Tại sao doanh nghiệp dùng AI nhiều mà hiệu quả vẫn thấp?
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành công nghệ được nhiều doanh nghiệp Việt Nam ưu tiên đầu tư. Tuy nhiên, thực tế cho thấy dù áp dụng rộng rãi, hiệu quả mang lại chưa tương xứng với kỳ vọng. Vậy nguyên nhân do đâu và làm thế nào để AI thực sự giúp doanh nghiệp phát triển bền vững?
Bối cảnh
AI là công nghệ mô phỏng trí tuệ con người qua máy móc, giúp tự động hóa, phân tích dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định. Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp từ dệt may, bất động sản đến ngân hàng đều đẩy mạnh ứng dụng AI nhằm nâng cao năng suất và cạnh tranh. Theo khảo sát của EY Consulting Vietnam, hơn một nửa lãnh đạo doanh nghiệp coi AI là ưu tiên công nghệ hàng đầu, dự kiến tăng lên 81% trong năm tới. Tuy nhiên, phần lớn mới dừng lại ở cấp độ vận hành cơ bản như tự động hóa quy trình, tương tác khách hàng hay phân tích dự báo, trong khi chỉ 3% doanh nghiệp tích hợp sâu và chứng minh được giá trị thực sự của AI.
Diễn biến chính
Thực tế tại một doanh nghiệp dệt may lớn ở TP HCM, lãnh đạo rất tâm huyết với AI và tổ chức nhiều khóa đào tạo cho nhân viên. Nhưng sau 6 tháng, hiệu quả chưa như mong đợi, AI chưa được tích hợp sâu vào quy trình làm việc. Tương tự, tại một công ty bất động sản, nhân viên phải dùng AI để hỗ trợ công việc như viết email, biên soạn tài liệu, nhưng AI gần như không giúp cải thiện chỉ tiêu bán hàng - KPI quan trọng nhất.
Khảo sát của Talentnet Academy cũng cho thấy, trong hơn 160 doanh nghiệp, một phần ba xem AI là ưu tiên chiến lược nhưng chỉ 3% tự đánh giá sẵn sàng làm chủ công nghệ này. Các chuyên gia chỉ ra ba nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này:
- Cách tiếp cận sai: Doanh nghiệp tập trung vào tối ưu vận hành ngắn hạn, tự động hóa tác vụ đơn giản thay vì tái cấu trúc mô hình kinh doanh hay đổi mới sản phẩm để thúc đẩy tăng trưởng. Kỳ vọng của lãnh đạo thường quá cao, cho rằng AI sẽ giải quyết vấn đề ngay lập tức mà không tính đến chất lượng dữ liệu đầu vào và sự phối hợp giữa các bộ phận.
- Năng lực triển khai chưa theo kịp: Nhân lực là rào cản lớn nhất. Người lao động mới chỉ sử dụng AI cho các tác vụ cơ bản như soạn thảo email, biên soạn tài liệu. Việc tuyển dụng kỹ sư AI chất lượng cao rất khó khăn do mức lương cao và yêu cầu chuyên môn sâu về thuật toán, mô hình.
- Chi phí lớn và khó kiểm soát: Đầu tư vào hạ tầng AI như máy chủ có thể lên đến 10-20 tỷ đồng, chưa kể chi phí đào tạo, tái cấu trúc quy trình và chuẩn hóa dữ liệu. Lợi tức đầu tư (ROI) thường khó đo đếm ngay giai đoạn đầu, khiến doanh nghiệp e ngại mở rộng.
Phân tích & Ý nghĩa
Những nguyên nhân trên cho thấy việc ứng dụng AI không chỉ là chuyện công nghệ mà còn liên quan đến chiến lược, con người và tài chính. Doanh nghiệp cần thay đổi cách tiếp cận, từ việc có công nghệ rồi mới tìm chỗ dùng sang xác định mục tiêu kinh doanh trước, rồi chọn công nghệ phù hợp để giải quyết. Việc tái thiết kế quy trình làm việc toàn diện thay vì chỉ tự động hóa từng tác vụ nhỏ cũng rất quan trọng để AI phát huy hiệu quả.
Đồng thời, doanh nghiệp phải đầu tư phát triển nhân lực có kỹ năng chuyên sâu và xây dựng chính sách quản lý, kiểm soát việc sử dụng AI, tránh rủi ro về bảo mật dữ liệu. Việc đo lường hiệu quả kinh tế sau khi trừ chi phí hạ tầng và vận hành giúp doanh nghiệp quyết định mở rộng hay dừng lại đúng thời điểm.
Kết luận
AI là công cụ mạnh mẽ nếu được ứng dụng đúng cách và đồng bộ trong doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc chỉ tập trung vào tác vụ đơn giản, thiếu chiến lược toàn diện và nhân lực chuyên môn là những rào cản lớn khiến hiệu quả AI chưa đạt kỳ vọng. Doanh nghiệp Việt Nam cần có cái nhìn thực tế, đầu tư bài bản và phối hợp giữa các bộ phận để AI thực sự trở thành động lực tăng trưởng bền vững.
Hình ảnh từ bài viết
Nhân viên VNG làm việc trong trung tâm dữ liệu tại TP HCM. Ảnh: GreenNode
Tại sao doanh nghiệp dùng AI nhiều mà hiệu quả vẫn thấp?