phải làm việc với nhiều cơ quan khác nhau, gây khó khăn trong thủ tục hành chính.
Kết luận
Cộng hòa Séc đang đối mặt với thách thức lớn từ việc duy trì số lượng xã phường quá nhiều và quy mô nhỏ, gây ra những khó khăn trong quản lý hành chính và cung cấp dịch vụ công hiệu quả. Mặc dù có lợi thế về tính linh hoạt và khả năng ứng phó trong khủng hoảng, nhưng hệ thống này cũng cần được cải cách để nâng cao chất lượng dịch vụ và giảm tải cho các cán bộ địa phương. Đối với người Việt tại Séc, điều này đồng nghĩa với việc cần chú ý hơn đến các thủ tục hành chính địa phương và tác động của các chính sách liên quan đến cấp xã phường.
Séc có hơn 6.200 xã phường, gây khó khăn quản lý và cải cách